ศาลอุทธรณ์อ่านคำพิพากษาในคดีมรดกของคุณแล้ว และผลไม่เป็นอย่างที่หวัง อาจเป็นคดีร้องขอตั้งผู้จัดการมรดกที่มีผู้คัดค้าน คดีฟ้องแบ่งมรดก หรือคดีร้องขอถอนผู้จัดการมรดก คำถามถัดมาคือจะไปศาลฎีกาได้หรือไม่ ต้องยื่นอะไร ที่ไหน และภายในเมื่อไร บทความนี้อธิบายระบบอนุญาตให้ฎีกา เหตุที่ศาลอาจรับ และผลถ้าไม่ได้รับอนุญาต
ฎีกาคดีมรดก คืออะไร และทำไมต้องขออนุญาตก่อน
ฎีกาคดีมรดก คือการขอให้ศาลฎีกาตรวจคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลอุทธรณ์ในคดีที่เกี่ยวกับมรดก เช่น ใครควรเป็นผู้จัดการมรดก ทรัพย์ใดเป็นมรดก หรือทายาทแต่ละคนควรได้ส่วนแบ่งอย่างไร แต่ศาลฎีกาไม่ได้เปิดให้ทุกคดีขึ้นไปพิจารณาได้เอง
ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ป.วิ.พ.) มาตรา 244/1 วางหลักว่า คำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลอุทธรณ์ให้เป็นที่สุด ภายใต้บังคับมาตรา 247 และมาตรา 247 กำหนดว่าการฎีกาคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลอุทธรณ์ให้กระทำได้เมื่อได้รับอนุญาตจากศาลฎีกา พูดง่าย ๆ คือ กฎหมายถือว่าคดีจบที่ศาลอุทธรณ์ ผู้ที่ต้องการไปต่อต้องได้รับอนุญาตก่อน
หลักนี้เป็นหลักทั่วไปของ ป.วิ.พ. ที่ใช้กับคดีแพ่ง คดีมรดกจึงอยู่ใต้ระบบเดียวกัน ส่วนขั้นตอนอุทธรณ์ในชั้นก่อนหน้า อ่านได้ที่ อุทธรณ์คดีมรดก ยื่นภายในกี่วัน ขั้นตอน และสิ่งที่ทายาทต้องเตรียม
ยื่นคำร้องขออนุญาตฎีกาที่ไหน ภายในกี่วัน
ต้องยื่นคำร้องขออนุญาตฎีกาพร้อมกับคำฟ้องฎีกาต่อศาลชั้นต้นที่มีคำพิพากษาหรือคำสั่งในคดีนั้น ภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันที่ได้อ่านคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลอุทธรณ์ ตาม ป.วิ.พ. มาตรา 247 วรรคสอง แล้วศาลชั้นต้นจะรีบส่งไปยังศาลฎีกา
กำหนดนี้เป็น "หนึ่งเดือน" ที่เริ่มนับจากวันอ่าน จึงไม่ควรรอจนได้รับเอกสารแล้วค่อยเริ่มนับ สถานที่ยื่นคือศาลชั้นต้นที่พิจารณาคดีนี้มาตั้งแต่ต้น ไม่ใช่ศาลฎีกาหรือศาลอุทธรณ์ และต้องยื่นเอกสารสองอย่างพร้อมกัน
ถ้ามีเหตุจำเป็นจริง ๆ ป.วิ.พ. มาตรา 23 ให้ศาลขยายระยะเวลาได้ แต่ต้องมีพฤติการณ์พิเศษ และต้องยื่นคำขอก่อนสิ้นระยะเวลา เว้นแต่มีเหตุสุดวิสัย จึงไม่ควรวางแผนโดยหวังว่าจะได้ขยายเวลา
รายละเอียดการยื่นและพิจารณาคำร้องเป็นไปตามข้อกำหนดของประธานศาลฎีกา (มาตรา 250) เรื่องที่ข้อกำหนดไม่ได้กำหนดไว้ให้นำบทว่าด้วยอุทธรณ์มาใช้โดยอนุโลม (มาตรา 252) ค่าธรรมเนียมและเงินที่ต้องวางจึงควรให้ทนายตรวจกับศาลก่อนยื่น
ศาลฎีกาอาจอนุญาตให้ฎีกาเมื่อไร
ศาลฎีกาจะพิจารณาอนุญาตเมื่อเห็นว่าปัญหาตามฎีกา "เป็นปัญหาสำคัญที่ศาลฎีกาควรวินิจฉัย" ตาม ป.วิ.พ. มาตรา 249 และกฎหมายระบุว่าปัญหาสำคัญให้รวมถึงกรณีต่อไปนี้
- ปัญหาที่เกี่ยวพันกับประโยชน์สาธารณะ หรือความสงบเรียบร้อยของประชาชน
- คำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลอุทธรณ์วินิจฉัยข้อกฎหมายที่สำคัญขัดกัน หรือขัดกับแนวบรรทัดฐานของคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลฎีกา
- คำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลอุทธรณ์วินิจฉัยข้อกฎหมายที่สำคัญซึ่งยังไม่มีแนวคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลฎีกามาก่อน
- คำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลอุทธรณ์ขัดกับคำพิพากษาหรือคำสั่งอันถึงที่สุดของศาลอื่น
- เพื่อเป็นการพัฒนาการตีความกฎหมาย
- ปัญหาสำคัญอื่นตามข้อกำหนดของประธานศาลฎีกา
คำร้องที่ดีจึงไม่ได้เขียนเพียงว่าศาลอุทธรณ์ตัดสินไม่ถูกใจ หรือคัดข้อโต้แย้งเดิมมาทั้งหมด แต่ต้องชี้ให้เห็นว่าปัญหาในคดีของคุณเข้าเหตุใด และทำไมศาลฎีกาควรวินิจฉัยเรื่องนี้ ตัวบทไม่ได้กำหนดให้คดีมรดกหรือคดีที่ทรัพย์มีมูลค่าสูงเป็นปัญหาสำคัญโดยอัตโนมัติ
คำร้องพิจารณาโดยองค์คณะผู้พิพากษาที่ประธานศาลฎีกาแต่งตั้ง (มาตรา 248) และศาลจะอนุญาตหรือไม่เป็นดุลพินิจของศาล ไม่มีใครรับประกันผลได้ ถ้าได้รับอนุญาตและเป็นฎีกาเฉพาะข้อกฎหมาย มาตรา 251 ให้ศาลฎีกาวินิจฉัยข้อกฎหมายแล้วสั่งให้ศาลล่างพิพากษาใหม่ภายใต้กรอบคำวินิจฉัยก็ได้ การได้รับอนุญาตจึงยังไม่ใช่การชนะคดี
ถ้าศาลฎีกาไม่อนุญาตให้ฎีกา คดีจบเมื่อไร
คำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลอุทธรณ์เป็นที่สุดตั้งแต่วันที่ได้อ่านคำพิพากษาหรือคำสั่งนั้น ตาม ป.วิ.พ. มาตรา 249 วรรคท้าย ไม่ได้เริ่มนับจากวันที่ศาลฎีกามีคำสั่งไม่อนุญาต ผลในทางปฏิบัติคือ สิ่งที่ศาลอุทธรณ์ตัดสินไว้ เช่น การตั้งหรือไม่ตั้งผู้จัดการมรดก หรือการให้แบ่งหรือไม่ให้แบ่งทรัพย์ เป็นผลสุดท้ายของคดีนั้น
คำสั่งบางเรื่องที่กฎหมายให้จบที่ศาลอุทธรณ์
ป.วิ.พ. ยังมีบทที่กำหนดให้คำสั่งบางเรื่องของศาลอุทธรณ์เป็นที่สุด ตัวอย่างเช่น คำสั่งของศาลอุทธรณ์ในเรื่องที่ศาลชั้นต้นไม่รับอุทธรณ์ (มาตรา 236) และคำสั่งของศาลอุทธรณ์ในเรื่องคำร้องขอยกเว้นค่าธรรมเนียมศาล (มาตรา 156/1) บทเหล่านี้เป็นบททั่วไปของคดีแพ่ง ไม่ได้เขียนไว้เฉพาะคดีมรดก ถ้ามีคำสั่งลักษณะนี้ในคดี ควรให้ทนายตรวจผลก่อน
คดีตั้งผู้จัดการมรดกที่ไม่มีผู้คัดค้าน ฎีกาได้แค่ไหน
คำร้องขอตั้งผู้จัดการมรดกเริ่มต้นเป็นคดีไม่มีข้อพิพาท คือคดีที่ผู้ร้องยื่นคำร้องขอต่อศาลโดยไม่มีคู่ความอีกฝ่าย ป.วิ.พ. มาตรา 188 (3) กำหนดว่าทางแก้คำพิพากษาหรือคำสั่งในคดีแบบนี้ใช้ได้โดยการอุทธรณ์หรือฎีกาเท่านั้น และอุทธรณ์ฎีกาได้เฉพาะสองกรณี คือ (ก) ศาลยกคำร้องขอของฝ่ายที่เริ่มคดีทั้งหมดหรือบางส่วน หรือ (ข) มีการไม่ปฏิบัติตามบทบัญญัติว่าด้วยการพิจารณาหรือพิพากษาหรือคำสั่ง
แต่ถ้ามีบุคคลอื่นเข้ามาเกี่ยวข้องในคดี เช่น ทายาทยื่นคำคัดค้าน มาตรา 188 (4) ให้ถือว่าบุคคลนั้นเป็นคู่ความ และดำเนินคดีตามบทว่าด้วยคดีมีข้อพิพาท ไม่ว่าคดีจะเป็นแบบใด เมื่อจะไปศาลฎีกาก็ต้องขออนุญาตตามมาตรา 247 เหมือนกัน ใครอุทธรณ์คำสั่งตั้งผู้จัดการมรดกได้ อ่านได้ที่ อุทธรณ์คำสั่งตั้งผู้จัดการมรดก และเรื่องคดีไม่มีข้อพิพาท ดูที่ คดีจัดการมรดกและคดีไม่มีข้อพิพาท
อุทธรณ์กับฎีกาคดีมรดก ต่างกันอย่างไร
| เรื่อง | อุทธรณ์ | ฎีกา |
|---|---|---|
| คัดค้านคำตัดสินของ | ศาลชั้นต้น | ศาลอุทธรณ์ |
| ยื่นที่ศาลใด | ศาลชั้นต้นที่มีคำพิพากษาหรือคำสั่ง (มาตรา 229) | ศาลชั้นต้นที่มีคำพิพากษาหรือคำสั่งในคดีนั้น (มาตรา 247) |
| กำหนดเวลา | หนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลชั้นต้น | หนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลอุทธรณ์ |
| ต้องขออนุญาตหรือไม่ | โดยหลักไม่ต้อง แต่มีข้อจำกัด เช่น ข้อที่ยกต้องชัดแจ้งและเคยว่ากันมาในศาลชั้นต้น (มาตรา 225) และข้อจำกัดเรื่องทุนทรัพย์บางกรณี (มาตรา 224) | ต้องได้รับอนุญาตจากศาลฎีกา |
| เอกสารหลัก | อุทธรณ์ สำเนาอุทธรณ์ และเงินค่าธรรมเนียมที่ต้องใช้แทนคู่ความอีกฝ่ายตามคำพิพากษา | คำร้องขออนุญาตฎีกาพร้อมคำฟ้องฎีกา |
| เกณฑ์สำคัญ | ข้อโต้แย้งต้องเป็นสาระแก่คดี | ต้องเป็นปัญหาสำคัญที่ศาลฎีกาควรวินิจฉัย (มาตรา 249) |
| ถ้าไม่ผ่าน | ศาลชั้นต้นไม่รับอุทธรณ์ อุทธรณ์คำสั่งนั้นได้ภายในสิบห้าวันนับแต่ศาลมีคำสั่ง (มาตรา 234) | ศาลฎีกาไม่อนุญาต คำพิพากษาศาลอุทธรณ์เป็นที่สุดตั้งแต่วันที่อ่าน |
ตัวอย่างสมมติ: แพ้ในศาลอุทธรณ์ในคดีแบ่งมรดก
ตัวอย่างนี้เป็นเรื่องสมมติ นายเอฟ้องนางบีซึ่งเป็นพี่สาวให้แบ่งที่ดินที่อ้างว่าเป็นมรดกของบิดา ศาลชั้นต้นพิพากษาให้แบ่ง นางบีอุทธรณ์ว่าที่ดินแปลงนั้นไม่ใช่ทรัพย์มรดก ศาลอุทธรณ์เห็นด้วยกับนางบีและพิพากษากลับให้ยกฟ้อง
นายเอต้องนับหนึ่งเดือนจากวันอ่านคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ ทนายต้องแยกให้ออกว่าประเด็นที่แพ้เป็นเรื่องการชั่งน้ำหนักพยาน หรือเป็นข้อกฎหมายที่ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยต่างจากแนวบรรทัดฐานของศาลฎีกา แล้วเขียนคำร้องอธิบายว่าเข้าเหตุตามมาตรา 249 ข้อใด ยื่นพร้อมคำฟ้องฎีกาต่อศาลชั้นต้น ข้อจำกัดการอุทธรณ์คดีแบ่งมรดกในชั้นก่อนหน้า อ่านได้ที่ ฟ้องแบ่งมรดกแล้วแพ้คดี อุทธรณ์ได้ไหม
ถ้าศาลฎีกาไม่อนุญาต คำพิพากษาศาลอุทธรณ์ที่ให้ยกฟ้องเป็นที่สุดตั้งแต่วันที่อ่าน ถ้าศาลฎีกาอนุญาต คดีจะได้รับการพิจารณาต่อ แต่ไม่ได้แปลว่านายเอจะชนะ ถ้านายเอกังวลว่าที่ดินจะถูกโอนระหว่างนั้น ต้องขอให้ศาลคุ้มครองชั่วคราวแยกต่างหาก ดู ผู้จัดการมรดกขายที่ดินระหว่างอุทธรณ์ ทายาทป้องกันอย่างไร
สิ่งที่ควรทำทันทีหลังศาลอุทธรณ์อ่านคำพิพากษา
- จดวันที่อ่านคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลอุทธรณ์ แล้วนับกำหนดหนึ่งเดือน โดยเผื่อเวลาเตรียมเอกสารไว้หลายวัน
- อ่านคำพิพากษาฉบับเต็มกับทนาย ประเมินว่าเป็นปัญหาข้อเท็จจริงหรือข้อกฎหมาย และเข้าเหตุตามมาตรา 249 ข้อใดหรือไม่
- เตรียมคำร้องขออนุญาตฎีกาและคำฟ้องฎีกาให้พร้อมกัน แล้วยื่นต่อศาลชั้นต้นที่มีคำพิพากษาในคดีนั้น
- ประเมินความเสี่ยงต่อทรัพย์มรดก ในช่วงนับแต่ศาลอุทธรณ์อ่านคำพิพากษาจนศาลชั้นต้นส่งสำนวนไปศาลฎีกา คำขอคุ้มครองตาม ป.วิ.พ. มาตรา 254 ให้ยื่นต่อศาลชั้นต้น
- ถ้าตัดสินใจไม่ฎีกา ให้วางแผนปฏิบัติตามผลคดีร่วมกับทนาย เช่น การจัดการหรือแบ่งปันมรดกตามคำพิพากษา
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยเมื่อจะฎีกาคดีมรดก
- ยื่นฎีกาอย่างเดียวโดยไม่มีคำร้องขออนุญาต กฎหมายให้ยื่นคำร้องพร้อมคำฟ้องฎีกา ไม่ใช่ยื่นฎีกาแล้วรอศาลพิจารณาเอง
- เขียนคำร้องเหมือนอุทธรณ์ซ้ำอีกรอบ โดยไม่อธิบายว่าเป็นปัญหาสำคัญอย่างไร ทำให้ศาลฎีกาไม่เห็นเหตุที่ควรวินิจฉัย
- ยกเรื่องใหม่ที่ไม่เคยต่อสู้มาก่อน หลักตามมาตรา 225 ที่ให้ยกได้เฉพาะข้อที่ว่ากันมาแล้วในศาลล่าง นำมาใช้กับฎีกาโดยอนุโลมตามมาตรา 252 ข้อใหม่จึงมักยกในชั้นฎีกาได้ยาก เว้นแต่เข้าข้อยกเว้นของมาตรา 225 เช่น ปัญหาเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชน
- คิดว่ายื่นคำร้องแล้วทุกอย่างหยุดรอ หลักทั่วไปคือการยื่นอุทธรณ์ไม่เป็นการทุเลาการบังคับ (มาตรา 231) และบทว่าด้วยอุทธรณ์ใช้กับฎีกาโดยอนุโลม จึงไม่ควรสันนิษฐานว่าผลของคำพิพากษาหยุดเอง ถ้าต้องการให้ศาลระงับหรือคุ้มครองสิ่งใด ต้องยื่นคำขอแยก
การฎีกาคดีมรดกเป็นด่านที่แคบกว่าการอุทธรณ์ และเวลาหนึ่งเดือนผ่านไปเร็วกว่าที่คิด ควรนำคำพิพากษาฉบับเต็มไปให้ทนายประเมินโดยเร็ว หากต้องการให้ช่วยตรวจคำพิพากษาและประเมินโอกาสในชั้นฎีกา ติดต่อสำนักงาน ได้
คำถามที่พบบ่อย
ฎีกาคดีมรดกทุกคดีต้องขออนุญาตก่อนไหม
ต้อง โดยหลักแล้วการฎีกาคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลอุทธรณ์ในคดีแพ่ง ซึ่งรวมถึงคดีมรดก ทำได้เมื่อได้รับอนุญาตจากศาลฎีกาตาม ป.วิ.พ. มาตรา 247 ถ้าศาลฎีกาไม่อนุญาต คำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลอุทธรณ์เป็นที่สุดตั้งแต่วันที่อ่าน
ยื่นคำร้องขออนุญาตฎีกาช้ากว่าหนึ่งเดือนได้หรือไม่
โดยหลักไม่ได้ กำหนดคือหนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลอุทธรณ์ ถ้าจำเป็นต้องขอขยายเวลา ต้องมีพฤติการณ์พิเศษและยื่นคำขอก่อนครบกำหนด เว้นแต่มีเหตุสุดวิสัย และศาลไม่จำเป็นต้องอนุญาต
ศาลฎีกาไม่อนุญาตให้ฎีกา ยังทำอะไรได้อีกบ้าง
คดีนั้นจบตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ ซึ่งเป็นที่สุดตั้งแต่วันที่อ่าน สิ่งที่ควรทำต่อคือวางแผนปฏิบัติตามผลคดีร่วมกับทนาย และตรวจว่ามีเรื่องใหม่ที่กฎหมายเปิดทางไว้หรือไม่ เช่น ผู้จัดการมรดกละเลยหน้าที่ในภายหลัง ซึ่งผู้มีส่วนได้เสียอาจร้องขอให้ถอนได้ก่อนการปันมรดกเสร็จสิ้นลง
คดีตั้งผู้จัดการมรดกที่ไม่มีใครคัดค้าน ฎีกาได้ไหม
ได้เฉพาะบางกรณี ป.วิ.พ. มาตรา 188 (3) ให้อุทธรณ์ฎีกาคดีไม่มีข้อพิพาทได้เฉพาะเมื่อศาลยกคำร้องขอของฝ่ายที่เริ่มคดีทั้งหมดหรือบางส่วน หรือเมื่อไม่ได้ปฏิบัติตามบทว่าด้วยการพิจารณาหรือพิพากษาหรือคำสั่ง และเมื่อจะฎีกายังต้องขออนุญาตตามมาตรา 247 ด้วย
ระหว่างรอศาลฎีกาพิจารณาคำร้อง ขอคุ้มครองทรัพย์มรดกต้องยื่นที่ไหน
ยื่นที่ศาลชั้นต้นได้ในบางช่วง ป.วิ.พ. มาตรา 254 วรรคท้าย ให้คำขอตามมาตรานั้นที่ยื่นในช่วงนับแต่ศาลอุทธรณ์อ่านคำพิพากษาจนศาลชั้นต้นส่งสำนวนไปศาลฎีกา ยื่นต่อศาลชั้นต้น ถ้าส่งสำนวนไปแล้ว ควรให้ทนายตรวจว่าต้องยื่นที่ศาลใด ใครขอได้และขอแบบใดขึ้นกับฐานะของคุณในคดี จึงควรให้ทนายตรวจก่อนยื่น
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ
