ฟ้องหย่าต้องยื่นที่ศาลเยาวชนและครอบครัว โดยเลือกศาลที่จำเลยมีภูมิลำเนาอยู่ในเขต หรือศาลที่มูลคดีเกิดในเขต เช่น ท้องที่ที่เกิดเหตุอันเป็นเหตุหย่า ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 4 ส่วนการยื่นออนไลน์ต้องตรวจว่าระบบ e-Filing เปิดรับคดีประเภทนี้แล้วหรือยัง
ฟ้องหย่าต้องยื่นศาลประเภทไหน
คดีหย่าเป็นคดีครอบครัว จึงอยู่ในอำนาจของศาลเยาวชนและครอบครัวตามพระราชบัญญัติศาลเยาวชนและครอบครัวและวิธีพิจารณาคดีเยาวชนและครอบครัว พ.ศ. 2553 ไม่ใช่ศาลแพ่งหรือศาลจังหวัดทั่วไป
ในกรุงเทพมหานครคือศาลเยาวชนและครอบครัวกลาง ส่วนต่างจังหวัดคือศาลเยาวชนและครอบครัวจังหวัด และในบางท้องที่อาจเป็นแผนกคดีเยาวชนและครอบครัวในศาลจังหวัด ก่อนยื่นจึงควรตรวจว่าอำเภอที่เกี่ยวข้องอยู่ในเขตของศาลใด
ฟ้องหย่ายื่นที่ภูมิลำเนาใคร หรือที่เกิดเหตุ
หลักทั่วไปตามมาตรา 4 (1) ให้ยื่นคำฟ้องต่อศาลที่จำเลยมีภูมิลำเนาอยู่ในเขต หรือศาลที่มูลคดีเกิดขึ้นในเขต ไม่ว่าจำเลยจะมีภูมิลำเนาในราชอาณาจักรหรือไม่ ผู้ฟ้องจึงมักมีทางเลือกมากกว่าหนึ่งศาล
| สถานการณ์ | ศาลที่ยื่นได้ |
|---|---|
| จำเลยอยู่จังหวัดหนึ่ง เหตุหย่าเกิดอีกจังหวัดหนึ่ง | ศาลที่จำเลยมีภูมิลำเนา หรือศาลที่เหตุหย่าเกิดขึ้น เลือกได้ |
| ฟ้องหย่าคู่สมรสพร้อมเรียกค่าทดแทนจากชู้ที่อยู่ต่างจังหวัด | ศาลที่จำเลยคนใดคนหนึ่งมีภูมิลำเนา หรือศาลที่มูลคดีเกิด เพราะมูลความเกี่ยวข้องกัน (มาตรา 5) |
| จำเลยไม่มีภูมิลำเนาในไทย และเหตุเกิดนอกประเทศ | ถ้าโจทก์มีสัญชาติไทยหรือมีภูมิลำเนาในไทย ยื่นที่ศาลที่โจทก์มีภูมิลำเนา หรือตามที่มาตรา 4 ตรี กำหนด |
| ผู้ฟ้องย้ายไปอยู่จังหวัดอื่นหลังเกิดเหตุ | ภูมิลำเนาของผู้ฟ้องเองโดยลำพังมักไม่ใช่ฐานเขตอำนาจ ต้องดูภูมิลำเนาจำเลยหรือที่มูลคดีเกิด |
คำว่า "ภูมิลำเนา" ในทางปฏิบัติมักดูจากที่อยู่เป็นประจำหรือที่อยู่ตามทะเบียนบ้านของจำเลย ดูคำอธิบายเพิ่มเติมได้ที่ ฟ้องหย่าต้องฟ้องที่ศาลไหน ดำเนินคดีอย่างไรบ้าง
"มูลคดีเกิด" ในคดีหย่าหมายถึงที่ไหน
มูลคดีในคดีหย่าคือสถานที่ที่เกิดเหตุอันเป็นเหตุฟ้องหย่า คำถามที่พบบ่อยของศาลเยาวชนและครอบครัวจังหวัดสิงห์บุรีอธิบายพร้อมตัวอย่างไว้ดังนี้
- สถานที่ที่พบเห็นหรือเกิดการกระทำฉันชู้สาว
- สถานที่ที่คู่สมรสทำร้ายร่างกาย
- สถานที่ที่เริ่มแยกกันอยู่
เช่น ถ้าการคบชู้เกิดที่จังหวัดหนึ่ง ก็ฟ้องที่ศาลเยาวชนและครอบครัวของจังหวัดนั้นได้ แม้คู่สมรสจะอยู่กินกันที่จังหวัดอื่น ถ้าข้อเท็จจริงเกิดหลายที่ หรือไม่แน่ใจว่าจุดใดนับเป็นมูลคดี ควรให้ทนายตรวจก่อน เพราะยื่นผิดศาลอาจถูกสั่งคืนคำฟ้องให้ไปยื่นศาลที่มีเขตอำนาจ (มาตรา 18) ทำให้เสียเวลา
คู่สมรสอยู่ต่างประเทศ ฟ้องหย่าที่ศาลไหน
ถ้าเหตุหย่าเกิดในไทย ยื่นที่ศาลที่มูลคดีเกิดได้ แม้จำเลยจะอยู่ต่างประเทศแล้ว แต่ถ้าจำเลยไม่มีภูมิลำเนาในไทยและเหตุเกิดนอกประเทศ มาตรา 4 ตรี ให้โจทก์ที่มีสัญชาติไทยหรือมีภูมิลำเนาในไทยยื่นต่อศาลที่ตนมีภูมิลำเนาได้
