ฟ้องหย่าต้องมีทนายไหม ฟ้องเองได้หรือเปล่า และเมื่อไรควรมีทนาย

ฟ้องหย่าเองได้โดยไม่ต้องมีทนาย เพราะประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 60 ให้คู่ความว่าความด้วยตนเองได้ แต่ถ้าอีกฝ่ายต่อสู้ มีเรื่องบุตร ทรัพย์สิน หรือค่าทดแทน ควรมีทนาย และในคดีครอบครัว ผู้ที่ไม่มีทนายขอให้ศาลแต่งตั้งทนายความให้ได้

ฟ้องหย่าเองโดยไม่มีทนายได้ไหม

ได้ มาตรา 60 ให้คู่ความว่าความและดำเนินกระบวนพิจารณาทั้งปวงด้วยตนเอง หรือจะแต่งตั้งทนายความก็ได้ กฎหมายไม่ได้บังคับว่าคดีหย่าต้องมีทนาย และการไกล่เกลี่ยในศาลก็ไม่จำเป็นต้องมีทนายเช่นกัน

ผู้ที่เลือกฟ้องเองควรรู้ขั้นตอนสำคัญล่วงหน้า เช่น การยื่นคำขอให้ศาลพิพากษาโดยขาดนัดภายใน 15 วันเมื่ออีกฝ่ายไม่ยื่นคำให้การ การยื่นบัญชีระบุพยานก่อนวันสืบพยานไม่น้อยกว่า 7 วัน และการนำพยานมาเบิกความให้ครบ เพราะพลาดขั้นตอนเหล่านี้คดีอาจถูกจำหน่ายหรือยกฟ้องได้

ข้อจำกัดที่ควรรู้คือ ถ้าเรามอบอำนาจให้ญาติหรือเพื่อนเป็นผู้แทนในคดี ผู้รับมอบอำนาจจะว่าความอย่างทนายความไม่ได้ ทำได้เพียงแต่งตั้งทนายความเพื่อดำเนินคดีแทน ดังนั้นถ้าไม่ไปศาลเอง ก็ต้องมีทนาย

ฟ้องเองกับมีทนาย ต่างกันอย่างไร

เมื่อไรควรมีทนายความในคดีหย่า

ยิ่งคดีมีหลายประเด็นหรือมีความเสี่ยงสูง การมีทนายยิ่งคุ้มค่า สถานการณ์ที่ควรมีทนาย ได้แก่

• อีกฝ่ายปฏิเสธเหตุหย่า หรือแจ้งว่าจะต่อสู้คดีและมีทนายแล้ว
• มีข้อพิพาทเรื่องอำนาจปกครองบุตรหรือค่าอุปการะเลี้ยงดู
• มีสินสมรสหรือหนี้สินจำนวนมาก หรือกังวลว่าอีกฝ่ายจะยักย้ายทรัพย์สิน
• ต้องการเรียกค่าทดแทนหรือค่าเลี้ยงชีพ ซึ่งมีเงื่อนไขทางกฎหมายเฉพาะ และค่าเลี้ยงชีพต้องขอในคดีหย่าเท่านั้น (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1526)
• คู่สมรสเป็นชาวต่างชาติหรืออยู่ต่างประเทศ
• มีความรุนแรงในครอบครัว และต้องขอวิธีการคุ้มครองระหว่างคดี
• เหตุหย่าใกล้ครบกำหนด 1 ปีนับแต่รู้ตามมาตรา 1529

ทนายความทำอะไรให้ในคดีหย่าบ้าง

1. ประเมินเหตุหย่า กำหนดเวลา และความเสี่ยงของคดีจากข้อเท็จจริงทั้งหมด
2. เลือกศาลที่มีเขตอำนาจ ร่างคำฟ้อง และคำนวณค่าขึ้นศาล
3. ขอวิธีการชั่วคราวเพื่อคุ้มครองบุตรหรือทรัพย์สินระหว่างคดีเมื่อจำเป็น
4. เข้าร่วมการไกล่เกลี่ยและร่างสัญญาประนีประนอมยอมความให้ครอบคลุมทุกเรื่อง
5. เตรียมพยาน ยื่นบัญชีระบุพยาน และดำเนินการสืบพยาน
6. ติดตามคำพิพากษา การอุทธรณ์ การขอหนังสือรับรองคดีถึงที่สุด และการบังคับคดี

เมื่อจะจ้างทนาย ควรถามขอบเขตงาน ค่าบริการแต่ละขั้น และสิ่งที่ไม่รวม และตรวจสอบได้ว่าเป็นทนายความที่มีใบอนุญาตจากสภาทนายความ ส่วนเรื่องค่าทนายดูเพิ่มเติมได้ที่ ฟ้องหย่า ค่าทนายความเท่าไหร่ และสิ่งที่ควรเตรียมไปพบทนายดูได้ที่ เอกสารที่ต้องเตรียมมาให้ทนายความเพื่อเริ่มคดีฟ้องหย่า

ไม่มีเงินจ้างทนาย มีทางเลือกอะไรบ้าง

ผู้ที่มีรายได้น้อยยังมีทางเข้าถึงความช่วยเหลือทางกฎหมายได้หลายทาง

• ขอให้ศาลแต่งตั้งทนายความ ในคดีครอบครัว คู่ความที่ไม่มีทนายความขอให้ศาลแต่งตั้งให้ได้ และทนายความที่ศาลแต่งตั้งได้รับค่าป่วยการตามระเบียบของศาล (พระราชบัญญัติศาลเยาวชนและครอบครัวและวิธีพิจารณาคดีเยาวชนและครอบครัว พ.ศ. 2553 มาตรา 158)
• ขอยกเว้นค่าธรรมเนียมศาล ยื่นคำร้องพร้อมคำฟ้องเมื่อไม่สามารถเสียค่าธรรมเนียมได้ (ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 155 และ 156)
• สภาทนายความ มีงานช่วยเหลือประชาชนทางกฎหมาย และทนายความอาสาให้คำปรึกษาที่ศาล
• กองทุนยุติธรรม ของกระทรวงยุติธรรม ช่วยเหลือค่าใช้จ่ายในการดำเนินคดีตามหลักเกณฑ์ที่กำหนด

ควรเริ่มอย่างไร

ถ้าอีกฝ่ายยอมหย่าและไม่มีประเด็นเรื่องบุตรหรือทรัพย์สิน การจดทะเบียนหย่าโดยความยินยอม หรือการฟ้องเองในคดีที่ไม่ซับซ้อนอาจเพียงพอ แต่ควรปรึกษาทนายอย่างน้อยหนึ่งครั้งเพื่อตรวจว่าไม่มีสิทธิใดตกหล่น

ถ้าคดีมีความขัดแย้ง มีบุตร หรือมีทรัพย์สินที่ต้องแบ่ง การมีทนายความคดีครอบครัวตั้งแต่ก่อนยื่นฟ้องช่วยวางแผนให้ครบในคราวเดียว และถ้าค่าใช้จ่ายเป็นอุปสรรค ให้ใช้ช่องทางขอให้ศาลแต่งตั้งทนายหรือหน่วยงานช่วยเหลือทางกฎหมายที่กล่าวไว้ข้างต้น