ฟังคำพิพากษาคดีอาญาจบแล้วรู้สึกว่าศาลชั้นต้นวินิจฉัยไม่ถูกต้อง ไม่ว่าคุณจะเป็นจำเลยที่ถูกลงโทษ หรือเป็นผู้เสียหายที่เห็นคนผิดถูกยกฟ้อง คำถามแรกที่ตามมาเสมอคือ "อุทธรณ์คดีอาญาได้ไหม" คำตอบสั้น ๆ คือส่วนใหญ่ได้ แต่กฎหมายวางข้อจำกัดไว้หลายชั้น ทั้งเรื่องประเภทของประเด็นที่ยกขึ้นได้และขนาดของคดี บทความนี้จะช่วยให้คุณประเมินได้ว่าคดีของคุณอุทธรณ์อะไรได้บ้าง และติดข้อห้ามข้อใดหรือไม่
อุทธรณ์คดีอาญา คืออะไร
การอุทธรณ์คดีอาญา คือการที่คู่ความฝ่ายที่ไม่เห็นด้วยกับคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลชั้นต้น ขอให้ศาลอุทธรณ์ตรวจสอบและพิพากษาใหม่ หลักเกณฑ์อยู่ในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา (ป.วิ.อ.) ภาค 4 ลักษณะ 1 ตั้งแต่มาตรา 193 เป็นต้นไป ศาลอุทธรณ์ไม่ได้เริ่มพิจารณาคดีใหม่ทั้งหมด แต่ตรวจจากสำนวนที่ศาลชั้นต้นทำไว้ตามประเด็นที่ผู้อุทธรณ์ยกขึ้น
ผู้มีสิทธิอุทธรณ์คือคู่ความทั้งสองฝ่าย ฝั่งโจทก์ได้แก่พนักงานอัยการ ผู้เสียหายที่ฟ้องคดีเอง หรือผู้เสียหายที่เข้าร่วมเป็นโจทก์กับอัยการ ส่วนอีกฝั่งคือจำเลย การที่ฝ่ายหนึ่งอุทธรณ์ไม่ตัดสิทธิฝ่ายอื่นที่จะอุทธรณ์ด้วย (ป.วิ.อ. มาตรา 197) คดีเดียวกันจึงอาจมีทั้งโจทก์และจำเลยอุทธรณ์คนละประเด็นพร้อมกันได้
อุทธรณ์ข้อเท็จจริงกับข้อกฎหมายต่างกันอย่างไร
หลักทั่วไปตามมาตรา 193 คือ คำพิพากษาของศาลชั้นต้นอุทธรณ์ได้ทั้งในปัญหาข้อเท็จจริงและปัญหาข้อกฎหมาย เว้นแต่มีกฎหมายห้ามไว้ การแยกสองอย่างนี้ให้ออกสำคัญมาก เพราะข้อห้ามส่วนใหญ่ในกฎหมายห้ามเฉพาะการอุทธรณ์ข้อเท็จจริง
| ประเด็น | ปัญหาข้อเท็จจริง | ปัญหาข้อกฎหมาย |
|---|---|---|
| ถามว่าอะไร | เหตุการณ์เกิดขึ้นจริงอย่างไร | เมื่อข้อเท็จจริงเป็นอย่างนี้ กฎหมายว่าอย่างไร |
| ตัวอย่าง | จำเลยเป็นคนร้ายจริงหรือไม่ พยานปากใดน่าเชื่อกว่า โทษที่ลงหนักหรือเบาเกินไป | การกระทำเข้าองค์ประกอบความผิดมาตราใด คดีขาดอายุความหรือไม่ ฟ้องถูกต้องตามแบบหรือไม่ |
| ถูกจำกัดโดย | ข้อห้ามตามมาตรา 193 ทวิ ในคดีโทษเบา | ต้องเคยยกขึ้นว่ากันในศาลชั้นต้น ตามมาตรา 195 |
ถ้าคุณอุทธรณ์เฉพาะข้อกฎหมาย ศาลอุทธรณ์จะถือข้อเท็จจริงตามที่ศาลชั้นต้นวินิจฉัยมา (มาตรา 194) แล้วพิจารณาเพียงว่าศาลชั้นต้นปรับบทกฎหมายถูกต้องหรือไม่
คดีแบบไหนห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริง
มาตรา 193 ทวิ ห้ามอุทธรณ์คำพิพากษาศาลชั้นต้นในปัญหาข้อเท็จจริง ในคดีที่อัตราโทษอย่างสูงตามที่กฎหมายกำหนดไว้ให้จำคุกไม่เกิน 3 ปี หรือปรับไม่เกิน 60,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ เหตุผลของกฎหมายคือคดีเล็กไม่ควรต้องขึ้นสู่ศาลสูงเพื่อทบทวนการชั่งน้ำหนักพยานซ้ำ
จุดที่คนเข้าใจผิดบ่อยที่สุดคือ เกณฑ์นี้ดูจากอัตราโทษสูงสุดที่กฎหมายกำหนดไว้สำหรับความผิดนั้น ไม่ได้ดูจากโทษที่ศาลลงจริง ตัวอย่างเช่น ความผิดที่กฎหมายกำหนดโทษจำคุกสูงสุด 5 ปี แม้ศาลชั้นต้นลงโทษเพียงปรับ คดีนั้นก็ไม่เข้าข้อห้ามนี้ ส่วนความผิดที่กฎหมายกำหนดโทษจำคุกไม่เกิน 1 ปี ย่อมเข้าเกณฑ์ข้อห้ามนี้ แต่ถ้าศาลลงโทษจำคุกจำเลย จำเลยยังอุทธรณ์ข้อเท็จจริงได้ตามข้อยกเว้นด้านล่าง
จำเลยยังอุทธรณ์ข้อเท็จจริงได้ในกรณีใด
แม้คดีจะเข้าเกณฑ์ข้างต้น มาตรา 193 ทวิ ยังเปิดให้จำเลยอุทธรณ์ข้อเท็จจริงได้ ถ้าศาลชั้นต้นพิพากษาอย่างใดอย่างหนึ่งต่อไปนี้
- ลงโทษจำคุก หรือกักขังแทนโทษจำคุก
- ลงโทษจำคุก แต่รอการลงโทษไว้
- วินิจฉัยว่าจำเลยกระทำผิด แต่รอการกำหนดโทษไว้
- ลงโทษปรับเกิน 1,000 บาท
ข้อยกเว้นทั้งสี่ข้อนี้เขียนไว้เพื่อประโยชน์ของจำเลยเท่านั้น ในทางกลับกัน ถ้าศาลชั้นต้นยกฟ้องในคดีที่เข้าเกณฑ์ข้อห้าม โจทก์จะอุทธรณ์ว่าศาลรับฟังพยานผิดไม่ได้ เว้นแต่จะผ่านช่องทางรับรองตามหัวข้อถัดไป แต่ทั้งโจทก์และจำเลยยังอุทธรณ์ในข้อกฎหมายได้ตามปกติ
คดีต้องห้ามแล้ว ยังมีทางขึ้นศาลอุทธรณ์ไหม
มี มาตรา 193 ตรี เปิดช่องให้คดีที่ต้องห้ามตามมาตรา 193 ทวิ อุทธรณ์ข้อเท็จจริงได้ ถ้าได้รับการรับรองจากผู้ที่กฎหมายกำหนดอย่างใดอย่างหนึ่ง คือ
- ผู้พิพากษาที่พิจารณาคดีนั้น หรือลงชื่อในคำพิพากษา หรือทำความเห็นแย้ง ในศาลชั้นต้น เห็นว่าข้อความที่ตัดสินเป็นปัญหาสำคัญอันควรสู่ศาลอุทธรณ์และอนุญาตให้อุทธรณ์ หรือ
- อัยการตามที่กฎหมายกำหนด หรือพนักงานอัยการที่ได้รับมอบหมาย ลงลายมือชื่อรับรองว่ามีเหตุอันควรอุทธรณ์
ผู้พิพากษาที่ไม่ได้เกี่ยวข้องกับการพิจารณาคดีนั้น เช่น ผู้พิพากษาท่านอื่นในศาลเดียวกัน อนุญาตแทนไม่ได้ การขอให้รับรองไม่ใช่สิทธิที่ได้แน่นอน ผู้มีอำนาจจะพิจารณาว่าคดีมีปัญหาสำคัญจริงหรือไม่ และคุณควรยื่นคำขอภายในกำหนดเวลาอุทธรณ์ เพราะเมื่อพ้นกำหนดแล้ว คำพิพากษาอาจถึงที่สุดไปก่อน
คดีที่พิจารณาในศาลแขวงมีกฎหมายเฉพาะ คือพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลแขวงและวิธีพิจารณาความอาญาในศาลแขวง ซึ่งวางข้อจำกัดการอุทธรณ์ไว้ในทำนองเดียวกัน ถ้าคดีของคุณอยู่ในศาลแขวง ควรให้ทนายความตรวจกับกฎหมายฉบับนั้นด้วย
ข้อกฎหมายที่ยกขึ้นอุทธรณ์คดีอาญาต้องเคยยกในศาลชั้นต้นหรือไม่
