อุทธรณ์คดีมรดก ยื่นภายในกี่วัน? กำหนด 1 เดือน ขั้นตอน ศาลที่ยื่น และสิ่งที่ทายาทต้องเตรียม

ศาลเพิ่งอ่านคำสั่งตั้งผู้จัดการมรดกให้อีกฝ่าย ทั้งที่คุณยื่นคัดค้านไว้แล้ว หรือศาลยกฟ้องคดีแบ่งมรดกที่คุณฟ้องพี่น้อง คำถามแรกมักเป็นว่ายังสู้ต่อได้ไหม และเหลือเวลาอีกเท่าไร บทความนี้เป็นภาพรวมของการอุทธรณ์คดีมรดก ตั้งแต่ใครมีสิทธิอุทธรณ์ ยื่นที่ไหน ภายในเมื่อไร ต้องเตรียมอะไร และต้องระวังอะไรระหว่างรอศาลอุทธรณ์

อุทธรณ์คดีมรดก คืออะไร และใช้กฎหมายใด

การอุทธรณ์คดีมรดก คือการขอให้ศาลที่สูงกว่าตรวจทานคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลชั้นต้นในคดีเกี่ยวกับมรดก เช่น คำสั่งตั้งหรือถอนผู้จัดการมรดก หรือคำพิพากษาคดีฟ้องแบ่งมรดก การอุทธรณ์ใช้หลักทั่วไปของประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ป.วิ.พ.) เช่นเดียวกับคดีแพ่งอื่น โดยมาตรา 223 ให้คำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลชั้นต้นอุทธรณ์ต่อศาลอุทธรณ์ได้ เว้นแต่กฎหมายบัญญัติให้เป็นที่สุด และอยู่ภายใต้บทบัญญัติบางมาตรา รวมถึงมาตรา 188 ว่าด้วยคดีไม่มีข้อพิพาท

ศาลชั้นต้นของคดีมรดกโดยทั่วไปคือศาลจังหวัด หรือศาลแพ่งในกรุงเทพมหานครที่มีเขตอำนาจ คำร้องขอตั้งผู้จัดการมรดกต้องเสนอต่อศาลที่เจ้ามรดกมีภูมิลำเนาอยู่ในเขตขณะถึงแก่ความตาย (ป.วิ.พ. มาตรา 4 จัตวา) เมื่ออุทธรณ์ คดีจะขึ้นไปสู่ศาลอุทธรณ์หรือศาลอุทธรณ์ภาคที่มีเขตเหนือศาลชั้นต้นนั้น แต่คุณไม่ต้องเลือกศาลเอง เพราะต้องยื่นที่ศาลชั้นต้น ถ้ามีทายาทเป็นผู้เยาว์ ศาลที่มีอำนาจและขั้นตอนบางอย่างอาจต่างออกไป ควรให้ทนายตรวจ

คดีมรดกแบบไหนอุทธรณ์ได้ และใครเป็นผู้อุทธรณ์

ขึ้นกับประเภทคดีและฐานะของคุณในคดี เพราะตัวบทให้สิทธิอุทธรณ์แก่ "คู่ความ" คือผู้ที่อยู่ในคดีมาตั้งแต่ศาลชั้นต้น

ประเภทคดีใครอุทธรณ์ได้ข้อจำกัดสำคัญ
ขอตั้งผู้จัดการมรดก ไม่มีผู้คัดค้านผู้ร้องที่ถูกยกคำร้องอุทธรณ์ได้เฉพาะสองกรณีตามมาตรา 188 (3)
ขอตั้งผู้จัดการมรดก มีผู้คัดค้านผู้ร้องและผู้คัดค้านซึ่งเป็นคู่ความยกได้เฉพาะประเด็นที่ว่ากันมาแล้วในศาลชั้นต้น
ฟ้องแบ่งมรดกโจทก์หรือจำเลยที่ไม่พอใจคำพิพากษาข้อจำกัดอุทธรณ์ข้อเท็จจริงตามทุนทรัพย์ มาตรา 224
ร้องขอถอนผู้จัดการมรดกโดยหลักคือฝ่ายที่เป็นคู่ความในคำร้องนั้นต้องร้องขอถอนก่อนการปันมรดกเสร็จสิ้นลง

คำร้องขอตั้งผู้จัดการมรดกที่ไม่มีใครคัดค้าน

คำร้องขอตั้งผู้จัดการมรดกเริ่มเป็นคดีไม่มีข้อพิพาท ป.วิ.พ. มาตรา 188 (3) ให้อุทธรณ์ได้เพียงสองกรณี คือ ศาลยกคำร้องขอของผู้เริ่มคดีทั้งหมดหรือบางส่วน และกรณีไม่ปฏิบัติตามบทบัญญัติว่าด้วยการพิจารณาหรือพิพากษาหรือคำสั่ง ผู้ร้องที่ถูกยกคำร้องจึงอุทธรณ์ได้ แต่ถ้าศาลตั้งตามที่ขอโดยไม่มีใครคัดค้าน โดยหลักไม่มีทางอุทธรณ์ เว้นแต่เข้ากรณีหลัง ดูเพิ่มเรื่อง คดีจัดการมรดกซึ่งเป็นคดีไม่มีข้อพิพาท ต้องส่งสำเนาคำร้องให้ใคร

มีผู้คัดค้านแล้วศาลตั้งอีกฝ่าย

เมื่อมีผู้ยื่นคำคัดค้านเข้ามา ป.วิ.พ. มาตรา 188 (4) ให้ถือว่าผู้นั้นเป็นคู่ความ และดำเนินคดีอย่างคดีมีข้อพิพาท ผู้ร้องและผู้คัดค้านซึ่งเป็นคู่ความในคดีจึงอุทธรณ์ได้ภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำสั่ง ศาลอุทธรณ์จะดูว่าคำสั่งชอบหรือไม่ โดยประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1713 ให้ศาลตั้งตามพินัยกรรมถ้ามีข้อกำหนดไว้ ถ้าไม่มี ศาลจะตั้งเพื่อประโยชน์แก่กองมรดกตามพฤติการณ์และโดยคำนึงถึงเจตนาของเจ้ามรดก ไม่ใช่ต้องตั้งผู้คัดค้านหรือคนที่ทายาทส่วนใหญ่เลือก อ่านต่อที่ คัดค้านผู้จัดการมรดกแล้วศาลยังตั้งอีกฝ่าย อุทธรณ์คำสั่งได้ไหม

ส่วนทายาทที่ไม่ได้คัดค้านไว้ โดยหลัก ผู้ที่ไม่ได้เข้ามาเป็นคู่ความในศาลชั้นต้นมักไม่อยู่ในฐานะที่จะอุทธรณ์คำสั่งนั้นได้ ทางที่กฎหมายเปิดไว้ชัดเจนคือร้องขอให้ศาลถอนผู้จัดการมรดกตาม ป.พ.พ. มาตรา 1727 แต่อาจมีทางอื่นตามข้อเท็จจริง ควรปรึกษาทนายทันที

คดีฟ้องแบ่งมรดก

ฝ่ายที่แพ้ ไม่ว่าเป็นโจทก์หรือจำเลย อุทธรณ์ได้ตามหลักทั่วไป แต่ถ้าคดีมีทุนทรัพย์และทุนทรัพย์ที่ยังพิพาทกันในชั้นอุทธรณ์ไม่เกินห้าหมื่นบาท อาจอุทธรณ์ได้เฉพาะข้อกฎหมาย (ป.วิ.พ. มาตรา 224) เว้นแต่ผู้พิพากษาที่นั่งพิจารณาในศาลชั้นต้นทำความเห็นแย้ง หรือรับรองว่ามีเหตุอันควรอุทธรณ์ หรืออธิบดีผู้พิพากษาศาลชั้นต้นหรืออธิบดีผู้พิพากษาภาคอนุญาตเป็นหนังสือ ทุนทรัพย์นี้คิดตามส่วนที่ยังพิพาทในชั้นอุทธรณ์ ไม่ใช่มูลค่ามรดกทั้งกองโดยอัตโนมัติ ดูรายละเอียดและเรื่องอายุความที่ ฟ้องแบ่งมรดกแล้วแพ้คดี อุทธรณ์ได้ไหม

คำร้องขอถอนผู้จัดการมรดกและข้อพิพาทเรื่องพินัยกรรม

ป.พ.พ. มาตรา 1727 ให้ผู้มีส่วนได้เสียร้องขอให้ศาลถอนผู้จัดการมรดกที่ละเลยไม่ทำการตามหน้าที่ หรือมีเหตุอย่างอื่นที่สมควร แต่ต้องร้องขอเสียก่อนที่การปันมรดกเสร็จสิ้นลง (ดู ระยะเวลาในการร้องขอถอนผู้จัดการมรดก) คำสั่งในคำร้องนี้ ฝ่ายที่เป็นคู่ความและไม่เห็นด้วย โดยหลักอุทธรณ์ได้ภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านเช่นกัน ส่วนข้อโต้แย้งเรื่องพินัยกรรมอาจอยู่ในคดีตั้งผู้จัดการมรดกหรือคดีแบ่งมรดก จึงอุทธรณ์ตามประเภทคดีนั้น และต้องยกไว้พร้อมพยานตั้งแต่ศาลชั้นต้น

อุทธรณ์คดีมรดกต้องยื่นภายในกี่วัน

ต้องยื่นภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันที่ได้อ่านคำพิพากษาหรือคำสั่ง ตาม ป.วิ.พ. มาตรา 229 โดยทำเป็นหนังสือยื่นต่อศาลชั้นต้นซึ่งมีคำพิพากษาหรือคำสั่งนั้น กฎหมายใช้คำว่า "หนึ่งเดือน" ไม่ใช่ "30 วัน" ถ้าคุณไม่ได้ไปฟังในวันอ่าน อย่าเข้าใจเอาเองว่าเวลาเริ่มนับเมื่อได้รับเอกสาร ควรตรวจกับศาลหรือทนายว่าวันอ่านคือวันใด แล้ววางแผนยื่นก่อนครบกำหนดหลายวัน

ขอขยายเวลาอุทธรณ์ได้ไหม

ขอได้ แต่ต้องยื่นคำร้องก่อนครบกำหนด และต้องมีพฤติการณ์พิเศษ ป.วิ.พ. มาตรา 23 ให้ขยายได้ต่อเมื่อมีพฤติการณ์พิเศษ และศาลมีคำสั่งหรือคู่ความมีคำขอขึ้นมาก่อนสิ้นระยะเวลานั้น เว้นแต่มีเหตุสุดวิสัย ศาลพิจารณาเป็นรายกรณี ไม่ได้อนุญาตทุกคำขอ การรอให้ครบกำหนดแล้วค่อยขอจึงเสี่ยงที่สุด

ขั้นตอนอุทธรณ์คดีมรดก

  1. จดวันอ่านและขอคัดคำพิพากษาหรือคำสั่ง นับกำหนดหนึ่งเดือนจากวันอ่าน และอ่านเหตุผลของศาลฉบับเต็ม
  2. ตรวจสิทธิอุทธรณ์ คุณเป็นคู่ความหรือไม่ คดีเป็นคดีไม่มีข้อพิพาทหรือไม่ และติดข้อจำกัดทุนทรัพย์หรือไม่
  3. เลือกประเด็น มาตรา 225 กำหนดให้กล่าวไว้โดยชัดแจ้ง ต้องเป็นข้อที่ยกขึ้นว่ากันมาแล้วโดยชอบในศาลชั้นต้น และเป็นสาระแก่คดี ยกเว้นปัญหาเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชน หรือข้อกฎหมายที่พฤติการณ์ไม่เปิดช่องให้ยกในศาลชั้นต้น
  4. ร่างอุทธรณ์เป็นหนังสือ ชี้ว่าศาลชั้นต้นวินิจฉัยคลาดเคลื่อนตรงไหน อ้างพยานในสำนวน และระบุว่าขอให้ศาลอุทธรณ์สั่งอย่างไร
  5. เตรียมเงินวางศาล มาตรา 229 ให้นำเงินค่าธรรมเนียมซึ่งต้องใช้แก่คู่ความอีกฝ่ายตามคำพิพากษาหรือคำสั่งมาวางพร้อมอุทธรณ์ และยังมีค่าขึ้นศาลชั้นอุทธรณ์ตามตาราง 1 ท้าย ป.วิ.พ. ถ้าไม่มีทรัพย์สินพอ ยื่นคำร้องขอยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลพร้อมอุทธรณ์ได้ (มาตรา 156 และ 156/1) แต่เงินที่ต้องวางแทนอีกฝ่ายอยู่ในการยกเว้นหรือไม่ ควรให้ทนายตรวจ
  6. ยื่นที่ศาลชั้นต้นพร้อมสำเนาอุทธรณ์ ไม่ใช่ยื่นตรงที่ศาลอุทธรณ์
  7. ติดตามคำสั่งรับอุทธรณ์ ศาลชั้นต้นสั่งส่งหรือไม่ส่งอุทธรณ์ (มาตรา 232) ถ้าไม่รับ อุทธรณ์คำสั่งนั้นได้ภายในสิบห้าวันนับแต่ศาลมีคำสั่ง โดยต้องวางค่าฤชาธรรมเนียมทั้งปวงและเงินตามคำพิพากษาหรือหาประกัน (มาตรา 234) และคำสั่งศาลอุทธรณ์ในเรื่องนี้เป็นที่สุด (มาตรา 236)

ยื่นอุทธรณ์แล้ว คำสั่งของศาลชั้นต้นหยุดมีผลไหม

ไม่หยุดโดยอัตโนมัติ ป.วิ.พ. มาตรา 231 วางหลักว่าการยื่นอุทธรณ์ไม่เป็นการทุเลาการบังคับตามคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลชั้นต้น และ ป.พ.พ. มาตรา 1716 ให้หน้าที่ผู้จัดการมรดกที่ศาลตั้งเริ่มนับแต่วันที่ได้ฟังหรือถือว่าได้ฟังคำสั่ง สำนักงานที่ดินจะรับจดทะเบียนเรื่องใดหรือไม่ ขึ้นกับเอกสารและแนวปฏิบัติของเจ้าหน้าที่ ถ้ากังวลว่าจะมีการโอน ต้องรีบขอให้ศาลทุเลาหรือสั่งคุ้มครองไว้ ทายาทที่เป็นคู่ความในคดีขอให้ศาลมีคำสั่งคุ้มครองชั่วคราวได้ เช่น ห้ามโอน หรือให้นายทะเบียนระงับการจดทะเบียน ซึ่งศาลจะพิจารณาตามเหตุผลของแต่ละคดี วิธีขออยู่ใน ผู้จัดการมรดกขายที่ดินระหว่างอุทธรณ์ ทายาทป้องกันอย่างไร

ตัวอย่างสมมติ: คัดค้านแล้วศาลตั้งอีกฝ่าย

ตัวอย่างสมมติ นายเอยื่นคำร้องขอเป็นผู้จัดการมรดกของบิดา นางบีพี่สาวยื่นคัดค้านว่านายเอไม่ระบุทรัพย์บางรายการ ศาลไต่สวนแล้วตั้งนายเอ นางบีเป็นคู่ความตั้งแต่ยื่นคัดค้าน จึงอุทธรณ์ได้โดยยื่นที่ศาลชั้นต้นเดิมภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันอ่าน และควรยกเหตุที่เคยนำสืบไว้แล้ว ส่วนน้องคนเล็กที่ไม่ได้คัดค้านควรปรึกษาทนายว่าจะใช้ช่องทางใด และถ้านางบีกังวลว่าที่ดินจะถูกโอน ควรขอคุ้มครองชั่วคราวควบคู่ไป ไม่ใช่รอผลอุทธรณ์อย่างเดียว

ถ้าแพ้ในศาลอุทธรณ์ ฎีกาต่อได้ไหม

ฎีกาได้เมื่อศาลฎีกาอนุญาตเท่านั้น ป.วิ.พ. มาตรา 247 ให้ยื่นคำร้องขออนุญาตฎีกาพร้อมคำฟ้องฎีกาต่อศาลชั้นต้น ภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลอุทธรณ์ ศาลฎีกาอนุญาตเมื่อเห็นว่าเป็นปัญหาสำคัญที่ควรวินิจฉัย (มาตรา 249) ถ้าไม่อนุญาต คำพิพากษาหรือคำสั่งศาลอุทธรณ์เป็นที่สุดตั้งแต่วันที่ได้อ่าน ดู ฎีกาคดีมรดกต้องขออนุญาตไหม

