หย่าโดยความยินยอมต้องทำเป็นหนังสือ มีพยานลงลายมือชื่ออย่างน้อย 2 คน และต้องจดทะเบียนการหย่าจึงจะมีผล หัวใจของการหย่าแบบนี้คือข้อตกลงในหนังสือหย่า ซึ่งควรเขียนเรื่องอำนาจปกครองบุตร ค่าเลี้ยงดูบุตร การแบ่งทรัพย์สินและหนี้ให้ครบและชัด
หย่าโดยความยินยอม ต้องทำอย่างไรจึงมีผลตามกฎหมาย
ต้องครบสามอย่าง คือ ทั้งสองฝ่ายยินยอม ทำเป็นหนังสือที่มีพยานลงลายมือชื่ออย่างน้อยสองคน และนำไปจดทะเบียนการหย่า
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1514 กำหนดเรื่องหนังสือและพยาน ส่วนมาตรา 1515 กำหนดว่าการหย่าโดยความยินยอมของคู่สมรสที่จดทะเบียนสมรสแล้ว จะสมบูรณ์ต่อเมื่อได้จดทะเบียนการหย่า การเซ็นหนังสือหย่ากันเองโดยยังไม่ไปจดทะเบียนจึงยังไม่ทำให้ขาดจากการเป็นคู่สมรส
เมื่อจดทะเบียนแล้ว มาตรา 1531 ให้การหย่ามีผลนับแต่เวลาจดทะเบียน และข้อตกลงที่เขียนไว้จะเป็นหลักฐานสำคัญที่สุดเมื่อมีปัญหาภายหลัง รายละเอียดเรื่องเงื่อนไขพื้นฐานอ่านเพิ่มได้ที่ การหย่าโดยความยินยอมคืออะไร มีเงื่อนไขอย่างไรบ้าง
ข้อตกลงหย่าเรื่องลูก ควรเขียนอะไรบ้าง
อย่างน้อยต้องเขียนว่าใครเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองบุตรคนใด และใครจ่ายค่าอุปการะเลี้ยงดูเท่าใด เพราะกฎหมายกำหนดให้ตกลงสองเรื่องนี้ไว้
มาตรา 1520 ให้คู่สมรสที่หย่าโดยความยินยอมทำความตกลงเป็นหนังสือว่าฝ่ายใดจะเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองบุตรคนใด ถ้าไม่ได้ตกลงหรือตกลงกันไม่ได้ ศาลจะเป็นผู้ชี้ขาด ส่วนมาตรา 1522 ให้ระบุในสัญญาหย่าว่าฝ่ายใดหรือทั้งสองฝ่ายจะออกค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตรเป็นจำนวนเท่าใด
- ชื่อ วันเกิด และอายุของบุตรแต่ละคน
- ฝ่ายที่เป็นผู้ใช้อำนาจปกครองบุตรแต่ละคน
- จำนวนค่าเลี้ยงดูต่อเดือน วันที่จ่าย ช่องทางการโอน และจ่ายถึงเมื่อใด
- ค่าใช้จ่ายพิเศษ เช่น ค่าเทอม ค่ารักษาพยาบาล ใครออกเท่าใด
- การติดต่อและพบบุตรของอีกฝ่าย เช่น วันหยุด ช่วงปิดเทอม การพาเดินทาง
ข้อตกลงเรื่องบุตรไม่ได้ตายตัวตลอดไป มาตรา 1521 ให้ศาลสั่งเปลี่ยนผู้ใช้อำนาจปกครองได้หากผู้ใช้อำนาจปกครองประพฤติตนไม่สมควรหรือพฤติการณ์เปลี่ยนไป และมาตรา 1598/39 ให้ศาลเพิ่ม ลด หรือเพิกถอนค่าอุปการะเลี้ยงดูได้เมื่อฐานะของฝ่ายใดเปลี่ยนไป เรื่องนี้อ่านต่อได้ที่ หย่าแล้วลูกอยู่กับใคร ศาลพิจารณาจากอะไร
