ค่าเลี้ยงดูบุตรต่อเดือนไม่มีอัตราหรือสูตรตายตัวในกฎหมายไทย หากพ่อแม่ตกลงกันไม่ได้ ศาลจะกำหนดโดยดูความสามารถของผู้มีหน้าที่จ่าย ฐานะของบุตร และพฤติการณ์แห่งกรณี โดยทั่วไปต้องจ่ายจนบุตรบรรลุนิติภาวะ และขอให้ศาลเพิ่มหรือลดได้เมื่อสถานการณ์เปลี่ยน
ค่าเลี้ยงดูบุตรต่อเดือน มีอัตรามาตรฐานไหม
ไม่มีอัตรามาตรฐานหรือเปอร์เซ็นต์ของเงินเดือนที่กฎหมายกำหนดไว้ ตัวเลขที่ได้ยินกันทั่วไปจึงเป็นเพียงตัวอย่างจากคดีอื่น ซึ่งนำมาใช้กับครอบครัวเราตรง ๆ ไม่ได้
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1598/38 วางหลักว่าค่าอุปการะเลี้ยงดูระหว่างบิดามารดากับบุตรเรียกจากกันได้ เมื่อฝ่ายที่ควรได้รับไม่ได้รับ หรือได้รับไม่เพียงพอแก่ฐานะ ศาลจะให้หรือไม่ และให้เท่าใด โดยคำนึงถึงความสามารถของผู้มีหน้าที่ต้องให้ ฐานะของผู้รับ และพฤติการณ์แห่งกรณี
ในการหย่า มาตรา 1522 ให้พ่อแม่ตกลงกันว่าทั้งสองฝ่ายหรือฝ่ายใดจะรับผิดชอบค่าเลี้ยงดูบุตรเป็นจำนวนเท่าใด ถ้าตกลงกันไม่ได้ ศาลเป็นผู้กำหนด
ศาลกำหนดค่าเลี้ยงดูบุตรจากปัจจัยอะไรบ้าง
ศาลชั่งน้ำหนักระหว่างความจำเป็นของเด็กกับกำลังของพ่อแม่แต่ละฝ่าย ข้อมูลที่มักต้องแสดงต่อศาล ได้แก่
- รายได้ประจำ รายได้เสริม โบนัส และทรัพย์สินของผู้มีหน้าที่จ่าย
- ภาระที่ผู้จ่ายมีจริง เช่น บุตรคนอื่นหรือบุพการีที่ต้องดูแล
- อายุ ระดับการศึกษา และสุขภาพของบุตร
- มาตรฐานการใช้ชีวิตของเด็กก่อนพ่อแม่แยกทาง
- รายได้ของฝ่ายที่เลี้ยงดูบุตรอยู่ เพราะพ่อแม่มีหน้าที่ร่วมกัน
- ค่าใช้จ่ายที่อีกฝ่ายจ่ายโดยตรงอยู่แล้ว เช่น ค่าเทอมหรือประกันสุขภาพ
มาตรา 1564 กำหนดให้บิดามารดาจำต้องอุปการะเลี้ยงดูและให้การศึกษาตามสมควรแก่บุตรในระหว่างที่เป็นผู้เยาว์ ศาลจึงอาจแบ่งภาระให้แต่ละฝ่ายไม่เท่ากันตามกำลัง อ่านเพิ่มเติมหลักเกณฑ์ในการคำนวณค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตร
ค่าเลี้ยงดูบุตรครอบคลุมค่าใช้จ่ายอะไรบ้าง
ครอบคลุมค่าใช้จ่ายที่จำเป็นต่อการเติบโตของเด็กตามฐานะ ไม่ได้มีแค่ค่าอาหาร การเตรียมตารางค่าใช้จ่ายรายเดือนที่มีหลักฐานจะช่วยให้ศาลเห็นภาพชัด
| หมวดค่าใช้จ่าย | ตัวอย่าง | หลักฐานที่ควรเก็บ |
|---|---|---|
| ค่าครองชีพ | อาหาร เสื้อผ้า ของใช้ ส่วนแบ่งค่าที่พัก | ใบเสร็จ สรุปรายจ่ายจากบัญชีธนาคาร |
| การศึกษา | ค่าเทอม ค่าบำรุง อุปกรณ์ ค่าเรียนพิเศษ | ใบแจ้งค่าเทอม ใบเสร็จโรงเรียน |
| สุขภาพ | ค่ารักษา ยา ทันตกรรม ประกันสุขภาพ | ใบเสร็จโรงพยาบาล กรมธรรม์ |
| การเดินทาง | รถรับส่ง ค่าน้ำมัน ค่าโดยสาร | สัญญารถรับส่ง ใบเสร็จ |
| การดูแล | ค่าพี่เลี้ยง ค่าสถานรับเลี้ยงเด็ก | สัญญาจ้าง หลักฐานการโอนเงิน |
ค่าเลี้ยงดูบุตรต้องจ่ายถึงอายุเท่าไร
โดยหลักจ่ายจนบุตรบรรลุนิติภาวะ คืออายุครบ 20 ปีบริบูรณ์ตาม ป.พ.พ. มาตรา 19 หรือเมื่อบุตรสมรสโดยชอบด้วยกฎหมายตามมาตรา 20 ก่อนอายุดังกล่าว
มาตรา 1564 วรรคสอง ยังให้บิดามารดาต้องอุปการะเลี้ยงดูบุตรที่บรรลุนิติภาวะแล้ว แต่เป็นผู้ทุพพลภาพและหาเลี้ยงตนเองไม่ได้
สำหรับค่าเรียนมหาวิทยาลัยหลังอายุ 20 ปี ศาลมักไม่บังคับเกินกว่าที่กฎหมายกำหนด แต่พ่อแม่ตกลงกันให้จ่ายต่อจนจบปริญญาตรีได้ และข้อตกลงเช่นนี้ใช้บังคับกันได้ จึงควรเขียนให้ชัดตั้งแต่ทำบันทึกหย่า
ขอเพิ่มหรือลดค่าเลี้ยงดูบุตรภายหลังได้ไหม
ได้ ป.พ.พ. มาตรา 1598/39 ให้ศาลแก้ไขคำสั่งเรื่องค่าอุปการะเลี้ยงดูได้ เมื่อผู้มีส่วนได้เสียแสดงว่าพฤติการณ์ รายได้ หรือฐานะของคู่กรณีเปลี่ยนแปลงไป ศาลอาจเพิกถอน ลด เพิ่ม หรือกลับให้ค่าอุปการะเลี้ยงดูอีกก็ได้
- รวบรวมหลักฐานว่าสถานการณ์เปลี่ยนจริง เช่น ลูกย้ายโรงเรียน ป่วยเรื้อรัง หรือผู้จ่ายตกงาน
- ยื่นคำร้องต่อศาลเยาวชนและครอบครัว กรณีที่ศาลเคยมีคำพิพากษาไว้ หรือฟ้องเป็นคดีใหม่หากเดิมเป็นข้อตกลงกันเอง
- เข้ากระบวนการไกล่เกลี่ยซึ่งศาลมักจัดให้ก่อน
- ระหว่างรอคำสั่งใหม่ ควรจ่ายตามจำนวนเดิมต่อไป เพื่อไม่ให้เกิดยอดค้าง
ดูตัวอย่างแนวทางเพิ่มเติมได้ที่บทความวิธีการขอแก้ไขเปลี่ยนแปลงค่าอุปการะเลี้ยงดู
คำถามที่พบบ่อย
ตกลงในบันทึกหย่าว่าไม่ต้องจ่ายค่าเลี้ยงดูบุตร ใช้ได้ไหม
ควรระวัง เพราะ ป.พ.พ. มาตรา 1598/41 บัญญัติว่าสิทธิที่จะได้ค่าอุปการะเลี้ยงดูจะสละหรือโอนมิได้ สิทธินี้เป็นของบุตร ข้อตกลงระหว่างพ่อแม่จึงอาจไม่ตัดสิทธิของบุตรเสมอไป ควรให้ทนายตรวจถ้อยคำและข้อเท็จจริงเป็นรายกรณี
อีกฝ่ายรายได้ไม่แน่นอนหรืออ้างว่าไม่มีงาน ศาลคิดอย่างไร
ศาลดูความสามารถที่แท้จริง ไม่ใช่เพียงสลิปเงินเดือน เช่น วิถีชีวิต ทรัพย์สิน ยานพาหนะ หรือรายได้จากธุรกิจ จึงควรรวบรวมหลักฐานที่สะท้อนกำลังจ่ายจริงเท่าที่หาได้โดยชอบด้วยกฎหมาย
จ่ายค่าเลี้ยงดูเป็นสิ่งของแทนเงินได้ไหม
ถ้าตกลงกันได้ก็ทำได้ แต่ควรเขียนให้ชัดว่าอะไรนับเป็นค่าเลี้ยงดู เช่น ค่าเทอมที่จ่ายตรงให้โรงเรียน เพื่อไม่ให้เกิดข้อโต้แย้งภายหลังว่ายังค้างจ่ายหรือไม่
อีกฝ่ายเป็นชาวต่างชาติอยู่ต่างประเทศ ฟ้องค่าเลี้ยงดูที่ศาลไทยได้ไหม
อาจฟ้องที่ศาลไทยได้ในหลายกรณี เช่น บุตรมีภูมิลำเนาในไทย แต่การส่งหมายและการบังคับคดีกับทรัพย์สินในต่างประเทศมีขั้นตอนเพิ่ม ควรวางแผนตั้งแต่ต้นว่าจะบังคับเอาจากทรัพย์สินที่ไหน
ลูกย้ายไปอยู่กับอีกฝ่าย ค่าเลี้ยงดูเปลี่ยนไหม
เป็นพฤติการณ์ที่เปลี่ยนไปตามมาตรา 1598/39 ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งขอให้ศาลทบทวนได้ ทั้งเรื่องผู้ใช้อำนาจปกครองและภาระค่าเลี้ยงดูให้สอดคล้องกับความเป็นจริง
ควรเริ่มอย่างไร
เริ่มจากทำตารางค่าใช้จ่ายของลูกย้อนหลัง 3 ถึง 6 เดือนพร้อมหลักฐาน และรวบรวมข้อมูลรายได้ของทั้งสองฝ่ายเท่าที่ทราบ ตัวเลขที่มีเอกสารรองรับจะช่วยให้การเจรจาและการพิจารณาของศาลง่ายขึ้นมาก
หากยังคุยกันได้ การตกลงจำนวนเงิน วันจ่าย ช่องทางโอน และการปรับขึ้นตามช่วงชั้นเรียนไว้เป็นลายลักษณ์อักษรมักดีที่สุด หากตกลงกันไม่ได้หรือไม่แน่ใจว่าจำนวนที่ขอสมเหตุสมผล การปรึกษาทนายความด้านครอบครัวก่อนยื่นคำฟ้องจะช่วยตั้งตัวเลขที่ศาลมีแนวโน้มรับฟัง
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