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยและเช็กลิสต์ก่อนยื่น

  • นับเป็น 30 วัน หรือยื่นตรงที่ศาลอุทธรณ์ ตัวบทใช้หนึ่งเดือนนับแต่วันอ่าน และต้องยื่นที่ศาลชั้นต้น
  • ยกเรื่องใหม่ที่ไม่เคยต่อสู้ไว้ เช่น อายุความ ซึ่งต้องยกต่อสู้ไว้ตั้งแต่ศาลชั้นต้น
  • ใช้วิธีนอกศาลกดดัน เช่น ยึดโฉนดไว้เองหรือขนย้ายทรัพย์มรดก ซึ่งอาจก่อปัญหาทางกฎหมายใหม่
  • เอกสารที่ควรมี คำพิพากษาหรือคำสั่งฉบับเต็ม คำร้อง คำคัดค้าน คำฟ้อง คำให้การ รายงานกระบวนพิจารณา พยานเอกสาร เงินที่ต้องวางแทนอีกฝ่าย และค่าขึ้นศาลหรือคำร้องขอยกเว้นค่าธรรมเนียมศาล

หนึ่งเดือนหลังวันอ่านผ่านไปเร็ว โดยเฉพาะเมื่อต้องรวบรวมเอกสารและเตรียมเงินวางศาล ถ้าคุณเพิ่งฟังคำพิพากษาหรือคำสั่งในคดีมรดก ควรนำเอกสารในคดีให้ทนายประเมินโดยเร็ว หากต้องการคำแนะนำเฉพาะคดี ติดต่อสำนักงาน

คำถามที่พบบ่อย

อุทธรณ์คดีมรดกยื่นที่ศาลอุทธรณ์โดยตรงได้ไหม?

ไม่ได้ ป.วิ.พ. มาตรา 229 ให้ยื่นต่อศาลชั้นต้นที่มีคำพิพากษาหรือคำสั่ง แล้วศาลชั้นต้นจะตรวจและส่งไปศาลอุทธรณ์หรือศาลอุทธรณ์ภาคที่มีเขตอำนาจ

ไม่ได้คัดค้านไว้ในศาลชั้นต้น จะอุทธรณ์คำสั่งตั้งผู้จัดการมรดกได้หรือไม่?

โดยหลักมักทำไม่ได้ เพราะผู้ที่ไม่ได้เป็นคู่ความในศาลชั้นต้นมักไม่อยู่ในฐานะที่จะอุทธรณ์ ทางที่กฎหมายเปิดไว้ชัดเจนคือร้องขอถอนผู้จัดการมรดกตาม ป.พ.พ. มาตรา 1727 ก่อนการปันมรดกเสร็จสิ้นลง แต่อาจมีทางอื่นตามข้อเท็จจริง ควรปรึกษาทนายทันที

เลยกำหนดหนึ่งเดือนแล้ว ยังขอขยายเวลาอุทธรณ์ได้ไหม?

โดยหลักยากมาก เพราะมาตรา 23 ให้ยื่นคำขอก่อนสิ้นระยะเวลาและต้องมีพฤติการณ์พิเศษ ข้อยกเว้นคือมีเหตุสุดวิสัย ซึ่งศาลพิจารณาตามข้อเท็จจริงแต่ละราย

ค่าใช้จ่ายในการอุทธรณ์คดีมรดกมีอะไรบ้าง?

มีเงินค่าธรรมเนียมที่ต้องใช้แทนอีกฝ่ายตามคำพิพากษาหรือคำสั่งซึ่งต้องวางพร้อมอุทธรณ์ และค่าขึ้นศาลชั้นอุทธรณ์ตามตาราง 1 ท้าย ป.วิ.พ. ควรตรวจยอดจริงกับศาลก่อนยื่น ถ้าไม่มีทรัพย์สินพอ ขอยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลได้ ส่วนเงินวางแทนอีกฝ่ายควรให้ทนายตรวจว่ายกเว้นได้หรือไม่

ยกเรื่องอายุความครั้งแรกในชั้นอุทธรณ์ได้ไหม?

โดยหลักไม่ได้ เพราะมาตรา 225 ให้อุทธรณ์เฉพาะข้อที่ว่ากันมาแล้วในศาลชั้นต้น และศาลไม่ยกอายุความขึ้นเองถ้าคู่ความไม่ได้ต่อสู้ไว้ จึงต้องยกต่อสู้ตั้งแต่ศาลชั้นต้น ข้อยกเว้นเฉพาะกรณีควรให้ทนายตรวจ

มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?

ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