ต้องเคยยก มาตรา 195 กำหนดว่าข้อกฎหมายที่จะอุทธรณ์ต้องกล่าวไว้โดยชัดแจ้งในอุทธรณ์ และต้องเป็นข้อที่ได้ยกขึ้นว่ากันมาแล้วในศาลชั้นต้น เว้นแต่เป็นข้อกฎหมายที่เกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชน เช่น อำนาจฟ้องของโจทก์ หรือคดีขาดอายุความ ซึ่งยกขึ้นใหม่ในชั้นอุทธรณ์ได้
ในทางปฏิบัติ หลักนี้ทำให้การต่อสู้คดีในศาลชั้นต้นสำคัญที่สุด ข้อต่อสู้ที่ไม่ได้ยกขึ้นตั้งแต่ชั้นต้น อาจหยิบมาใช้ในชั้นอุทธรณ์ไม่ได้ แม้จะเป็นข้อที่มีน้ำหนักก็ตาม
คำสั่งระหว่างพิจารณาอุทธรณ์ได้ทันทีหรือไม่
โดยหลักไม่ได้ คำสั่งระหว่างพิจารณาที่ไม่ได้ทำให้คดีเสร็จไป เช่น คำสั่งไม่อนุญาตให้เลื่อนคดี หรือคำสั่งงดสืบพยานบางปาก ต้องรออุทธรณ์ไปพร้อมกับคำพิพากษาหรือคำสั่งชี้ขาดคดี (มาตรา 196) เว้นแต่คำสั่งบางประเภทที่กฎหมายให้อุทธรณ์แยกได้ เช่น คำสั่งไม่อนุญาตให้ปล่อยชั่วคราว สิ่งที่ควรทำทันทีที่ศาลมีคำสั่งที่คุณไม่เห็นด้วย คือแถลงคัดค้านไว้ในศาลชั้นต้น เพื่อให้ประเด็นนั้นปรากฏในสำนวนสำหรับยกขึ้นอุทธรณ์ภายหลัง
จำเลยอุทธรณ์ฝ่ายเดียว ศาลเพิ่มโทษได้ไหม
ไม่ได้ ถ้าโจทก์ไม่ได้อุทธรณ์ขอให้เพิ่มโทษ ศาลอุทธรณ์จะพิพากษาเพิ่มเติมโทษจำเลยไม่ได้ (มาตรา 212) แม้ศาลอุทธรณ์จะเห็นว่าศาลชั้นต้นลงโทษเบาเกินไป หลักนี้ทำให้จำเลยไม่เสี่ยงถูกเพิ่มโทษจากการอุทธรณ์ของตนเองฝ่ายเดียว แต่โจทก์ยังมีสิทธิอุทธรณ์ขอเพิ่มโทษภายในกำหนดเวลาของโจทก์เอง และถ้าโจทก์อุทธรณ์ขอเพิ่มโทษ ศาลอุทธรณ์ย่อมพิจารณาเพิ่มโทษได้
นอกจากนี้ ถ้าศาลลงโทษจำเลยหลายคนในความผิดฐานเดียวกันหรือต่อเนื่องกัน แต่อุทธรณ์เพียงบางคน และศาลอุทธรณ์พิพากษาให้ไม่ต้องรับโทษหรือลดโทษด้วยเหตุที่อยู่ในลักษณะคดี เช่น การกระทำไม่เป็นความผิด ศาลอุทธรณ์พิพากษาให้มีผลถึงจำเลยที่ไม่ได้อุทธรณ์ด้วยได้ (มาตรา 213) แต่ถ้าเป็นเหตุเฉพาะตัวของผู้อุทธรณ์ ผลนั้นไม่ขยายไปถึงคนอื่น
ตัวอย่างสมมติ: ปรับ 3,000 บาท อุทธรณ์ข้อเท็จจริงได้ไหม
ตัวอย่างนี้เป็นเรื่องสมมติ นายเอถูกฟ้องในความผิดที่กฎหมายกำหนดโทษจำคุกไม่เกิน 1 ปี หรือปรับไม่เกิน 20,000 บาท ศาลชั้นต้นฟังว่านายเอกระทำผิดและลงโทษปรับ 3,000 บาท นายเอยืนยันว่าพยานโจทก์จำคนผิด จึงอยากอุทธรณ์ว่าศาลรับฟังพยานไม่ถูกต้อง
คดีนี้เข้าเกณฑ์ข้อห้ามตามมาตรา 193 ทวิ เพราะโทษสูงสุดตามกฎหมายไม่เกินเกณฑ์ แต่เมื่อศาลลงโทษปรับเกิน 1,000 บาท นายเอจึงเข้าข้อยกเว้นและอุทธรณ์ข้อเท็จจริงได้ ในทางกลับกัน ถ้าศาลยกฟ้อง ผู้เสียหายที่เป็นโจทก์จะอุทธรณ์ว่าศาลชั่งน้ำหนักพยานผิดไม่ได้ เว้นแต่ได้รับการรับรองตามมาตรา 193 ตรี