ข้อตกลงเรื่องทรัพย์สินและหนี้ ควรเขียนอย่างไร
ควรระบุเป็นรายการว่าทรัพย์ชิ้นใดตกเป็นของใคร หนี้ก้อนใดใครรับผิดชอบ และทำการโอนเมื่อใด แทนการเขียนกว้าง ๆ ว่า "แบ่งกันคนละครึ่ง"
ตามมาตรา 1532 ทรัพย์สินที่จะแบ่งเมื่อหย่าโดยความยินยอม คือทรัพย์สินที่มีอยู่ในเวลาจดทะเบียนการหย่า และมาตรา 1533 ให้แบ่งสินสมรสให้ได้ส่วนเท่ากัน แต่คู่หย่าตกลงแบ่งต่างจากครึ่งต่อครึ่งได้หากทั้งสองฝ่ายยินยอม ส่วนหนี้ที่ต้องรับผิดร่วมกัน มาตรา 1535 ให้แบ่งความรับผิดเป็นส่วนเท่ากัน
- ที่ดิน บ้าน คอนโด ระบุเลขโฉนดหรือเลขห้องชุด ใครได้ และไปโอนที่สำนักงานที่ดินเมื่อใด ใครออกค่าใช้จ่าย
- รถยนต์ ระบุทะเบียนรถ และถ้ายังผ่อนอยู่ ใครผ่อนต่อ
- เงินฝาก หุ้น กองทุน ระบุบัญชีและจำนวนหรือสัดส่วน
- หนี้บ้าน หนี้บัตรเครดิต หนี้กู้ยืม ระบุว่าใครชำระต่อ
- กิจการที่ทำร่วมกัน ใครถือต่อ และชดเชยอีกฝ่ายอย่างไร
ข้อสำคัญคือ ข้อตกลงระหว่างคู่หย่าว่าใครจ่ายหนี้ ผูกพันคู่หย่าด้วยกันเอง แต่ไม่ได้เปลี่ยนสัญญาที่ทำไว้กับธนาคารหรือเจ้าหนี้ หากต้องการให้ชื่อผู้กู้เปลี่ยน ต้องดำเนินการกับเจ้าหนี้ด้วย
ค่าเลี้ยงชีพ ต้องเขียนในหนังสือหย่าไหม
ถ้าตกลงให้ฝ่ายหนึ่งจ่ายเงินเลี้ยงชีพแก่อีกฝ่ายหลังหย่า ควรเขียนไว้ให้ชัดในหนังสือหย่า เพราะสิทธิเรียกค่าเลี้ยงชีพตามมาตรา 1526 เป็นเรื่องที่ขอในคดีฟ้องหย่าเมื่อเหตุหย่าเป็นความผิดของอีกฝ่ายฝ่ายเดียว
ในการหย่าโดยความยินยอม การจ่ายเงินลักษณะนี้จึงอาศัยข้อตกลงของคู่หย่าเป็นหลัก ควรระบุจำนวน ระยะเวลา และเงื่อนไขที่ทำให้หยุดจ่าย เช่น เมื่อผู้รับสมรสใหม่
เรื่องอื่นที่มักลืมเขียน
นอกจากลูกและทรัพย์สิน ยังมีรายละเอียดที่ทำให้ชีวิตหลังหย่าราบรื่นขึ้นหากเขียนไว้ตั้งแต่ต้น
| หัวข้อ | ควรระบุ | ถ้าไม่เขียนไว้ |
|---|---|---|
| อำนาจปกครองบุตร | ใครใช้อำนาจปกครองบุตรคนใด | ศาลเป็นผู้ชี้ขาดตามมาตรา 1520 |
| ค่าเลี้ยงดูบุตร | จำนวน วันจ่าย ช่องทาง | ศาลเป็นผู้กำหนดตามมาตรา 1522 |
| สินสมรส | รายการทรัพย์ ใครได้ กำหนดโอน | ยังค้างแบ่ง อาจต้องฟ้องแบ่งภายหลัง |
| หนี้ร่วม | หนี้แต่ละก้อนใครชำระ | แบ่งความรับผิดเท่ากันตามมาตรา 1535 |
