ยื่นอุทธรณ์คดีอาญาภายในกี่วัน? กำหนด 1 เดือน ขั้นตอน และสิ่งที่ต้องเตรียม

วันที่ศาลอ่านคำพิพากษาคดีอาญาคือวันที่นาฬิกาเริ่มเดิน หลายคนใช้เวลาหลายสัปดาห์ทำใจหรือหาทนายความ แล้วพบว่าเหลือเวลาไม่พอเตรียมอุทธรณ์ บางคนยื่นทันแต่ศาลไม่รับเพราะจำเลยไม่ได้ไปแสดงตน บทความนี้ไล่ขั้นตอนการยื่นอุทธรณ์คดีอาญาตามลำดับเวลา ตั้งแต่วันฟังคำพิพากษาจนสำนวนขึ้นถึงศาลอุทธรณ์ เพื่อให้คุณรู้ว่าแต่ละช่วงต้องทำอะไรและห้ามพลาดตรงไหน

ยื่นอุทธรณ์คดีอาญาภายในกี่วัน

กำหนดยื่นอุทธรณ์คดีอาญา คือ 1 เดือนนับแต่วันที่ศาลอ่านคำพิพากษาหรือคำสั่งให้ฝ่ายที่จะอุทธรณ์ฟัง หรือวันที่ถือว่าได้อ่านแล้ว ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา (ป.วิ.อ.) มาตรา 198 กฎหมายใช้คำว่า "หนึ่งเดือน" ไม่ใช่ 30 วัน จึงนับตามเดือนปฏิทิน เช่น อ่านคำพิพากษาวันที่ 10 ของเดือนใด กำหนดจะครบในวันที่ 10 ของเดือนถัดไป และถ้าวันสุดท้ายตรงกับวันหยุดราชการ โดยทั่วไปให้นับต่อไปถึงวันทำการถัดไป

ถ้ายื่นเกินกำหนด ศาลชั้นต้นจะไม่รับอุทธรณ์ หรือถ้าหลุดขึ้นไปถึงศาลอุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์ก็จะไม่วินิจฉัยเนื้อหา คำพิพากษาศาลชั้นต้นจะถึงที่สุดและแทบไม่มีทางแก้ไข ดังนั้นสิ่งแรกที่ควรทำในวันฟังคำพิพากษาคือจดวันครบกำหนดไว้ให้ชัด

ถ้าเตรียมไม่ทัน ขอขยายเวลาได้ไหม

ขอได้ แต่ต้องมีเหตุพิเศษ กฎหมายเปิดให้นำหลักของกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาใช้กับคดีอาญา ศาลจึงขยายระยะเวลาอุทธรณ์ให้ได้เมื่อมีพฤติการณ์พิเศษ ข้อที่ต้องระวังมีดังนี้

• ต้องยื่นคำร้องขอขยายเวลาก่อนครบกำหนด 1 เดือน ถ้ายื่นหลังพ้นกำหนดแล้ว ทำได้เฉพาะกรณีมีเหตุสุดวิสัยเท่านั้น
• ต้องบอกเหตุที่ชัดและเป็นจริง เช่น ยังคัดถ่ายคำพิพากษาหรือบันทึกคำเบิกความพยานไม่ได้ หรือเพิ่งแต่งตั้งทนายความใหม่ใกล้ครบกำหนด
• ศาลมีดุลพินิจ จะอนุญาตหรือไม่ก็ได้ และอาจอนุญาตน้อยกว่าที่ขอ

การขยายเวลาจึงเป็นทางสำรอง ไม่ใช่แผนหลัก ถ้าคุณขอขยายเวลาไว้แต่สุดท้ายไม่ได้ยื่นอุทธรณ์ ก็ไม่ได้ทำให้คดีอยู่ในสถานะที่ดีขึ้น

ขั้นตอนยื่นอุทธรณ์คดีอาญาตั้งแต่ต้นจนจบ

1. วันฟังคำพิพากษา จดวันครบกำหนด 1 เดือน ขอคัดถ่ายคำพิพากษาและบันทึกคำเบิกความพยาน ถ้าถูกพิพากษาจำคุกและถูกควบคุมตัว ให้เตรียมขอปล่อยชั่วคราวระหว่างอุทธรณ์
2. ตรวจว่าคดีอุทธรณ์อะไรได้ คดีโทษเบาอาจห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริง ต้องดูข้อยกเว้นหรือขอให้รับรอง รายละเอียดอยู่ในบทความ อุทธรณ์คดีอาญาได้ไหม และข้อห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริง
3. เรียงอุทธรณ์ ทำเป็นหนังสือ กล่าวข้อเท็จจริงหรือข้อกฎหมายที่ยกขึ้นอ้างให้ชัดแจ้ง
4. ยื่นต่อศาลชั้นต้นที่ตัดสินคดี ไม่ใช่ยื่นที่ศาลอุทธรณ์โดยตรง จำเลยที่ต้องแสดงตนต้องไปด้วยตนเอง
5. ศาลชั้นต้นตรวจอุทธรณ์ ถ้าไม่รับต้องให้เหตุผลไว้ในคำสั่ง
6. ส่งสำเนาให้อีกฝ่าย อีกฝ่ายยื่นคำแก้อุทธรณ์ภายใน 15 วันนับแต่ได้รับสำเนา (มาตรา 200)
7. ส่งสำนวนขึ้นศาลอุทธรณ์ เมื่อได้คำแก้อุทธรณ์แล้ว หรือพ้นกำหนด หรือส่งสำเนาไม่ได้เพราะหาตัวไม่พบหรือหลบหนี (มาตรา 201)
8. ฟังคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ ศาลชั้นต้นจะนัดอ่านคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ให้คู่ความฟัง

อุทธรณ์ที่ดีควรมีอะไรบ้าง

อุทธรณ์ต้องกล่าวข้อเท็จจริงหรือข้อกฎหมายที่ยกขึ้นอ้างโดยชัดแจ้ง (มาตรา 193 และ 195) อุทธรณ์ที่เขียนเพียงว่า "ไม่เห็นด้วยกับคำพิพากษา" โดยไม่ชี้ว่าผิดอย่างไร เสี่ยงที่ศาลจะไม่วินิจฉัยให้ โครงที่ใช้กันทั่วไปคือ สรุปคำฟ้อง ข้อต่อสู้ และผลคำพิพากษาของศาลชั้นต้นโดยย่อ แล้วแยกประเด็นที่ไม่เห็นด้วยเป็นข้อ ๆ โดยอ้างพยานหลักฐานในสำนวน และปิดด้วยคำขอท้ายอุทธรณ์ที่ชัดเจน เช่น ขอให้ยกฟ้อง ขอให้ลงโทษสถานเบา หรือขอให้รอการลงโทษ

จำเลยต้องไปแสดงตนตอนยื่นอุทธรณ์ในกรณีใด

ตั้งแต่การแก้ไข ป.วิ.อ. ในปี พ.ศ. 2559 มาตรา 198 กำหนดว่า จำเลยที่ศาลชั้นต้นพิพากษาลงโทษจำคุกหรือโทษที่หนักกว่า และไม่ได้ถูกคุมขังอยู่ ต้องไปแสดงตนต่อเจ้าพนักงานศาลในขณะยื่นอุทธรณ์ ถ้าไม่ไป ศาลจะสั่งไม่รับอุทธรณ์ ข้อนี้ไม่ใช้กับกรณีที่ศาลรอการลงโทษจำคุก หรือจำเลยรับโทษจำคุกครบตามคำพิพากษาแล้ว

ความหมายในทางปฏิบัติคือ การส่งทนายความไปยื่นแทนเพียงลำพังไม่พอในกรณีที่ต้องแสดงตน จำเลยควรสอบถามศาลถึงวิธีแสดงตนล่วงหน้า วางแผนให้แสดงตนได้ในวันยื่น และควรเผื่อเวลาไว้ ไม่ควรรอวันสุดท้ายของกำหนด

จำเลยที่ถูกขังอยู่ยื่นอุทธรณ์อย่างไร

จำเลยที่ถูกขังหรือจำคุกอยู่ ยื่นอุทธรณ์ต่อพัศดีเรือนจำภายในกำหนดเวลาได้ พัศดีจะออกใบรับให้และส่งอุทธรณ์ต่อไปยังศาล ถ้าอุทธรณ์ไปถึงศาลช้าโดยไม่ใช่ความผิดของจำเลย ให้ถือว่ายื่นทันกำหนด (มาตรา 199) ญาติควรเก็บสำเนาใบรับไว้เป็นหลักฐาน

ขอประกันตัวระหว่างอุทธรณ์ได้ไหม

ได้ จำเลยที่ถูกพิพากษาจำคุกและถูกควบคุมตัว ยื่นคำร้องขอปล่อยชั่วคราวระหว่างอุทธรณ์ได้ ควรเตรียมหลักประกันและเอกสารไว้ตั้งแต่ก่อนวันฟังคำพิพากษา ถ้าศาลไม่อนุญาต จำเลยอุทธรณ์คำสั่งนั้นต่อศาลที่สูงขึ้นได้ แต่ต้องใช้เวลา และศาลจะพิจารณาตามพฤติการณ์ของแต่ละคดี

กำหนดเวลาสำคัญในชั้นอุทธรณ์

เรื่อง	กำหนดเวลา	นับจาก
ยื่นอุทธรณ์ (มาตรา 198)	1 เดือน	วันอ่านหรือถือว่าได้อ่านคำพิพากษา
คัดค้านคำสั่งไม่รับอุทธรณ์ (มาตรา 198 ทวิ)	15 วัน	วันฟังคำสั่งไม่รับอุทธรณ์
ยื่นคำแก้อุทธรณ์ (มาตรา 200)	15 วัน	วันที่ได้รับสำเนาอุทธรณ์
ยื่นคำร้องขอถอนอุทธรณ์ (มาตรา 202)	ก่อนศาลอุทธรณ์อ่านคำพิพากษา	—

ศาลไม่รับอุทธรณ์ ทำอะไรต่อได้

ถ้าศาลชั้นต้นสั่งไม่รับอุทธรณ์ ผู้อุทธรณ์ยื่นคำร้องคัดค้านคำสั่งนั้นได้ภายใน 15 วันนับแต่วันฟังคำสั่ง โดยยื่นที่ศาลชั้นต้นเพื่อส่งให้ศาลอุทธรณ์พิจารณา (มาตรา 198 ทวิ) คำสั่งของศาลอุทธรณ์ในเรื่องนี้เป็นที่สุด จึงไม่มีโอกาสโต้แย้งรอบที่สอง คำร้องคัดค้านจึงควรตอบเหตุผลที่ศาลชั้นต้นใช้ไม่รับอุทธรณ์ให้ตรงทุกข้อ

เปลี่ยนใจแล้ว ถอนอุทธรณ์ได้หรือไม่

ได้ ผู้อุทธรณ์ยื่นคำร้องขอถอนอุทธรณ์ได้ก่อนศาลอุทธรณ์อ่านคำพิพากษา และศาลจะพิจารณาสั่งอนุญาต โดยยื่นต่อศาลชั้นต้นถ้าสำนวนยังไม่ถูกส่งไป หรือยื่นต่อศาลอุทธรณ์หรือผ่านศาลชั้นต้นถ้าส่งไปแล้ว (มาตรา 202) เมื่อถอนแล้ว ถ้าอีกฝ่ายไม่ได้อุทธรณ์ด้วย คำพิพากษาศาลชั้นต้นจะถึงที่สุดเฉพาะผู้ที่ถอน

ตัวอย่างสมมติ: เหลือเวลา 10 วัน

ตัวอย่างนี้เป็นเรื่องสมมติ นางบีถูกศาลชั้นต้นพิพากษาจำคุก 1 ปีโดยไม่รอการลงโทษ และได้รับการปล่อยชั่วคราวระหว่างอุทธรณ์ นางบีเพิ่งมาปรึกษาทนายความเมื่อเหลือเวลาอีก 10 วันก่อนครบกำหนด และยังไม่ได้คัดถ่ายบันทึกคำเบิกความพยาน

สิ่งที่ควรทำคือยื่นคำร้องขอขยายระยะเวลาอุทธรณ์ทันที พร้อมแสดงเหตุว่ายังได้เอกสารไม่ครบ โดยไม่รอให้ใกล้วันสุดท้าย และนัดหมายให้นางบีไปแสดงตนต่อเจ้าพนักงานศาลในวันยื่นอุทธรณ์ เพราะถูกพิพากษาจำคุกและไม่ได้ถูกคุมขัง ถ้าศาลไม่อนุญาตให้ขยายเวลา ทนายความต้องยื่นอุทธรณ์ภายในกำหนดเดิมให้ได้ แม้เนื้อหาจะยังไม่สมบูรณ์เท่าที่ต้องการ

สิ่งที่ควรทำทันทีหลังฟังคำพิพากษา

• จดวันอ่านคำพิพากษาและวันครบกำหนด 1 เดือน
• ขอคัดถ่ายคำพิพากษาและบันทึกคำเบิกความพยานทุกปาก
• ตรวจว่าคดีต้องห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริงหรือไม่ และต้องขอให้รับรองภายในกำหนดเวลาเดียวกันหรือไม่
• ถ้าถูกพิพากษาจำคุกโดยไม่รอการลงโทษ เตรียมบัตรประจำตัวสำหรับไปแสดงตนต่อศาล และหลักประกันสำหรับขอปล่อยชั่วคราว
• ถ้าเปลี่ยนทนายความ เตรียมใบแต่งทนายความฉบับใหม่

เวลา 1 เดือนผ่านไปเร็วกว่าที่คิด ยิ่งเริ่มเตรียมเร็ว อุทธรณ์ยิ่งมีโอกาสชี้ประเด็นได้ครบ ถ้าคุณเพิ่งฟังคำพิพากษาและต้องการให้ตรวจกำหนดเวลาและประเด็นอุทธรณ์ ติดต่อสำนักงาน ได้

คำถามที่พบบ่อย

ถ้าจำเลยไม่ได้มาฟังคำพิพากษา กำหนด 1 เดือนเริ่มนับเมื่อไร

นับจากวันที่ศาลอ่านหรือถือว่าได้อ่านคำพิพากษาให้ฝ่ายนั้นฟัง ถ้าจำเลยไม่มาศาลตามนัด ศาลอาจเลื่อนการอ่านหรือดำเนินการตามที่กฎหมายกำหนด จุดเริ่มนับจึงขึ้นกับข้อเท็จจริงของแต่ละคดี ควรให้ทนายความตรวจจากสำนวนว่ากำหนดเริ่มเมื่อไร

ทนายยื่นอุทธรณ์แทนโดยจำเลยไม่ต้องไปศาลได้ไหม

ได้ เฉพาะกรณีที่จำเลยไม่ต้องแสดงตน เช่น ศาลลงโทษเพียงปรับ หรือรอการลงโทษจำคุก หรือจำเลยรับโทษจำคุกครบแล้ว แต่ถ้าจำเลยถูกพิพากษาจำคุกหรือโทษที่หนักกว่าและไม่ได้ถูกคุมขัง จำเลยต้องไปแสดงตนต่อเจ้าพนักงานศาลในขณะยื่นอุทธรณ์ด้วยตนเอง

ยื่นอุทธรณ์ช้าไป 1 วัน ยังมีทางแก้หรือไม่

แทบไม่มี ถ้าไม่ได้ยื่นขอขยายเวลาไว้ก่อน ทางเดียวที่เหลือคือแสดงว่ามีเหตุสุดวิสัยที่ทำให้ยื่นไม่ได้ ซึ่งศาลพิจารณาอย่างเคร่งครัด จึงไม่ควรปล่อยให้ใกล้วันสุดท้าย

ระหว่างอุทธรณ์ต้องติดคุกก่อนหรือเปล่า

ไม่จำเป็น ถ้าศาลอนุญาตให้ปล่อยชั่วคราวระหว่างอุทธรณ์ จำเลยจะอยู่นอกเรือนจำระหว่างรอผลได้ การอนุญาตเป็นดุลพินิจของศาลตามพฤติการณ์ของคดี จึงควรเตรียมหลักประกันไว้ล่วงหน้า

อีกฝ่ายยื่นอุทธรณ์มาแล้ว เราต้องทำอะไร

คุณมีสิทธิยื่นคำแก้อุทธรณ์ภายใน 15 วันนับแต่ได้รับสำเนาอุทธรณ์ เพื่อโต้แย้งเหตุผลของอีกฝ่าย การไม่ยื่นคำแก้ไม่ได้ทำให้แพ้คดีทันที แต่ทำให้เสียโอกาสชี้ให้ศาลอุทธรณ์เห็นมุมของคุณ