เรื่องที่ต้องคิดเพิ่มคือการส่งหมายไปต่างประเทศ การแปลคำฟ้อง และกฎหมายที่ใช้กับคู่สมรสต่างสัญชาติ ซึ่งทำให้ใช้เวลานานกว่าคดีปกติ ตัวอย่างในบริบทนี้ดูได้ที่ สามีต่างชาติไม่กลับประเทศไทย ฟ้องหย่าได้หรือไม่
ฟ้องหย่าออนไลน์ได้ไหม
ศาลยุติธรรมเปิดใช้ระบบ e-Filing รุ่นใหม่ตั้งแต่วันที่ 5 มกราคม 2569 ผู้ใช้ต้องยืนยันตัวตนผ่านแอป ThaID และเป็นครั้งแรกที่ระบบขยายมาถึงศาลเยาวชนและครอบครัว แต่ในระยะแรกเปิดเฉพาะคดีบางประเภท เช่น คดีขอให้รับรองบุตรที่มารดายินยอม
ดังนั้น คดีฟ้องหย่าจะยื่นออนไลน์ได้หรือยัง ต้องตรวจรายการประเภทคดีที่ระบบเปิดรับ ณ วันที่จะยื่น หรือสอบถามศาลที่มีเขตอำนาจ และแม้ยื่นออนไลน์ได้ ผู้ฟ้องก็ยังอาจต้องไปศาลในวันไกล่เกลี่ยหรือวันสืบพยาน
บริการออนไลน์อื่นของศาลยุติธรรมก็ทยอยขยายเช่นกัน เช่น บริการตรวจสถานะคดีด้วยตนเองที่เปิดในปี 2569 ซึ่งระยะแรกครอบคลุมเฉพาะคดีแพ่งและคดีผู้บริโภค จึงควรตรวจข้อมูลล่าสุดจากศาลก่อนวางแผนเสมอ
คำถามที่พบบ่อย
จดทะเบียนสมรสที่เขตหนึ่ง ต้องฟ้องหย่าที่ศาลในเขตนั้นไหม
ไม่จำเป็น สถานที่จดทะเบียนสมรสไม่ใช่ตัวกำหนดเขตอำนาจในตัวเอง หลักที่ใช้คือภูมิลำเนาของจำเลย หรือสถานที่ที่มูลคดีเกิด ซึ่งในคดีหย่าคือที่เกิดเหตุอันเป็นเหตุฟ้องหย่า
ยื่นผิดศาลแล้วจะเป็นอย่างไร
ถ้าศาลเห็นว่าไม่มีเขตอำนาจ อาจสั่งไม่รับหรือคืนคำฟ้องเพื่อให้ไปยื่นต่อศาลที่มีเขตอำนาจ ทำให้ต้องเริ่มขั้นตอนใหม่ และอาจกระทบเหตุที่มีกำหนดเวลาฟ้องภายใน 1 ปี จึงควรตรวจให้แน่ใจตั้งแต่ต้น
ไม่รู้ว่าตอนนี้จำเลยอยู่ที่ไหน จะยื่นศาลไหน
ใช้ภูมิลำเนาที่ทราบ เช่น ตามทะเบียนบ้านล่าสุด หรือใช้ศาลที่มูลคดีเกิดแทน ส่วนการส่งหมาย ถ้าส่งถึงตัวไม่ได้ ศาลอาจสั่งให้ส่งโดยวิธีอื่น เช่น ปิดหมายหรือลงโฆษณา
ยื่นฟ้องหย่าที่ศาลแพ่งหรือศาลจังหวัดทั่วไปแทนได้ไหม
โดยหลักไม่ได้ เพราะคดีหย่าเป็นคดีครอบครัวที่อยู่ในอำนาจของศาลเยาวชนและครอบครัว หรือแผนกคดีเยาวชนและครอบครัวของศาลที่ได้รับมอบหมาย ถ้ายื่นผิดประเภทศาล อาจถูกสั่งคืนคำฟ้องให้ไปยื่นใหม่ จึงควรสอบถามศาลหรือทนายก่อน
ศาลเยาวชนและครอบครัวรับเรื่องอื่นในคดีหย่าด้วยไหม
รับ ศาลที่พิจารณาคดีหย่าชี้ขาดเรื่องอำนาจปกครองบุตรด้วย และพิจารณาคำขอเรื่องค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตร ค่าเลี้ยงชีพ ค่าทดแทน และการแบ่งสินสมรสที่ขอมาในคดีเดียวกันได้
ควรเริ่มอย่างไร
เตรียมข้อมูลสามอย่างก่อน คือ ที่อยู่ปัจจุบันหรือที่อยู่ตามทะเบียนบ้านของอีกฝ่าย สถานที่ที่เกิดเหตุหย่าแต่ละเหตุการณ์ และที่อยู่ของบุคคลอื่นที่จะฟ้องร่วม เช่น ชู้ จากนั้นจะเลือกศาลที่สะดวกและถูกต้องตามกฎหมายได้
ทนายความคดีครอบครัวจะช่วยตรวจเขตอำนาจ เลือกศาลที่เหมาะกับการนำพยานไปสืบ และตรวจว่าช่องทางยื่นออนไลน์ใช้กับคดีของเราได้หรือไม่ ซึ่งช่วยป้องกันการเสียเวลาจากการยื่นผิดศาล
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