คุณยื่นคัดค้านผู้จัดการมรดกไว้แล้ว นำพยานเข้าสืบจนครบ แต่ในวันฟังคำสั่ง ศาลกลับตั้งอีกฝ่ายเป็นผู้จัดการมรดก หรือคุณเป็นผู้ร้องที่ศาลยกคำร้องเสียเอง คำถามถัดมาคือจะอุทธรณ์ได้หรือไม่ ต้องรีบทำอะไร และถ้าไม่ได้คัดค้านไว้ตั้งแต่แรกยังทำอะไรได้บ้าง บทความนี้อธิบายว่าใครอุทธรณ์ได้ ศาลใช้หลักอะไรตั้งผู้จัดการมรดก และการอุทธรณ์ต่างจากการร้องขอถอนอย่างไร
ผู้จัดการมรดกคือใคร และคำร้องขอตั้งเป็นคดีแบบไหน
ผู้จัดการมรดก คือบุคคลที่ได้รับแต่งตั้งโดยพินัยกรรมหรือโดยคำสั่งศาล ให้มีสิทธิและหน้าที่ทำการที่จำเป็นเพื่อจัดการมรดกโดยทั่วไปและแบ่งปันทรัพย์มรดกให้ทายาท (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ หรือ ป.พ.พ. มาตรา 1711 และ 1719) ผู้จัดการมรดกไม่ใช่เจ้าของทรัพย์มรดก เพราะเมื่อบุคคลใดตาย มรดกของบุคคลนั้นตกทอดแก่ทายาท (ป.พ.พ. มาตรา 1599) ส่วนผู้ที่ร้องขอให้ศาลตั้งผู้จัดการมรดกได้ คือทายาท ผู้มีส่วนได้เสีย หรือพนักงานอัยการ ในกรณีที่มาตรา 1713 กำหนด
คำร้องขอตั้งผู้จัดการมรดกเป็นคดีไม่มีข้อพิพาทหรือไม่
ใช่ ตามหลักที่ใช้กันทั่วไป คำร้องขอตั้งผู้จัดการมรดกเริ่มต้นเป็นคดีไม่มีข้อพิพาท คือคดีที่เริ่มด้วยการยื่นคำร้องขอต่อศาลโดยไม่ได้ฟ้องใครเป็นจำเลย (ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง หรือ ป.วิ.พ. มาตรา 188 (1)) เรื่องที่ว่าต้องส่งสำเนาคำร้องให้ใครบ้าง อ่านได้ที่ คดีจัดการมรดกหรือคดีไม่มีข้อพิพาท ต้องส่งสำเนาคำร้องให้ใคร
ยื่นคัดค้านแล้ว ผู้คัดค้านมีฐานะอะไรในคดี
ผู้คัดค้านมีฐานะเป็นคู่ความ ป.วิ.พ. มาตรา 188 (4) บัญญัติว่า ถ้าบุคคลอื่นนอกจากผู้ร้องเข้ามาเกี่ยวข้องในคดีโดยตรงหรือโดยอ้อม เช่น ทายาทอีกคนยื่นคำคัดค้าน ให้ถือว่าบุคคลนั้นเป็นคู่ความ และให้ดำเนินคดีต่อไปตามบทบัญญัติว่าด้วยคดีอันมีข้อพิพาท เมื่อศาลมีคำสั่งแล้ว ฝ่ายที่ไม่พอใจคำสั่งจึงอุทธรณ์ได้ตามหลักคดีมีข้อพิพาท
คัดค้านผู้จัดการมรดกแล้วแพ้ ใครอุทธรณ์คำสั่งได้บ้าง
ผู้ที่อุทธรณ์ได้คือคู่ความในคดี ในคดีที่มีผู้คัดค้าน ผู้ร้องและผู้คัดค้านซึ่งเป็นคู่ความในคดีอุทธรณ์ได้ภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำสั่ง (ป.วิ.พ. มาตรา 188 (4), 223 และ 229) ส่วนคดีที่ไม่มีใครคัดค้านเลย มาตรา 188 (3) ให้อุทธรณ์ฎีกาได้เฉพาะสองกรณี คือ (ก) ศาลยกคำร้องขอของฝ่ายที่เริ่มคดีทั้งหมดหรือบางส่วน และ (ข) มีการไม่ปฏิบัติตามบทบัญญัติว่าด้วยการพิจารณาหรือพิพากษาหรือคำสั่ง
| สถานการณ์ในศาลชั้นต้น | ใครอุทธรณ์ได้ | หลักกฎหมาย |
|---|---|---|
| มีผู้คัดค้าน ศาลตั้งผู้ร้องเป็นผู้จัดการมรดก | ผู้คัดค้าน ในฐานะคู่ความ | ป.วิ.พ. มาตรา 188 (4), 223, 229 |
| มีผู้คัดค้าน ศาลยกคำร้องของผู้ร้อง หรือตั้งผู้คัดค้านแทน | ผู้ร้อง ในฐานะคู่ความ | ป.วิ.พ. มาตรา 188 (4), 223, 229 |
| ไม่มีผู้คัดค้าน ศาลยกคำร้องทั้งหมดหรือบางส่วน | ผู้ร้อง | ป.วิ.พ. มาตรา 188 (3) (ก) |
| ไม่มีผู้คัดค้าน ศาลตั้งตามที่ขอ | โดยหลักไม่มีทางอุทธรณ์ เว้นแต่มีเหตุไม่ปฏิบัติตามบทบัญญัติว่าด้วยการพิจารณาหรือพิพากษาหรือคำสั่ง | ป.วิ.พ. มาตรา 188 (3) (ข) |
| ทายาทที่ไม่ได้เข้ามาเป็นคู่ความในศาลชั้นต้น | โดยหลักมักไม่อยู่ในฐานะที่จะอุทธรณ์ ควรปรึกษาทนายทันที | ป.วิ.พ. มาตรา 188, 225 (ดูหัวข้อด้านล่าง) |
ไม่ใช่ทายาททุกคนจะอุทธรณ์คำสั่งตั้งผู้จัดการมรดกได้ และเรื่องที่ยกขึ้นอุทธรณ์ต้องกล่าวไว้โดยชัดแจ้ง ต้องได้ยกขึ้นว่ากันมาแล้วโดยชอบในศาลชั้นต้น และเป็นสาระแก่คดี (ป.วิ.พ. มาตรา 225) เว้นแต่เป็นปัญหาเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชน หรือข้อกฎหมายที่พฤติการณ์ไม่เปิดช่องให้ยกในศาลชั้นต้น
อุทธรณ์คำสั่งตั้งผู้จัดการมรดก ต้องยื่นเมื่อไรและที่ไหน
ต้องยื่นอุทธรณ์เป็นหนังสือต่อศาลชั้นต้นที่มีคำสั่ง ไม่ใช่ยื่นที่ศาลอุทธรณ์โดยตรง ภายในกำหนดหนึ่งเดือนนับแต่วันที่ได้อ่านคำสั่ง พร้อมวางเงินค่าธรรมเนียมที่ต้องใช้แทนคู่ความอีกฝ่ายตามคำสั่ง (ป.วิ.พ. มาตรา 229) ขั้นตอนเต็ม การขอขยายเวลา และเอกสารที่ต้องเตรียม อธิบายไว้แล้วใน อุทธรณ์คดีมรดก ยื่นภายในกี่วัน ขั้นตอน ศาลที่ยื่น และสิ่งที่ทายาทต้องเตรียม
คำสั่งตั้งผู้จัดการมรดกติดข้อห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริงเรื่องทุนทรัพย์ไหม
โดยทั่วไปไม่ติด ป.วิ.พ. มาตรา 224 ห้ามอุทธรณ์ในข้อเท็จจริงในคดีที่ทุนทรัพย์ที่พิพาทกันในชั้นอุทธรณ์ไม่เกินห้าหมื่นบาท และไม่ใช้กับคดีขอให้ปลดเปลื้องทุกข์อันไม่อาจคำนวณเป็นราคาเงินได้ คำร้องขอตั้งผู้จัดการมรดกโดยทั่วไปถือเป็นคดีไม่มีทุนทรัพย์ ข้อห้ามนี้จึงโดยทั่วไปไม่ใช้ แต่ถ้ามีการขอให้ส่งมอบหรือแบ่งทรัพย์รวมมาด้วย ต้องให้ทนายประเมิน ส่วนคดีฟ้องแบ่งมรดกซึ่งมีทุนทรัพย์ ดูได้ที่ ฟ้องแบ่งมรดกแล้วแพ้คดี อุทธรณ์ได้ไหม
ยื่นอุทธรณ์แล้ว ผู้จัดการมรดกที่ศาลตั้งต้องหยุดทำหน้าที่หรือไม่
ไม่หยุดโดยอัตโนมัติ หน้าที่ของผู้จัดการมรดกที่ศาลตั้งเริ่มนับแต่วันที่ได้ฟังหรือถือว่าได้ฟังคำสั่งศาล (ป.พ.พ. มาตรา 1716) และการยื่นอุทธรณ์ไม่ได้ทำให้คำสั่งตั้งผู้จัดการมรดกหยุดมีผลโดยอัตโนมัติ (ป.วิ.พ. มาตรา 231) ถ้ากังวลว่าจะมีการโอนทรัพย์มรดก คู่ความอาจขอให้ศาลทุเลาหรือสั่งคุ้มครองไว้ ซึ่งศาลจะพิจารณาตามเหตุผล ดู ผู้จัดการมรดกขายที่ดินระหว่างอุทธรณ์ ทายาทป้องกันอย่างไร
ศาลใช้หลักอะไรตั้งผู้จัดการมรดก
ศาลตั้งตามข้อกำหนดพินัยกรรมถ้ามี และถ้าไม่มี ศาลตั้งเพื่อประโยชน์แก่กองมรดกตามพฤติการณ์ โดยคำนึงถึงเจตนาของเจ้ามรดก แล้วแต่ศาลจะเห็นสมควร (ป.พ.พ. มาตรา 1713 วรรคสอง) กฎหมายจึงไม่ได้บังคับให้ศาลต้องตั้งทายาทลำดับแรก หรือต้องตั้งคนที่ทายาทส่วนใหญ่เลือก นอกจากนี้ มาตรา 1718 กำหนดบุคคลที่เป็นผู้จัดการมรดกไม่ได้ไว้ 3 กลุ่ม
- ผู้ซึ่งยังไม่บรรลุนิติภาวะ
- บุคคลวิกลจริต หรือบุคคลซึ่งศาลสั่งให้เป็นผู้เสมือนไร้ความสามารถ
- บุคคลซึ่งศาลสั่งให้เป็นคนล้มละลาย
อุทธรณ์ควรโต้แย้งประเด็นอะไร
อุทธรณ์ที่มีน้ำหนักต้องชี้ว่าคำสั่งคลาดเคลื่อนตรงไหน เช่น ผู้ที่ศาลตั้งมีลักษณะต้องห้ามตามมาตรา 1718 มีข้อกำหนดพินัยกรรมที่มีผลแต่ศาลไม่ได้ตั้งตามนั้น หรือพยานหลักฐานที่สืบไว้แสดงว่าการตั้งบุคคลนั้นไม่เป็นประโยชน์แก่กองมรดก ทุกข้อต้องเป็นเรื่องที่ยกขึ้นและนำสืบไว้แล้วในศาลชั้นต้น และไม่มีหลักประกันว่าศาลอุทธรณ์จะกลับคำสั่ง
ขอให้ตั้งเป็นผู้จัดการมรดกร่วมกันได้ไหม
อาจทำได้ ศาลอาจตั้งผู้จัดการมรดกหลายคนให้จัดการร่วมกัน แต่ไม่มีหลักประกันว่าศาลจะตั้งร่วมในคดีใด และควรขอไว้ตั้งแต่ศาลชั้นต้น เมื่อมีผู้จัดการมรดกหลายคน ป.พ.พ. มาตรา 1726 ให้การทำหน้าที่ต้องถือเอาเสียงข้างมาก เว้นแต่พินัยกรรมกำหนดไว้เป็นอย่างอื่น ถ้าเสียงเท่ากัน ผู้มีส่วนได้เสียร้องขอให้ศาลชี้ขาดได้
ไม่ได้คัดค้านไว้ในศาลชั้นต้น ทำอะไรได้บ้าง
โดยหลัก ผู้ที่ไม่ได้เข้ามาเป็นคู่ความในศาลชั้นต้นมักไม่อยู่ในฐานะที่จะอุทธรณ์คำสั่งนั้นได้ เพราะสิทธิอุทธรณ์เป็นของคู่ความ และเรื่องที่อุทธรณ์ต้องเคยว่ากันมาแล้วในศาลชั้นต้น ทางที่กฎหมายเปิดไว้ชัดเจนคือร้องขอให้ศาลถอนผู้จัดการมรดกตาม ป.พ.พ. มาตรา 1727 อย่างไรก็ดี ควรปรึกษาทนายทันที เพราะอาจมีทางอื่นตามข้อเท็จจริงของคุณ โดยเฉพาะถ้าคุณไม่เคยได้รับแจ้งเรื่องคดีเลย
มาตรา 1727 ให้ผู้มีส่วนได้เสียคนหนึ่งคนใดร้องขอให้ศาลสั่งถอนผู้จัดการมรดกได้ เพราะเหตุผู้จัดการมรดกละเลยไม่ทำการตามหน้าที่ หรือเพราะเหตุอย่างอื่นที่สมควร แต่ต้องร้องขอเสียก่อนที่การปันมรดกเสร็จสิ้นลง การปันมรดกเสร็จสิ้นเมื่อใดขึ้นกับข้อเท็จจริงแต่ละกรณี อ่านเพิ่มได้ที่ ระยะเวลาในการร้องขอถอนผู้จัดการมรดก ต้องร้องก่อนเมื่อใด
อุทธรณ์กับร้องขอถอนผู้จัดการมรดก ต่างกันอย่างไร
การอุทธรณ์โต้แย้งว่าคำสั่งตั้งของศาลชั้นต้นไม่ถูกต้อง ส่วนการร้องขอถอนอ้างว่าผู้จัดการมรดกละเลยหน้าที่หรือมีเหตุอื่นที่สมควรให้ถอน
| หัวข้อ | อุทธรณ์คำสั่งตั้งผู้จัดการมรดก | ร้องขอถอนผู้จัดการมรดก |
|---|---|---|
| ใครยื่นได้ | คู่ความในคดี คือผู้ร้องหรือผู้คัดค้าน | ผู้มีส่วนได้เสียคนหนึ่งคนใด |
| กำหนดเวลา | หนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำสั่ง | ก่อนการปันมรดกเสร็จสิ้นลง |
| ยื่นที่ไหน | ศาลชั้นต้นที่มีคำสั่ง | ยื่นคำร้องต่อศาล |
| เหตุที่อ้าง | คำสั่งไม่ถูกต้องตามข้อเท็จจริงหรือข้อกฎหมายที่ว่ากันมาในศาลชั้นต้น | ผู้จัดการมรดกละเลยไม่ทำการตามหน้าที่ หรือเหตุอย่างอื่นที่สมควร |
| หลักกฎหมาย | ป.วิ.พ. มาตรา 223, 225, 229 | ป.พ.พ. มาตรา 1727 |
ตัวอย่างสมมติ: คัดค้านแล้วแพ้ ต้องทำอะไรต่อ
ตัวอย่างสมมติ: นายเอยื่นคำร้องขอเป็นผู้จัดการมรดกของบิดา นางบีพี่สาวยื่นคำคัดค้านและขอเป็นผู้จัดการมรดกแทน โดยอ้างว่านายเอไม่ได้ระบุทรัพย์บางรายการ ศาลชั้นต้นมีคำสั่งตั้งนายเอ นางบีซึ่งเป็นคู่ความในฐานะผู้คัดค้านอุทธรณ์ได้ โดยยื่นต่อศาลชั้นต้นภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำสั่ง และยกได้เฉพาะเรื่องที่สืบกันมาแล้ว ส่วนนายซีน้องคนเล็กซึ่งไม่ได้คัดค้านไว้ ถ้าต่อมาพบว่านายเอละเลยหน้าที่ ทางที่กฎหมายเปิดไว้ชัดเจนคือร้องขอถอนตามมาตรา 1727 ก่อนการปันมรดกเสร็จสิ้น และควรปรึกษาทนายว่ามีทางอื่นหรือไม่ ไม่ว่าทางใด ผลขึ้นกับพยานหลักฐานและดุลพินิจของศาล
สิ่งที่ควรทำทันทีหลังศาลมีคำสั่งตั้งผู้จัดการมรดก
- จดวันที่ศาลอ่านคำสั่งไว้ และนับกำหนดหนึ่งเดือนจากวันนั้น
- ขอคัดสำเนาคำสั่งและรายงานกระบวนพิจารณา เพื่อดูว่าศาลให้เหตุผลอย่างไร
- ทบทวนว่าประเด็นที่จะโต้แย้งเคยยกและนำสืบไว้ในศาลชั้นต้นแล้วหรือไม่
- ถ้าเตรียมไม่ทัน ให้ขอขยายเวลาก่อนครบกำหนด ซึ่งต้องมีพฤติการณ์พิเศษ เว้นแต่มีเหตุสุดวิสัย (ป.วิ.พ. มาตรา 23) และศาลไม่จำเป็นต้องอนุญาต
