สินส่วนตัวคือทรัพย์ที่มีอยู่ก่อนสมรส ของใช้ส่วนตัว เครื่องมือประกอบอาชีพ มรดกหรือของที่มีผู้ให้โดยเสน่หา และของหมั้น ส่วนสินสมรสคือทรัพย์ที่ได้มาระหว่างสมรส รวมถึงดอกผลของสินส่วนตัว เมื่อหย่า สินสมรสต้องแบ่งเท่ากัน แต่สินส่วนตัวไม่ต้องแบ่ง
สินสมรส สินส่วนตัว ต่างกันอย่างไร
ต่างกันที่ที่มาของทรัพย์และผลเมื่อหย่า ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1471 กำหนดว่าอะไรเป็นสินส่วนตัว ส่วนมาตรา 1474 กำหนดว่าอะไรเป็นสินสมรส ทรัพย์ที่ไม่เข้ามาตรา 1471 และได้มาระหว่างสมรส โดยหลักจึงเป็นสินสมรส
ความต่างนี้มีผลสามเรื่องใหญ่ คือ การแบ่งเมื่อหย่าตามมาตรา 1533 การจัดการทรัพย์ระหว่างสมรส เช่น สินสมรสบางประเภทต้องจัดการร่วมกันหรือได้รับความยินยอมตามมาตรา 1476 และการรับผิดชำระหนี้ของคู่สมรส
สินส่วนตัวมีอะไรบ้าง
มาตรา 1471 แบ่งสินส่วนตัวไว้ 4 ประเภท ได้แก่ ทรัพย์สินที่
- ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งมีอยู่ก่อนสมรส เช่น คอนโดที่ซื้อและจ่ายครบก่อนจดทะเบียนสมรส
- เป็นเครื่องใช้สอยส่วนตัว เครื่องแต่งกาย หรือเครื่องประดับกายตามควรแก่ฐานะ หรือเครื่องมือเครื่องใช้ที่จำเป็นในการประกอบอาชีพหรือวิชาชีพ
- ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งได้มาระหว่างสมรสโดยการรับมรดกหรือโดยการให้โดยเสน่หา
- เป็นของหมั้น
นอกจากนี้ มาตรา 1472 ยังรักษาสถานะของสินส่วนตัวไว้แม้เปลี่ยนรูป ถ้าสินส่วนตัวถูกแลกเปลี่ยน ใช้ซื้อทรัพย์อื่น หรือขายได้เป็นเงิน ทรัพย์หรือเงินที่ได้มาแทนยังเป็นสินส่วนตัว เช่น ขายที่ดินที่มีก่อนสมรสแล้วนำเงินไปซื้อที่ดินแปลงใหม่ ข้อสำคัญคือต้องพิสูจน์เส้นทางเงินได้
สินสมรสมีอะไรบ้าง
มาตรา 1474 กำหนดสินสมรสไว้ 3 ประเภท และยังมีข้อสันนิษฐานช่วยตัดสินกรณีที่ไม่ชัด
- ทรัพย์ที่คู่สมรสได้มาระหว่างสมรส เช่น เงินเดือน ค่าจ้าง โบนัส กำไรจากธุรกิจ บ้านหรือรถที่ซื้อระหว่างสมรส
- ทรัพย์ที่ได้มาระหว่างสมรสโดยพินัยกรรมหรือการให้เป็นหนังสือ เมื่อพินัยกรรมหรือหนังสือยกให้ระบุว่าเป็นสินสมรส
- ดอกผลของสินส่วนตัว เช่น ค่าเช่าจากคอนโดที่มีก่อนสมรส ดอกเบี้ยจากเงินฝากเดิม เงินปันผลจากหุ้นที่มีก่อนสมรส
มาตรา 1474 วรรคท้ายกำหนดว่า ถ้ากรณีเป็นที่สงสัยว่าทรัพย์อย่างหนึ่งเป็นสินสมรสหรือไม่ ให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่าเป็นสินสมรส ภาระพิสูจน์จึงตกอยู่กับฝ่ายที่อ้างว่าทรัพย์นั้นเป็นสินส่วนตัว
ตัวอย่างทรัพย์ที่พบบ่อย เป็นสินสมรสหรือสินส่วนตัว
ตารางนี้เป็นหลักทั่วไป ข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี เช่น วันที่ได้มา เงินที่ใช้ และเอกสาร อาจทำให้ผลต่างไปได้
| ทรัพย์ | โดยหลักเป็น | เหตุผล |
|---|---|---|
| คอนโดที่ซื้อก่อนจดทะเบียนสมรส | สินส่วนตัว | มีอยู่ก่อนสมรส (มาตรา 1471 (1)) |
| ค่าเช่าคอนโดนั้นที่ได้ระหว่างสมรส | สินสมรส | เป็นดอกผลของสินส่วนตัว (มาตรา 1474 (3)) |
| เงินเดือนและโบนัสระหว่างสมรส | สินสมรส | ได้มาระหว่างสมรส (มาตรา 1474 (1)) |
| ที่ดินที่ได้รับมรดกจากพ่อแม่ระหว่างสมรส | สินส่วนตัว | ได้มาโดยการรับมรดก (มาตรา 1471 (3)) |
| เงินที่พ่อแม่ให้ระหว่างสมรส โดยหนังสือยกให้ระบุว่าเป็นสินสมรส | สินสมรส | ผู้ให้ระบุไว้ (มาตรา 1474 (2)) |
| แหวนหมั้น | สินส่วนตัวของผู้รับ | เป็นของหมั้น (มาตรา 1471 (4)) |
| บ้านที่ซื้อด้วยเงินขายที่ดินเดิมก่อนสมรส | สินส่วนตัว หากพิสูจน์เส้นทางเงินได้ | ทรัพย์ที่ได้มาแทนสินส่วนตัว (มาตรา 1472) |
| ทรัพย์ที่ไม่มีใครพิสูจน์ได้ว่าได้มาอย่างไร | สันนิษฐานว่าเป็นสินสมรส | มาตรา 1474 วรรคท้าย |
กรณีที่คนมักสับสน เช่น รางวัลสลากกินแบ่ง เงินประกันชีวิต หรือที่ดินที่ซื้อก่อนสมรสแต่ออกโฉนดภายหลัง มีคำอธิบายแยกไว้ใน สามีถูกสลากกินแบ่งรัฐบาล เป็นสินสมรสหรือสินส่วนตัว และ ซื้อที่ดินก่อนสมรสแต่ออกโฉนดหลังสมรส
มรดกที่ได้ระหว่างสมรส ต้องแบ่งตอนหย่าไหม
โดยหลักไม่ต้องแบ่ง เพราะทรัพย์ที่ได้มาระหว่างสมรสโดยการรับมรดกเป็นสินส่วนตัวตามมาตรา 1471 (3) แต่มีสองจุดที่ต้องระวัง
จุดแรก ถ้าพินัยกรรมระบุว่ายกให้เป็นสินสมรส ทรัพย์นั้นจะเป็นสินสมรสตามมาตรา 1474 (2) จุดที่สอง ดอกผลของมรดก เช่น ค่าเช่าบ้านหรือดอกเบี้ยที่เกิดระหว่างสมรส เป็นสินสมรสตามมาตรา 1474 (3) แม้ตัวทรัพย์มรดกจะยังเป็นสินส่วนตัว
อีกเรื่องที่พบบ่อยคือการนำสินส่วนตัวไปปนกับสินสมรส เช่น โอนเงินมรดกเข้าบัญชีร่วมแล้วใช้จ่ายปะปนกันนานหลายปี ซึ่งทำให้พิสูจน์ภายหลังได้ยาก หากต้องการรักษาสถานะ ควรแยกบัญชีและเก็บหลักฐานไว้
คำถามที่พบบ่อย
ซื้อบ้านก่อนแต่งงาน แต่ผ่อนต่อหลังแต่งงาน เป็นสินสมรสไหม
ตัวบ้านที่ได้มาก่อนสมรสโดยหลักเป็นสินส่วนตัว แต่เงินที่ใช้ผ่อนระหว่างสมรสมักมาจากรายได้ซึ่งเป็นสินสมรส ผลในเรื่องนี้ขึ้นกับข้อเท็จจริงและหลักฐาน จึงควรเก็บสัญญาซื้อขาย สัญญากู้ และรายการผ่อนชำระไว้ให้ครบ
ทรัพย์ที่มีชื่อของฝ่ายเดียว เป็นสินส่วนตัวของคนนั้นหรือไม่
ไม่เสมอไป ประเภทของทรัพย์ดูจากวิธีและเวลาที่ได้มา ไม่ใช่ชื่อในเอกสารเพียงอย่างเดียว ทรัพย์ที่ซื้อระหว่างสมรสด้วยเงินสินสมรสยังเป็นสินสมรสแม้ใส่ชื่อฝ่ายเดียว
ตกลงกันก่อนแต่งงานให้ทุกอย่างเป็นของใครของมันได้ไหม
คู่สมรสทำสัญญาก่อนสมรสเกี่ยวกับทรัพย์สินได้ตามเงื่อนไขของกฎหมาย ซึ่งมีแบบและขั้นตอนเฉพาะที่ต้องทำให้ถูกต้องจึงจะมีผล หากไม่ได้ทำไว้ก่อนสมรส ให้ใช้หลักสินส่วนตัวและสินสมรสตามที่อธิบายข้างต้น
สินส่วนตัว ฝ่ายนั้นจัดการเองได้ทั้งหมดหรือไม่
โดยหลักฝ่ายที่เป็นเจ้าของสินส่วนตัวจัดการเองได้ ข้อจำกัดเรื่องการจัดการร่วมหรือต้องได้รับความยินยอมตามมาตรา 1476 ใช้กับสินสมรส เหตุนี้การแยกประเภททรัพย์ให้ถูกจึงสำคัญตั้งแต่ระหว่างสมรส ไม่ใช่เฉพาะตอนหย่า
ควรเริ่มอย่างไร
ทำรายการทรัพย์สินทั้งหมด ระบุวันที่ได้มา แหล่งเงินที่ใช้ และเอกสารที่มี เช่น โฉนด สัญญาซื้อขาย พินัยกรรม หรือรายการเดินบัญชี แล้วแยกเป็นสามกลุ่ม คือ ชัดว่าเป็นสินส่วนตัว ชัดว่าเป็นสินสมรส และยังไม่แน่ใจ
กลุ่มที่ยังไม่แน่ใจมักเป็นจุดที่เกิดข้อพิพาท และมีผลต่อเงินจำนวนมาก การปรึกษาทนายความพร้อมเอกสารครบจะช่วยประเมินได้ว่าทรัพย์รายการใดมีน้ำหนักเป็นสินส่วนตัว และควรเตรียมหลักฐานอะไรเพิ่ม
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