| ที่อยู่อาศัย | ใครอยู่บ้านเดิม ย้ายออกเมื่อใด | เกิดข้อพิพาทเรื่องการครอบครองได้ง่าย |
| ชื่อสกุลและคำนำหน้านาม | ความประสงค์หลังหย่า | ต้องไปดำเนินการแยกภายหลัง |
ข้อตกลงที่ดีควรใช้ถ้อยคำที่บังคับได้จริง เช่น ระบุตัวเลข วันที่ และผู้รับผิดชอบ หลีกเลี่ยงคำว่า "ตามสมควร" หรือ "จะคุยกันอีกครั้ง" ซึ่งมักตีความต่างกันเมื่อเกิดปัญหา
คำถามที่พบบ่อย
เซ็นหนังสือหย่าแล้วแต่ยังไม่ไปจดทะเบียน ถือว่าหย่าแล้วหรือยัง
ยังไม่ถือว่าหย่า เพราะมาตรา 1515 ให้การหย่าโดยความยินยอมสมบูรณ์เมื่อจดทะเบียนแล้ว ระหว่างนั้นทั้งสองฝ่ายยังเป็นคู่สมรสกัน ทรัพย์ที่ได้มาก็ยังอาจเป็นสินสมรส
ตกลงไม่แบ่งทรัพย์สินตอนหย่าได้ไหม
ได้ หนังสือหย่าอาจระบุว่ายังไม่ตกลงเรื่องทรัพย์สินก็ได้ แต่สินสมรสที่ไม่ได้แบ่งจะยังเป็นปัญหาค้างอยู่ และวันที่ใช้กำหนดว่าทรัพย์ใดต้องแบ่งคือวันจดทะเบียนการหย่าตามมาตรา 1532
ข้อตกลงค่าเลี้ยงดูบุตรเขียนไว้แล้ว ภายหลังขอเปลี่ยนได้ไหม
ขอเปลี่ยนได้ หากฐานะหรือพฤติการณ์ของฝ่ายใดเปลี่ยนไป ศาลมีอำนาจเพิ่ม ลด หรือเพิกถอนค่าอุปการะเลี้ยงดูตามมาตรา 1598/39 แต่ระหว่างที่ยังไม่มีการเปลี่ยนแปลง ทั้งสองฝ่ายควรปฏิบัติตามข้อตกลงเดิม
ใช้แบบฟอร์มสำเร็จรูปจากอินเทอร์เน็ตได้ไหม
ใช้เป็นแนวทางได้ แต่ไม่ควรกรอกตามโดยไม่ปรับให้ตรงกับข้อเท็จจริง ทรัพย์สิน หนี้ และสถานการณ์ของบุตรของแต่ละครอบครัวต่างกันมาก ข้อตกลงที่ไม่ครอบคลุมหรือคลุมเครืออาจบังคับใช้ยาก
คู่สมรสเป็นชาวต่างชาติ หย่าโดยความยินยอมได้ไหม
หากจดทะเบียนสมรสตามกฎหมายไทย โดยหลักทำได้ที่สำนักทะเบียนเช่นเดียวกัน แต่ต้องเตรียมหนังสือเดินทางและคำแปลที่รับรองแล้ว และควรตรวจว่าผลการหย่าจะได้รับการยอมรับในประเทศของอีกฝ่ายอย่างไร
ควรเริ่มอย่างไร
เริ่มจากทำรายการทรัพย์สิน หนี้ และเรื่องของบุตรให้ครบก่อน แล้วค่อยคุยตกลงทีละหัวข้อ เมื่อได้ข้อสรุปแล้วจึงเขียนเป็นข้อความที่ชัดเจนและนัดจดทะเบียนพร้อมพยาน 2 คน
ถ้ามีบ้านหรือที่ดิน มีหนี้ธนาคาร มีบุตรเล็ก หรือมีกิจการร่วมกัน ควรให้ทนายความช่วยตรวจหรือร่างข้อตกลงก่อนลงลายมือชื่อ เพราะเมื่อจดทะเบียนแล้ว การแก้ไขข้อตกลงภายหลังทำได้ยากกว่ามาก
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