- ติดตามว่าผู้จัดการมรดกลงมือทำบัญชีทรัพย์มรดกภายในสิบห้าวัน และทำให้เสร็จภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันเริ่มหน้าที่ เว้นแต่ศาลอนุญาตให้ขยาย (ป.พ.พ. มาตรา 1728 และ 1729)
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- นับกำหนดอุทธรณ์เป็น 30 วัน หรือนำอุทธรณ์ไปยื่นที่ศาลอุทธรณ์โดยตรง
- เข้าใจว่าทายาททุกคนอุทธรณ์ได้ แม้ไม่เคยเข้ามาเป็นคู่ความ
- ยกข้อเท็จจริงใหม่ที่ไม่เคยกล่าวอ้างในศาลชั้นต้น
- รอจนการปันมรดกเสร็จสิ้นไปแล้วจึงคิดเรื่องร้องขอถอน
- เข้ายึดทรัพย์หรือเก็บโฉนดไว้เองเพื่อกดดันอีกฝ่าย ซึ่งอาจทำให้ตัวเองมีปัญหาทางกฎหมาย
ถ้าศาลเพิ่งมีคำสั่งตั้งผู้จัดการมรดก เวลาหนึ่งเดือนผ่านไปเร็วกว่าที่คิด ควรนำคำสั่ง รายงานกระบวนพิจารณา และเอกสารในคดีไปให้ทนายประเมินโดยเร็ว ว่าควรอุทธรณ์ ร้องขอถอน หรือมีทางอื่นที่เหมาะกับข้อเท็จจริงของคุณ หากต้องการให้ช่วยตรวจเอกสาร ติดต่อสำนักงาน
คำถามที่พบบ่อย
ทายาทที่ไม่ได้ยื่นคัดค้าน อุทธรณ์คำสั่งตั้งผู้จัดการมรดกได้ไหม?
โดยหลักมักทำไม่ได้ เพราะสิทธิอุทธรณ์เป็นของคู่ความ และเรื่องที่อุทธรณ์ต้องเคยว่ากันในศาลชั้นต้น ทางที่กฎหมายเปิดไว้ชัดเจนคือร้องขอถอนผู้จัดการมรดกตาม ป.พ.พ. มาตรา 1727 ก่อนการปันมรดกเสร็จสิ้น แต่ควรปรึกษาทนายทันที เพราะอาจมีทางอื่นตามข้อเท็จจริง
อุทธรณ์คำสั่งตั้งผู้จัดการมรดกต้องยื่นภายในกี่วัน?
ต้องยื่นภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันที่ศาลอ่านคำสั่ง ไม่ใช่นับเป็น 30 วัน และต้องยื่นต่อศาลชั้นต้นที่มีคำสั่ง ถ้าเตรียมไม่ทัน ต้องขอขยายเวลาก่อนครบกำหนดและต้องมีพฤติการณ์พิเศษ เว้นแต่มีเหตุสุดวิสัย
ศาลต้องตั้งคนที่ทายาทส่วนใหญ่เลือกเป็นผู้จัดการมรดกหรือไม่?
ไม่จำเป็น ถ้ามีพินัยกรรมตั้งไว้ ศาลตั้งตามข้อกำหนดพินัยกรรม ถ้าไม่มี ศาลตั้งเพื่อประโยชน์แก่กองมรดกตามพฤติการณ์ โดยคำนึงถึงเจตนาของเจ้ามรดก (ป.พ.พ. มาตรา 1713) ความเห็นของทายาทเป็นข้อเท็จจริงที่ศาลอาจรับฟัง แต่ไม่ผูกมัดศาล
แพ้ในศาลอุทธรณ์แล้ว ฎีกาต่อได้ไหม?
ได้เมื่อศาลฎีกาอนุญาต ต้องยื่นคำร้องขออนุญาตฎีกาพร้อมคำฟ้องฎีกาต่อศาลชั้นต้นภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษาหรือคำสั่งศาลอุทธรณ์ (ป.วิ.พ. มาตรา 247) ถ้าเป็นคดีที่ไม่มีผู้คัดค้าน ยังติดข้อจำกัดสองกรณีของมาตรา 188 (3) ด้วย รายละเอียดอยู่ใน ฎีกาคดีมรดกต้องขออนุญาตไหม
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ
