ฟ้องค่าเลี้ยงดูพ่อแม่ได้ไหม เมื่อลูกไม่ส่งเสีย และไม่ใช่คดีอุทลุม

พ่อแม่ฟ้องลูกเรียกค่าเลี้ยงดูได้ เพราะประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1563 บัญญัติว่าบุตรจำต้องอุปการะเลี้ยงดูบิดามารดา และพ่อแม่ยื่นฟ้องเองได้โดยไม่ต้องให้อัยการยื่นแทน เพราะข้อห้ามเรื่องคดีอุทลุมใช้กับลูกที่จะฟ้องพ่อแม่ ไม่ใช่กลับกัน

ลูกมีหน้าที่เลี้ยงดูพ่อแม่ตามกฎหมายไหม

มี มาตรา 1563 เขียนไว้สั้น ๆ ว่าบุตรจำต้องอุปการะเลี้ยงดูบิดามารดา หน้าที่นี้จึงไม่ได้เป็นแค่เรื่องศีลธรรม แต่เป็นหน้าที่ทางกฎหมายที่บังคับผ่านศาลได้

สิทธินี้เกิดเมื่อพ่อแม่ไม่ได้รับการอุปการะเลี้ยงดู หรือได้รับไม่เพียงพอแก่อัตภาพ ตามมาตรา 1598/38 ซึ่งใช้กับความสัมพันธ์ระหว่างบิดามารดากับบุตร

หน้าที่ตามมาตรา 1563 เป็นของบุตร คู่สมรสของบุตร เช่น ลูกเขยหรือลูกสะใภ้ ไม่ได้มีหน้าที่ตามมาตรานี้โดยตรง

พ่อแม่ฟ้องลูกได้ไหม เป็นคดีอุทลุมหรือเปล่า

ไม่เป็นคดีอุทลุม มาตรา 1562 ห้ามผู้ใดฟ้องบุพการีของตนเป็นคดีแพ่งหรือคดีอาญา แต่เมื่อผู้นั้นหรือญาติสนิทร้องขอ อัยการจะยกคดีขึ้นว่ากล่าวก็ได้ ข้อห้ามนี้จึงใช้กับลูกหลานที่จะฟ้องพ่อแม่ ปู่ย่า ตายาย

ความเข้าใจผิดที่พบบ่อยคือคิดว่าคดีในครอบครัวทุกเรื่องต้องผ่านอัยการ ความจริงคือต้องดูว่าใครเป็นผู้ฟ้อง ถ้าพ่อแม่เป็นผู้ฟ้อง ยื่นฟ้องต่อศาลได้ตามปกติ

ศาลคิดค่าเลี้ยงดูพ่อแม่อย่างไร

ไม่มีสูตรตายตัว ศาลกำหนดโดยคำนึงถึงความสามารถของลูกที่ต้องจ่าย ฐานะของพ่อแม่ผู้รับ และพฤติการณ์แห่งกรณี และศาลอาจไม่ให้เลยก็ได้ (มาตรา 1598/38)

• รายได้และภาระของลูก เช่น ค่าเลี้ยงดูลูกของตัวเอง หนี้บ้าน
• ค่าใช้จ่ายจริงของพ่อแม่ เช่น ค่าอาหาร ค่ายา ค่าผู้ดูแล ค่าเช่าที่พัก
• รายได้ที่พ่อแม่มีอยู่แล้ว เช่น บำนาญ เบี้ยยังชีพ ค่าเช่า หรือเงินออม
• พฤติการณ์ระหว่างพ่อแม่กับลูกที่ศาลเห็นว่าเกี่ยวข้อง

โดยปกติค่าอุปการะเลี้ยงดูจ่ายเป็นเงินเป็นคราว ๆ เช่น รายเดือน เว้นแต่ตกลงกันเป็นอย่างอื่น และเมื่อมีเหตุพิเศษ ศาลกำหนดวิธีอื่นได้ (มาตรา 1598/40) เช่น ให้ลูกจ่ายค่ารักษาพยาบาลตรงกับโรงพยาบาล ดูแนวคิดเรื่องการประเมินจำนวนเงินซึ่งใช้หลักใกล้เคียงกันได้ที่ หลักเกณฑ์ในการคำนวณค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตร ที่ศาลใช้พิพากษา

ฟ้องค่าเลี้ยงดูพ่อแม่ มีขั้นตอนอย่างไร

ควรเริ่มจากการพูดคุยหรือไกล่เกลี่ยก่อน เพราะคดีระหว่างพ่อแม่กับลูกกระทบความสัมพันธ์ในครอบครัวมาก และหลายครั้งตกลงกันได้เมื่อมีคนกลาง

1. ทำรายการค่าใช้จ่ายต่อเดือนของพ่อแม่ พร้อมใบเสร็จหรือหลักฐาน
2. รวบรวมข้อมูลรายได้และอาชีพของลูกแต่ละคนเท่าที่รู้
3. เจรจา หรือยื่นคำร้องขอไกล่เกลี่ยก่อนฟ้องต่อศาลตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 20 ตรี ซึ่งไม่ต้องเสียค่าขึ้นศาล
4. ถ้าตกลงไม่ได้ ยื่นฟ้องต่อศาลเยาวชนและครอบครัวที่มีเขตอำนาจ
5. เข้าสู่การไกล่เกลี่ยในศาล ถ้ายังไม่สำเร็จจึงสืบพยาน

พ่อแม่สูงวัยที่ไม่มีเงินพอจ่ายค่าธรรมเนียมศาล ขอยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลได้ (ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 155) อย่าให้เรื่องค่าใช้จ่ายเป็นเหตุให้ไม่ใช้สิทธิ แต่ควรเตรียมหลักฐานรายได้และทรัพย์สินของตนให้พร้อมเพื่อประกอบคำขอ

ศาลสั่งแล้ว ลูกไม่จ่าย ทำอย่างไร

ขอบังคับคดีตามคำพิพากษาได้ เช่น อายัดรายได้หรือยึดทรัพย์สินของลูกตามขั้นตอนบังคับคดี และค่าเลี้ยงดูที่กำหนดเป็นรายเดือน ระยะเวลาบังคับคดี 10 ปีนับแยกเป็นรายงวด (มาตรา 274 วรรคสอง)

ถ้าภายหลังรายได้ของลูกหรือความจำเป็นของพ่อแม่เปลี่ยนไป ฝ่ายที่มีส่วนได้เสียขอให้ศาลแก้ไขจำนวนได้ (ป.พ.พ. มาตรา 1598/39) ดูวิธีการได้ที่ วิธีการขอแก้ไขเปลี่ยนแปลงค่าอุปการะเลี้ยงดู บุตรหรือคู่สมรสทำได้หรือไม่

ควรเริ่มอย่างไร

เริ่มจากจดตัวเลขค่าใช้จ่ายจริงต่อเดือน แยกให้เห็นว่าส่วนไหนขาด แล้วลองให้ญาติผู้ใหญ่หรือคนกลางช่วยคุยกับลูกก่อน ถ้าไม่ได้ผล ให้ใช้การไกล่เกลี่ยของศาล ซึ่งเป็นทางที่ไม่ต้องเสียค่าขึ้นศาลและยังรักษาความสัมพันธ์ได้มากกว่า

ถ้าต้องฟ้องจริง การปรึกษาทนายความด้านครอบครัวช่วยประเมินว่าควรเรียกเท่าไร ฟ้องลูกคนใด และเตรียมหลักฐานอย่างไรให้ศาลเห็นความจำเป็นที่แท้จริง