ศาลชั้นต้นพิพากษายกคดีฟ้องแบ่งมรดกที่คุณยื่นไว้ อาจเพราะเห็นว่าคดีขาดอายุความ คุณไม่ใช่ทายาท หรือทรัพย์ที่ขอแบ่งไม่ใช่มรดก หรือคุณเป็นฝ่ายจำเลยที่ถูกพิพากษาให้แบ่งทรัพย์ คำถามที่ตามมาคืออุทธรณ์ได้หรือไม่ บทความนี้อธิบายอายุความมรดก ปัญหาข้อเท็จจริงกับข้อกฎหมาย ข้อห้ามอุทธรณ์ในคดีทุนทรัพย์น้อย และเช็กลิสต์ก่อนตัดสินใจ
คดีฟ้องแบ่งมรดก คืออะไร
คดีฟ้องแบ่งมรดก คือคดีที่ทายาทฟ้องผู้ที่ครอบครองหรือจัดการทรัพย์มรดกอยู่ ขอให้ศาลบังคับให้แบ่งทรัพย์มรดกตามส่วนที่ตนมีสิทธิ เมื่อบุคคลใดตาย มรดกของบุคคลนั้นตกทอดแก่ทายาท (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ หรือ ป.พ.พ. มาตรา 1599) ถ้ามีทายาทหลายคน ทายาทมีสิทธิและหน้าที่เกี่ยวกับทรัพย์มรดกร่วมกันจนกว่าจะแบ่งเสร็จ (มาตรา 1745) และการแบ่งอาจทำโดยต่างเข้าครอบครองทรัพย์เป็นส่วนสัด หรือขายทรัพย์แล้วนำเงินมาแบ่งกัน (มาตรา 1750)
คดีนี้เป็นคดีมีข้อพิพาท มีโจทก์และจำเลยตั้งแต่ต้น ต่างจากคำร้องขอตั้งผู้จัดการมรดกซึ่งเริ่มเป็นคดีไม่มีข้อพิพาทและมีข้อจำกัดเรื่องอุทธรณ์ของตัวเอง ถ้าเรื่องของคุณเป็นการคัดค้านผู้จัดการมรดก อ่าน คัดค้านผู้จัดการมรดกแล้วศาลยังตั้งอีกฝ่าย อุทธรณ์ได้ไหม
ทำไมศาลจึงยกฟ้องคดีแบ่งมรดก
เหตุที่ศาลยกฟ้องมีหลายแบบ และแต่ละแบบมีวิธีโต้แย้งในชั้นอุทธรณ์ต่างกัน ตัวอย่างเหตุที่ศาลอาจยกฟ้อง ได้แก่
- คดีขาดอายุความ จำเลยยกอายุความมรดกขึ้นต่อสู้ และศาลเห็นว่าโจทก์ฟ้องเกินกำหนดตาม ป.พ.พ. มาตรา 1754
- โจทก์ไม่ใช่ทายาท หรือพิสูจน์ไม่ได้ว่ามีสิทธิรับมรดกในส่วนที่ขอ
- ทรัพย์ไม่ใช่มรดก ศาลเห็นว่าทรัพย์ที่ขอแบ่งไม่ใช่ทรัพย์ของเจ้ามรดกในขณะตาย หรือไม่ตกทอดเป็นมรดก ดูหลักเรื่องนี้ได้ที่ ทรัพย์มรดกคืออะไรบ้าง ศาลฎีกาวางหลักไว้อย่างไร
ฝ่ายจำเลยที่แพ้คดีก็อุทธรณ์ได้เช่นกัน เช่น เมื่อเห็นว่าศาลรับฟังว่าทรัพย์เป็นมรดกหรือกำหนดส่วนแบ่งไม่ถูกต้อง โดยต้องยกเรื่องที่ได้ต่อสู้ไว้แล้วในศาลชั้นต้น
อายุความฟ้องแบ่งมรดก 1 ปี นับเมื่อไร มีข้อยกเว้นอะไร
อายุความมรดก คือกำหนดเวลาที่กฎหมายให้ฟ้องคดีมรดกได้ ป.พ.พ. มาตรา 1754 วรรคหนึ่ง ห้ามฟ้องคดีมรดกเมื่อพ้นกำหนดหนึ่งปี นับแต่เมื่อเจ้ามรดกตาย หรือนับแต่เมื่อทายาทโดยธรรมได้รู้หรือควรได้รู้ถึงความตายของเจ้ามรดก และวรรคสี่วางเพดานไว้ว่าสิทธิเรียกร้องตามวรรคก่อน ๆ ห้ามฟ้องเมื่อพ้นสิบปีนับแต่เจ้ามรดกตาย แต่ทายาทที่ครอบครองทรัพย์มรดกซึ่งยังมิได้แบ่งกัน มีสิทธิเรียกร้องให้แบ่งทรัพย์มรดกนั้นได้ แม้จะพ้นอายุความตามมาตรา 1754 แล้ว (มาตรา 1748)
ส่วนผู้รับพินัยกรรม มาตรา 1754 วรรคสองนับหนึ่งปีจากเมื่อได้รู้หรือควรได้รู้ถึงสิทธิตามพินัยกรรม การนับอายุความจึงไม่ได้เริ่มจากวันตายเสมอไป
ข้อยกเว้นของทายาทที่ครอบครองทรัพย์ ใช้อย่างไร
มาตรา 1748 เป็นข้อยกเว้นของอายุความมาตรา 1754 ไม่ใช่ข้อยกเว้นของข้อห้ามอุทธรณ์ หมายความว่า ถ้าคุณเป็นทายาทที่ครอบครองทรัพย์มรดกซึ่งยังไม่ได้แบ่ง อายุความหนึ่งปีอาจไม่ตัดสิทธิเรียกให้แบ่งทรัพย์นั้น แต่ไม่ได้ทำให้คุณอุทธรณ์ข้อเท็จจริงได้กว้างขึ้น ส่วนการครอบครองแบบใดเข้าข่ายมาตรานี้ เช่น ครอบครองเองหรือมีผู้อื่นครอบครองแทน เป็นข้อเท็จจริงที่ต้องพิสูจน์เป็นรายคดี
ใครยกอายุความขึ้นต่อสู้ได้
อายุความหนึ่งปียกขึ้นต่อสู้ได้เฉพาะบุคคลที่เป็นทายาท บุคคลที่ชอบจะใช้สิทธิของทายาท หรือผู้จัดการมรดก (มาตรา 1755) และถ้าไม่มีใครยกอายุความขึ้นเป็นข้อต่อสู้ ศาลจะอ้างอายุความเป็นเหตุยกฟ้องเองไม่ได้ (มาตรา 193/29) อายุความจึงต้องยกต่อสู้ไว้ตั้งแต่ศาลชั้นต้น ฝ่ายจำเลยที่ไม่ได้ยกไว้ไม่ควรวางแผนว่าจะไปยกครั้งแรกในชั้นอุทธรณ์
อายุความห้าปีตามมาตรา 1733 คืออะไร
ป.พ.พ. มาตรา 1733 วรรคสอง บัญญัติว่า คดีเกี่ยวกับการจัดการมรดกนั้น มิให้ทายาทฟ้องเกินกว่าห้าปีนับแต่การจัดการมรดกสิ้นสุดลง ซึ่งเป็นคนละฐานกับมาตรา 1754 คดีแบบใดเป็นคดีเกี่ยวกับการจัดการมรดก และการจัดการมรดกสิ้นสุดลงเมื่อใด ขึ้นกับข้อเท็จจริง ควรให้ทนายตรวจ อ่านประกอบได้ที่ อายุความในการจัดการมรดก เริ่มนับเมื่อใด
ฟ้องแบ่งมรดกแล้วแพ้คดี อุทธรณ์ได้ไหม
ได้ คู่ความที่แพ้คดียื่นอุทธรณ์เป็นหนังสือต่อศาลชั้นต้นที่มีคำพิพากษา ภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษา พร้อมวางเงินค่าธรรมเนียมที่ต้องใช้แทนอีกฝ่าย (ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง หรือ ป.วิ.พ. มาตรา 229) ขั้นตอนทั้งหมดอธิบายไว้ใน อุทธรณ์คดีมรดก ยื่นภายในกี่วัน ขั้นตอนและศาลที่ยื่น ส่วนที่ต้องระวังในคดีแบ่งมรดกมีดังนี้
ป.วิ.พ. มาตรา 225 กำหนดให้ข้อเท็จจริงหรือข้อกฎหมายที่ยกขึ้นอุทธรณ์ ต้องกล่าวไว้โดยชัดแจ้ง ต้องเป็นข้อที่ได้ยกขึ้นว่ากันมาแล้วโดยชอบในศาลชั้นต้น และต้องเป็นสาระแก่คดี เว้นแต่ปัญหาเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชน หรือข้อกฎหมายที่พฤติการณ์ไม่เปิดช่องให้ยกในศาลชั้นต้น เช่น ถ้าโจทก์ไม่เคยอ้างในศาลชั้นต้นว่าตนครอบครองทรัพย์มรดกที่ยังไม่ได้แบ่ง การยกมาตรา 1748 เป็นครั้งแรกในชั้นอุทธรณ์อาจทำไม่ได้ตามหลักนี้
ปัญหาข้อเท็จจริงกับปัญหาข้อกฎหมาย ต่างกันอย่างไร
ปัญหาข้อเท็จจริง คือคำถามว่าเรื่องใดเกิดขึ้นจริงหรือไม่ ซึ่งต้องพิสูจน์ด้วยพยานหลักฐาน เช่น โจทก์รู้ถึงความตายของเจ้ามรดกเมื่อใด โจทก์ครอบครองทรัพย์มรดกอยู่จริงหรือไม่ หรือเจ้ามรดกเป็นเจ้าของทรัพย์นั้นในขณะตายหรือไม่ ส่วนปัญหาข้อกฎหมาย คือคำถามว่าเมื่อข้อเท็จจริงเป็นอย่างที่ศาลฟังมาแล้ว กฎหมายต้องปรับใช้อย่างไร เช่น ศาลปรับใช้มาตรา 1748 หรือนับอายุความตามมาตรา 1754 ถูกต้องหรือไม่ การแยกสองประเภทนี้สำคัญ เพราะในคดีทุนทรัพย์น้อย คุณอาจอุทธรณ์ได้เฉพาะข้อกฎหมาย
ทุนทรัพย์ไม่เกินห้าหมื่นบาท อุทธรณ์ข้อเท็จจริงได้ไหม
โดยหลักไม่ได้ เว้นแต่เข้าข้อยกเว้น ป.วิ.พ. มาตรา 224 วรรคหนึ่ง ห้ามคู่ความอุทธรณ์ในข้อเท็จจริง ในคดีที่ราคาทรัพย์สินหรือจำนวนทุนทรัพย์ที่พิพาทกันในชั้นอุทธรณ์ไม่เกินห้าหมื่นบาท (ตัวบทเปิดให้กำหนดจำนวนอื่นโดยพระราชกฤษฎีกาได้ ควรให้ทนายตรวจเกณฑ์ที่ใช้อยู่) คดีฟ้องแบ่งมรดกของคุณมีทุนทรัพย์หรือไม่ขึ้นกับคำขอในคำฟ้อง ควรให้ทนายตรวจ ถ้าคดีมีทุนทรัพย์และทุนทรัพย์ที่ยังพิพาทกันในชั้นอุทธรณ์ไม่เกินห้าหมื่นบาท อาจอุทธรณ์ได้เฉพาะข้อกฎหมาย เว้นแต่เข้าทางใดทางหนึ่งต่อไปนี้
- ผู้พิพากษาที่นั่งพิจารณาคดีนั้นในศาลชั้นต้นได้ทำความเห็นแย้งไว้
- ผู้พิพากษาที่นั่งพิจารณาคดีนั้นในศาลชั้นต้นรับรองว่ามีเหตุอันควรอุทธรณ์ได้ โดยผู้อุทธรณ์ต้องยื่นคำร้องขอรับรองพร้อมกับคำฟ้องอุทธรณ์ต่อศาลชั้นต้น (มาตรา 224 วรรคสาม)
- ถ้าไม่มีความเห็นแย้งหรือคำรับรอง ต้องได้รับอนุญาตให้อุทธรณ์เป็นหนังสือจากอธิบดีผู้พิพากษาศาลชั้นต้นหรืออธิบดีผู้พิพากษาภาคผู้มีอำนาจ แล้วแต่กรณี
ทุนทรัพย์ที่ใช้วัดคือส่วนที่ยังพิพาทกันในชั้นอุทธรณ์ ไม่ใช่มูลค่ามรดกทั้งกองโดยอัตโนมัติ ถ้าคุณอุทธรณ์ขอเพียงส่วนแบ่งของตน มูลค่าที่ใช้คิดอาจต่างจากมูลค่าทรัพย์ทั้งหมด วิธีคิดในคดีของคุณควรให้ทนายคำนวณ
ข้อยกเว้นสองเรื่องที่มักสับสน
| หัวข้อ | ข้อยกเว้นอายุความ (ป.พ.พ. มาตรา 1748) | ข้อยกเว้นข้อห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริง (ป.วิ.พ. มาตรา 224) |
|---|---|---|
| ยกเว้นอะไร | อายุความหนึ่งปีตามมาตรา 1754 | ข้อห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริงเมื่อทุนทรัพย์ชั้นอุทธรณ์ไม่เกินห้าหมื่นบาท |
| ใช้กับใคร | ทายาทที่ครอบครองทรัพย์มรดกซึ่งยังมิได้แบ่ง | คู่ความที่จะอุทธรณ์ |
| เงื่อนไข | ครอบครองทรัพย์มรดกที่ยังไม่ได้แบ่ง ซึ่งต้องพิสูจน์เป็นรายคดี | มีความเห็นแย้ง คำรับรอง หรือหนังสืออนุญาตจากอธิบดีผู้พิพากษา |
| ควรยกเมื่อไร | ยกและนำสืบไว้ตั้งแต่ศาลชั้นต้น | คำร้องขอรับรองยื่นพร้อมอุทธรณ์ต่อศาลชั้นต้น |
ค่าขึ้นศาลชั้นอุทธรณ์คดีแบ่งมรดกคิดอย่างไร
คดีมีทุนทรัพย์ ค่าขึ้นศาลชั้นอุทธรณ์คิดจากทุนทรัพย์ที่พิพาทในชั้นอุทธรณ์ ตามตาราง 1 ท้าย ป.วิ.พ. ข้อมูลจากแหล่งรองระบุว่า ทุนทรัพย์ไม่เกินห้าสิบล้านบาทคิดร้อยละ 2 แต่ไม่เกิน 200,000 บาท ส่วนที่เกินห้าสิบล้านบาทคิดร้อยละ 0.1 ควรตรวจยอดจริงกับศาลก่อนยื่น ถ้าไม่มีทรัพย์สินพอ หรือจะได้รับความเดือดร้อนเกินสมควร และอุทธรณ์มีเหตุผลอันสมควร อาจยื่นคำร้องขอยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลพร้อมคำฟ้องอุทธรณ์ได้ (ป.วิ.พ. มาตรา 156 และ 156/1) ส่วนเงินที่ต้องวางแทนอีกฝ่ายตามมาตรา 229 อยู่ในการยกเว้นหรือไม่ ควรให้ทนายตรวจ
ตัวอย่างสมมติ: แพ้คดีเพราะขาดอายุความ
ตัวอย่างสมมติ: นายเอฟ้องนางบีพี่สาว ขอแบ่งที่ดินมรดกของมารดาซึ่งนางบีถือครองอยู่ นางบีต่อสู้ว่าคดีขาดอายุความ เพราะนายเอรู้ถึงความตายของมารดามาเกินหนึ่งปีแล้ว ศาลชั้นต้นพิพากษายกฟ้อง ก่อนอุทธรณ์ นายเอควรตรวจว่าเคยอ้างและนำสืบไว้ในศาลชั้นต้นหรือไม่ว่าตนครอบครองที่ดินมรดกที่ยังไม่ได้แบ่ง ซึ่งจะเข้ามาตรา 1748 หรือไม่ต้องพิสูจน์ตามข้อเท็จจริง ประเด็นที่จะอุทธรณ์เป็นข้อเท็จจริงหรือข้อกฎหมาย และทุนทรัพย์ส่วนที่ยังพิพาทเกินเกณฑ์ตามมาตรา 224 หรือไม่ ผลของคดีขึ้นกับพยานหลักฐานและดุลพินิจของศาล
เช็กลิสต์ก่อนตัดสินใจอุทธรณ์คดีแบ่งมรดก
- ศาลอ่านคำพิพากษาเมื่อไร และครบหนึ่งเดือนวันใด
- ศาลยกฟ้องหรือพิพากษาด้วยเหตุใด แต่ละเหตุเป็นข้อเท็จจริงหรือข้อกฎหมาย
- ประเด็นที่จะอุทธรณ์เคยยกและนำสืบไว้ในศาลชั้นต้นแล้วหรือไม่
- ถ้าแพ้เรื่องอายุความ ใครยกต่อสู้ไว้ นับจากเหตุใด และมีข้อเท็จจริงเรื่องการครอบครองทรัพย์ที่ยังไม่ได้แบ่งหรือไม่
- ทุนทรัพย์ส่วนที่ยังพิพาทในชั้นอุทธรณ์เกินห้าหมื่นบาทหรือไม่ ถ้าไม่เกิน มีความเห็นแย้งหรือจะขอคำรับรองหรือหนังสืออนุญาต
- เตรียมเงินวางแทนอีกฝ่าย และค่าขึ้นศาลหรือคำร้องขอยกเว้นค่าธรรมเนียมศาล โดยให้ทนายตรวจว่าเงินวางแทนอีกฝ่ายยกเว้นได้หรือไม่
- ระหว่างอุทธรณ์มีความเสี่ยงที่ทรัพย์มรดกจะถูกโอนหรือไม่ ดู ขอคุ้มครองชั่วคราวทรัพย์มรดกระหว่างอุทธรณ์