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยก่อนอุทธรณ์คดีอาญา
- ดูโทษที่ศาลลงแทนอัตราโทษตามกฎหมาย ทำให้ประเมินผิดว่าคดีต้องห้ามหรือไม่
- เขียนอุทธรณ์กว้าง ๆ ว่าไม่เห็นด้วย โดยไม่ชี้ว่าศาลชั้นต้นวินิจฉัยผิดตรงไหน อุทธรณ์ที่ไม่ชัดแจ้งเสี่ยงที่ศาลจะไม่วินิจฉัยให้
- ยกข้อกฎหมายใหม่ที่ไม่เคยต่อสู้มาก่อน ซึ่งไม่ใช่เรื่องความสงบเรียบร้อย ศาลอุทธรณ์อาจไม่รับวินิจฉัย
- รอให้พ้นกำหนดก่อนค่อยคิดเรื่องรับรอง ทั้งที่ควรดำเนินการภายในกำหนดเวลาอุทธรณ์
- ลืมเรื่องเวลาและขั้นตอนการยื่น ซึ่งพลาดแล้วแก้ยาก อ่านรายละเอียดได้ที่ ยื่นอุทธรณ์คดีอาญาภายในกี่วัน และขั้นตอนที่ต้องเตรียม
ถ้าคุณเพิ่งฟังคำพิพากษาและยังไม่แน่ใจว่าคดีอุทธรณ์ประเด็นใดได้ ควรนำคำพิพากษาและคำฟ้องไปให้ทนายความตรวจโดยเร็ว เพื่อให้มีเวลาพอเตรียมอุทธรณ์ที่ชัดเจน หากต้องการให้ช่วยประเมินคดี ติดต่อสำนักงาน ได้
คำถามที่พบบ่อย
ผู้เสียหายอุทธรณ์คดีอาญาเองได้ไหม ถ้าอัยการไม่อุทธรณ์
ได้ ถ้าผู้เสียหายเป็นโจทก์ในคดี คือฟ้องเองหรือได้เข้าร่วมเป็นโจทก์กับพนักงานอัยการแล้ว ผู้เสียหายที่ไม่ได้เป็นโจทก์ไม่มีสิทธิอุทธรณ์ในส่วนอาญา จึงควรพิจารณาขอเข้าร่วมเป็นโจทก์ตั้งแต่ชั้นศาลชั้นต้น
ศาลรอการลงโทษแล้ว ยังควรอุทธรณ์คดีอาญาหรือไม่
ขึ้นอยู่กับว่าคุณยอมรับผลได้หรือไม่ การรอการลงโทษยังถือว่าศาลพิพากษาว่าคุณกระทำผิด ถ้าคุณยืนยันว่าไม่ได้กระทำผิด กฎหมายเปิดให้จำเลยที่ถูกรอการลงโทษอุทธรณ์ข้อเท็จจริงได้แม้คดีจะโทษเบา และถ้าโจทก์ไม่ได้อุทธรณ์ขอเพิ่มโทษ ศาลอุทธรณ์จะเพิ่มโทษไม่ได้
อุทธรณ์แล้วต้องไปศาลอีกกี่ครั้ง
โดยทั่วไปศาลอุทธรณ์พิจารณาจากสำนวนโดยไม่ต้องสืบพยานใหม่ คู่ความจึงไม่ต้องไปศาลบ่อยเหมือนชั้นต้น แต่ต้องไปฟังคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ที่ศาลชั้นต้นอ่านให้ฟัง และจำเลยบางกรณีต้องไปแสดงตนตอนยื่นอุทธรณ์
ศาลอุทธรณ์ตัดสินแล้ว ฎีกาต่อได้ไหม
ได้ แต่ไม่ใช่ทุกคดี การฎีกาคดีอาญาต้องได้รับอนุญาตจากศาลฎีกาก่อน ศาลฎีกาจะพิจารณาว่าคดีมีปัญหาสำคัญที่ควรวินิจฉัยหรือไม่ จึงไม่ควรวางแผนโดยหวังว่าจะได้ฎีกาแน่นอน
อุทธรณ์ข้อกฎหมายอย่างเดียวได้หรือไม่
ได้ และเป็นทางเดียวของคู่ความที่ติดข้อห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริงโดยไม่มีข้อยกเว้นหรือการรับรอง ศาลอุทธรณ์จะถือข้อเท็จจริงตามศาลชั้นต้น แล้วพิจารณาเฉพาะว่าศาลชั้นต้นใช้กฎหมายถูกต้องหรือไม่
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