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- เข้าใจว่าอายุความมรดกคือหนึ่งปีนับแต่วันตายเสมอ โดยลืมเรื่องรู้หรือควรได้รู้ เพดานสิบปี และมาตรา 1748
- คิดว่ามาตรา 1748 ช่วยให้อุทธรณ์ข้อเท็จจริงได้ แม้ทุนทรัพย์ไม่เกินเกณฑ์
- ยกข้อเท็จจริงใหม่ที่ไม่เคยกล่าวในศาลชั้นต้น
- คิดทุนทรัพย์จากมูลค่ามรดกทั้งกอง
- รอจนใกล้ครบหนึ่งเดือนแล้วค่อยหาทนาย และขอขยายเวลาโดยไม่มีพฤติการณ์พิเศษ
การแพ้คดีฟ้องแบ่งมรดกในศาลชั้นต้นไม่ได้แปลว่าหมดทาง แต่ก็ไม่ใช่ทุกคดีที่ควรอุทธรณ์ ควรนำคำพิพากษา คำฟ้อง คำให้การ และพยานเอกสารให้ทนายประเมินโดยเร็ว ว่าประเด็นใดยังโต้แย้งได้ภายใต้มาตรา 224 และ 225 และถ้าแพ้ในชั้นอุทธรณ์อีกจะไปต่ออย่างไร หากต้องการให้ช่วยประเมินคดี ติดต่อสำนักงาน
คำถามที่พบบ่อย
อายุความฟ้องแบ่งมรดกกี่ปี?
โดยหลักหนึ่งปีนับแต่เจ้ามรดกตาย หรือนับแต่ทายาทโดยธรรมได้รู้หรือควรได้รู้ถึงความตาย และไม่เกินสิบปีนับแต่เจ้ามรดกตาย (ป.พ.พ. มาตรา 1754) แต่ทายาทที่ครอบครองทรัพย์มรดกซึ่งยังไม่ได้แบ่ง เรียกให้แบ่งได้แม้พ้นอายุความนี้ (มาตรา 1748)
ทายาทที่อยู่ในที่ดินมรดกมาตลอด ฟ้องแบ่งได้แม้เกินหนึ่งปีไหม?
อาจได้ ถ้าเป็นทายาทที่ครอบครองทรัพย์มรดกซึ่งยังมิได้แบ่งกันตามมาตรา 1748 แต่การอยู่อาศัยหรือใช้ประโยชน์แบบใดถือเป็นการครอบครองตามมาตรานี้ เป็นข้อเท็จจริงที่ต้องพิสูจน์ในแต่ละคดี ควรให้ทนายตรวจก่อนฟ้องหรืออุทธรณ์
ไม่ได้ยกอายุความในศาลชั้นต้น ยกในชั้นอุทธรณ์ได้ไหม?
ไม่ควรวางแผนแบบนั้น อายุความต้องยกต่อสู้ไว้ตั้งแต่ศาลชั้นต้น เพราะศาลจะยกอายุความขึ้นเองไม่ได้ (ป.พ.พ. มาตรา 193/29) และเรื่องที่อุทธรณ์ต้องเป็นข้อที่ว่ากันมาแล้วในศาลชั้นต้น (ป.วิ.พ. มาตรา 225) ถ้าพลาดไปแล้ว ควรปรึกษาทนายว่ายังมีประเด็นอื่นที่โต้แย้งได้หรือไม่
ทุนทรัพย์ที่ใช้ดูข้อห้ามอุทธรณ์ คิดจากมรดกทั้งกองหรือไม่?
ไม่ใช่โดยอัตโนมัติ มาตรา 224 ใช้ราคาทรัพย์สินหรือจำนวนทุนทรัพย์ที่พิพาทกันในชั้นอุทธรณ์ จึงต้องดูว่าส่วนที่ยังโต้แย้งกันในชั้นอุทธรณ์มีมูลค่าเท่าไร ซึ่งอาจน้อยกว่ามูลค่ามรดกทั้งกอง วิธีคิดในคดีจริงควรให้ทนายคำนวณ
แพ้ในศาลอุทธรณ์อีก ฎีกาต่อได้ไหม?
ได้เมื่อศาลฎีกาอนุญาต ต้องยื่นคำร้องขออนุญาตฎีกาพร้อมคำฟ้องฎีกาต่อศาลชั้นต้นภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ (ป.วิ.พ. มาตรา 247) และศาลฎีกาจะอนุญาตเฉพาะปัญหาสำคัญ อ่านต่อที่ ฎีกาคดีมรดกต้องขออนุญาตไหม
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ
