ผู้จัดการมรดกขายที่ดินระหว่างอุทธรณ์ ทายาทป้องกันอย่างไร? ขอคุ้มครองชั่วคราวทรัพย์มรดก

ศาลมีคำสั่งตั้งผู้จัดการมรดกแล้ว แต่คุณไม่เห็นด้วยและยื่นอุทธรณ์ไว้ หรือคุณฟ้องแบ่งมรดกและคดียังไม่จบ แล้วได้ข่าวว่าอีกฝ่ายติดต่อนายหน้าหรือพาคนมาดูที่ดิน ความกังวลว่าผู้จัดการมรดกขายที่ดินไปก่อนศาลตัดสินเป็นเรื่องที่ทายาทหลายคนเจอ บทความนี้อธิบายว่าการอุทธรณ์ช่วยได้แค่ไหน ผู้จัดการมรดกมีอำนาจและหน้าที่อะไร และทายาทขอให้ศาลคุ้มครองทรัพย์มรดกไว้ชั่วคราวได้อย่างไร

ผู้จัดการมรดกขายที่ดินระหว่างอุทธรณ์ได้หรือไม่

ตอบแบบฟันธงไม่ได้ สิ่งที่ตัวบทบอกคือการยื่นอุทธรณ์ไม่ได้ทำให้คำสั่งตั้งผู้จัดการมรดกหยุดมีผลโดยอัตโนมัติ หลักทั่วไปตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ป.วิ.พ.) มาตรา 231 คือการยื่นอุทธรณ์ย่อมไม่เป็นการทุเลาการบังคับตามคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลชั้นต้น และประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1716 กำหนดว่าหน้าที่ของผู้จัดการมรดกที่ศาลตั้งเริ่มนับแต่วันที่ได้ฟังหรือถือว่าได้ฟังคำสั่งศาล มาตรานี้ไม่ได้ผูกการเริ่มหน้าที่ไว้กับการที่คำสั่งถึงที่สุด แต่การจดทะเบียนที่ดินจริงเป็นอีกเรื่องหนึ่ง

ส่วนสำนักงานที่ดินจะรับจดทะเบียนนิติกรรมที่ผู้จัดการมรดกยื่นในช่วงที่คดียังไม่จบหรือไม่ ขึ้นกับเอกสารที่นำไปแสดงและแนวปฏิบัติของเจ้าหน้าที่ ซึ่งทายาทอีกฝ่ายควบคุมไม่ได้ ถ้าคุณกังวลว่าจะมีการโอน ขาย หรือจำนอง ทางที่ควรทำคือรีบขอให้ศาลมีคำสั่งคุ้มครองชั่วคราว ไม่ใช่รอดูว่าจะเกิดการโอนขึ้นหรือไม่

การคุ้มครองชั่วคราว คือคำสั่งที่ศาลออกระหว่างที่คดียังไม่ถึงที่สุด เพื่อรักษาทรัพย์หรือสถานะไว้ไม่ให้ผู้ขอเสียหายจนคำพิพากษาในภายหลังไม่มีประโยชน์ เช่น คำสั่งห้ามโอนหรือขายทรัพย์ที่พิพาท หรือคำสั่งให้นายทะเบียนระงับการจดทะเบียนไว้ก่อน

ผู้จัดการมรดกมีอำนาจและหน้าที่แค่ไหน

ป.พ.พ. มาตรา 1599 วางหลักว่า เมื่อบุคคลใดตาย มรดกของบุคคลนั้นตกทอดแก่ทายาท ผู้จัดการมรดกจึงไม่ใช่เจ้าของทรัพย์มรดก แต่มีสิทธิและหน้าที่ทำการอันจำเป็นเพื่อให้เป็นไปตามพินัยกรรม เพื่อจัดการมรดกโดยทั่วไป หรือเพื่อแบ่งปันทรัพย์มรดก ตามมาตรา 1719 การกระทำแต่ละอย่างอยู่ในอำนาจนี้หรือไม่ต้องดูข้อเท็จจริงเป็นรายกรณี หลักอื่นที่ทายาทควรรู้มีดังนี้

  • รับผิดต่อทายาท มาตรา 1720 ให้ผู้จัดการมรดกรับผิดต่อทายาทโดยนำหลักเรื่องตัวแทนมาใช้โดยอนุโลม พูดง่าย ๆ คือต้องจัดการด้วยความระมัดระวัง รายงาน และส่งมอบสิ่งที่ได้จากการจัดการให้ถูกต้อง
  • ห้ามทำนิติกรรมที่ขัดประโยชน์กองมรดก มาตรา 1722 ห้ามผู้จัดการมรดกทำนิติกรรมใด ๆ ซึ่งตนมีส่วนได้เสียเป็นปฏิปักษ์ต่อกองมรดก เว้นแต่พินัยกรรมอนุญาตไว้หรือได้รับอนุญาตจากศาล
  • ทายาทผูกพันกับสิ่งที่ทำภายในขอบอำนาจ มาตรา 1724 ให้ทายาทผูกพันต่อบุคคลภายนอกในกิจการที่ผู้จัดการมรดกทำไปภายในขอบอำนาจ เว้นแต่ผู้จัดการมรดกทำนิติกรรมโดยเห็นแก่ทรัพย์สินหรือประโยชน์ที่บุคคลภายนอกให้เป็นลาภส่วนตัว ซึ่งทายาทไม่ผูกพันเว้นแต่จะยินยอม นี่คือเหตุผลที่ควรขอให้ศาลคุ้มครองไว้ก่อนมีบุคคลภายนอกเข้ามาเกี่ยวข้อง

ขอคุ้มครองชั่วคราวทรัพย์มรดกได้อย่างไร

วิธีที่ใช้ได้ขึ้นกับว่าคุณอยู่ในคดีแบบใดและอยู่ในฐานะใด เพราะตัวบทที่เกี่ยวข้องใช้คำต่างกัน มาตรา 254 พูดถึง "โจทก์" ส่วนมาตรา 264 พูดถึง "คู่ความ"

คดีฟ้องแบ่งมรดกที่ทายาทเป็นโจทก์

ป.วิ.พ. มาตรา 254 ให้โจทก์ยื่นคำขอพร้อมคำฟ้องหรือในเวลาใด ๆ ก่อนพิพากษา เพื่อขอวิธีคุ้มครองหลายแบบ ที่เกี่ยวกับที่ดินมรดกโดยตรงคือ คำสั่งห้ามชั่วคราวมิให้จำเลยโอน ขาย ยักย้าย หรือจำหน่ายทรัพย์สินที่พิพาท และคำสั่งให้นายทะเบียนหรือพนักงานเจ้าหน้าที่ระงับการจดทะเบียนที่เกี่ยวกับทรัพย์สินที่พิพาทไว้ชั่วคราว ทั้งสองแบบมีผลจนกว่าคดีจะถึงที่สุดหรือศาลจะมีคำสั่งเป็นอย่างอื่น

ศาลไม่ได้สั่งตามทุกคำขอ มาตรา 255 กำหนดว่าศาลต้องพอใจว่าคำฟ้องมีมูลและมีเหตุเพียงพอ เช่น ทรัพย์มีพฤติการณ์ว่าจะถูกโอนไปยังผู้อื่น หรือเป็นที่เกรงว่าจะมีการจดทะเบียนเกี่ยวกับทรัพย์ที่พิพาทซึ่งจะก่อความเสียหายแก่โจทก์ คำขอจึงต้องมีหลักฐาน ไม่ใช่เพียงความรู้สึกว่าอีกฝ่ายไม่น่าไว้ใจ

คดีร้องขอตั้งผู้จัดการมรดกที่มีผู้คัดค้าน

เมื่อมีทายาทยื่นคำคัดค้านเข้ามา ป.วิ.พ. มาตรา 188 (4) ให้ถือว่าผู้คัดค้านเป็นคู่ความ ผู้ร้องและผู้คัดค้านในคดีแบบนี้ไม่ได้อยู่ในฐานะโจทก์และจำเลย การนำมาตรา 254 มาใช้โดยตรงจึงเป็นเรื่องที่ทนายต้องประเมิน ส่วนมาตรา 264 เปิดให้คู่ความยื่นคำขอต่อศาลเพื่อให้มีคำสั่งกำหนดวิธีการคุ้มครองประโยชน์ของผู้ขอในระหว่างการพิจารณา เช่น ให้นำทรัพย์สินหรือเงินที่พิพาทมาวางต่อศาลหรือต่อบุคคลภายนอก

สรุปคือ ทายาทที่เป็นคู่ความในคดี ขอให้ศาลมีคำสั่งคุ้มครองชั่วคราวได้ เช่น ห้ามโอน หรือให้นายทะเบียนระงับการจดทะเบียน แต่ศาลจะสั่งหรือไม่และสั่งแบบใดเป็นดุลพินิจของศาลตามเหตุผลและหลักฐาน อ่านเพิ่มเติมได้ที่ คดีตั้งผู้จัดการมรดก จะขอคุ้มครองประโยชน์ในระหว่างการพิจารณาได้หรือไม่ ส่วนการอุทธรณ์คำสั่งตั้ง ดูที่ คัดค้านผู้จัดการมรดกแล้วศาลยังตั้งอีกฝ่าย อุทธรณ์ได้ไหม

ศาลตัดสินแล้วแต่คดียังอยู่ระหว่างอุทธรณ์ ยื่นคำขอที่ไหน

มาตรา 254 วรรคท้าย กำหนดว่า ในช่วงนับแต่ศาลชั้นต้นหรือศาลอุทธรณ์อ่านคำพิพากษาหรือคำสั่งชี้ขาดคดี ไปจนถึงเวลาที่ศาลชั้นต้นส่งสำนวนที่อุทธรณ์หรือฎีกาไปยังศาลอุทธรณ์หรือศาลฎีกา คำขอตามมาตรานี้ให้ยื่นต่อศาลชั้นต้น ถ้าเลยช่วงนี้ไปแล้วหรือเป็นคำขอแบบอื่น ควรให้ทนายตรวจว่าต้องยื่นที่ศาลใด

ขอทุเลาการบังคับตามคำสั่งตั้งผู้จัดการมรดกได้หรือไม่

อาจขอได้ แต่ไม่มีหลักประกันผล มาตรา 231 เปิดให้คู่ความที่ยื่นอุทธรณ์ขอให้ศาลอุทธรณ์ทุเลาการบังคับได้ก่อนพิพากษา แต่ถ้อยคำของมาตรานี้พูดถึงการบังคับและการวางเงินพอชำระหนี้ตามคำพิพากษา การใช้กับคำสั่งตั้งผู้จัดการมรดกจึงต้องให้ทนายประเมิน ผู้อุทธรณ์อาจขอให้ศาลทุเลาหรือสั่งคุ้มครองไว้ ซึ่งศาลจะพิจารณาตามเหตุผล ไม่ได้แปลว่าศาลจะหยุดอำนาจของผู้จัดการมรดก

ศาลยกคำขอคุ้มครองชั่วคราว ทายาทโต้แย้งได้อย่างไร

อุทธรณ์คำสั่งนั้นได้ สำหรับคำสั่งที่ศาลมีก่อนชี้ขาดตัดสินคดี ป.วิ.พ. มาตรา 228 (2) ให้คำสั่งอันเกี่ยวด้วยคำขอเพื่อคุ้มครองประโยชน์ของคู่ความในระหว่างการพิจารณาอุทธรณ์ได้ภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันมีคำสั่ง ถ้าไม่อุทธรณ์ในตอนนั้น ยังอุทธรณ์ได้เมื่อศาลพิพากษาคดีแล้ว คำขอตามมาตรา 264 ก็อยู่ภายใต้มาตรา 228 ด้วย ส่วนคำสั่งที่เกิดหลังศาลพิพากษาแล้ว ควรให้ทนายตรวจทางโต้แย้งและกำหนดเวลา

ทางเลือกของทายาทเมื่อกลัวทรัพย์มรดกถูกโอน เปรียบเทียบอย่างไร

ทางเลือกใครยื่นยื่นเมื่อไรขออะไร
วิธีคุ้มครองก่อนพิพากษา (ป.วิ.พ. มาตรา 254)โจทก์ เช่น ทายาทที่ฟ้องแบ่งมรดกพร้อมคำฟ้องหรือก่อนพิพากษา และช่วงหลังอ่านคำพิพากษาจนส่งสำนวน (ยื่นศาลชั้นต้น)ห้ามโอน ขาย จำหน่าย หรือให้นายทะเบียนระงับการจดทะเบียน
วิธีคุ้มครองอื่น (มาตรา 264)คู่ความระหว่างการพิจารณา หรือเพื่อบังคับตามคำพิพากษาวิธีการคุ้มครองประโยชน์ของผู้ขอ เช่น ให้นำทรัพย์หรือเงินที่พิพาทมาวางศาล
ขอทุเลาการบังคับ (มาตรา 231)คู่ความที่ยื่นอุทธรณ์ก่อนศาลอุทธรณ์พิพากษาให้ทุเลาการบังคับไว้ ซึ่งใช้กับคำสั่งตั้งผู้จัดการมรดกได้แค่ไหนต้องให้ทนายประเมิน
ร้องขอถอนผู้จัดการมรดก (ป.พ.พ. มาตรา 1727)ผู้มีส่วนได้เสียก่อนการปันมรดกเสร็จสิ้นลงให้ศาลถอนผู้จัดการมรดก เพราะละเลยไม่ทำการตามหน้าที่ หรือเหตุอย่างอื่นที่สมควร

ทุกทางเลือกเป็นดุลพินิจของศาล การปันมรดกเสร็จสิ้นเมื่อใดขึ้นกับข้อเท็จจริงของแต่ละกอง อ่านต่อได้ที่ ระยะเวลาในการร้องขอถอนผู้จัดการมรดก ต้องร้องก่อนเมื่อใด

ตัวอย่างสมมติ: ได้ข่าวว่าผู้จัดการมรดกประกาศขายที่ดิน

ตัวอย่างนี้เป็นเรื่องสมมติ นางบียื่นคำคัดค้านในคดีที่นายเอซึ่งเป็นพี่ชายร้องขอเป็นผู้จัดการมรดกของมารดา ศาลชั้นต้นมีคำสั่งตั้งนายเอ นางบีจึงยื่นอุทธรณ์ภายในหนึ่งเดือน ต่อมาญาติส่งภาพประกาศขายที่ดินแปลงที่เป็นทรัพย์มรดกมาให้

สิ่งที่นางบีควรทำไม่ใช่ไปยึดโฉนดหรือเปลี่ยนกุญแจบ้าน แต่เป็นการเก็บหลักฐานเหล่านั้นไว้ แล้วให้ทนายยื่นคำขอให้ศาลที่มีอำนาจตามช่วงของคดีมีคำสั่งคุ้มครองชั่วคราว เช่น ห้ามโอน หรือให้นายทะเบียนระงับการจดทะเบียน ศาลอาจสั่งตามขอ สั่งบางส่วน หรือยกคำขอ ถ้าศาลยกคำขอ ทนายจะตรวจว่าโต้แย้งคำสั่งนั้นได้ทางใดและภายในเมื่อไร ไม่มีขั้นตอนใดรับประกันผล แต่การให้ศาลพิจารณาก่อนมีการโอนดีกว่าการแก้ไขภายหลัง

สิ่งที่ควรทำทันทีถ้ากลัวผู้จัดการมรดกขายที่ดิน

  1. ตรวจสถานะคดีของคุณ คดีเป็นแบบใด คุณเป็นคู่ความหรือไม่ คดีอยู่ที่ศาลใด และศาลอ่านคำพิพากษาหรือคำสั่งเมื่อไร
  2. เก็บหลักฐานว่ามีแนวโน้มจะโอน ขาย หรือจำนอง เช่น ประกาศขาย ข้อความ หรือผู้ที่มาดูที่ดิน ด้วยวิธีที่ชอบด้วยกฎหมาย ไม่ดักฟังและไม่เข้าบัญชีของผู้อื่น
  3. ปรึกษาทนายเพื่อยื่นคำขอคุ้มครองชั่วคราวโดยเร็ว ไม่ต้องรอให้มีการโอนเกิดขึ้นก่อน
  4. ติดตามหน้าที่ของผู้จัดการมรดก เช่น การทำบัญชีทรัพย์มรดก และถ้ามีเหตุละเลยหน้าที่หรือเหตุอื่นที่สมควร ให้พิจารณาร้องขอถอนก่อนการปันมรดกเสร็จสิ้นลง
  5. อย่าลืมกำหนดเวลาของคดีหลัก การขอคุ้มครองไม่ได้แทนการอุทธรณ์ ดูขั้นตอนได้ที่ อุทธรณ์คดีมรดก ยื่นภายในกี่วัน และคดีฟ้องแบ่งมรดก ดู ฟ้องแบ่งมรดกแล้วแพ้คดี อุทธรณ์ได้ไหม

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

  • คิดว่ายื่นอุทธรณ์แล้วทรัพย์มรดกถูกแช่ไว้เอง การอุทธรณ์ไม่ทุเลาการบังคับโดยอัตโนมัติ ถ้าต้องการให้ศาลห้ามหรือระงับสิ่งใด ต้องยื่นคำขอ
  • แก้ปัญหาด้วยตัวเอง เช่น เข้าครอบครองหรือขนย้ายทรัพย์มรดก เปลี่ยนกุญแจ หรือยึดโฉนดไว้เพื่อกดดัน ซึ่งไม่ใช่วิธีที่กฎหมายเปิดไว้ และอาจทำให้เกิดข้อพิพาทใหม่หรือกระทบความน่าเชื่อถือของคุณในคดี
  • ตอบโต้ด้วยการโอนหรือซ่อนทรัพย์ที่อยู่ในมือตัวเอง ทำให้คุณกลายเป็นฝ่ายที่ถูกกล่าวหาเสียเอง
  • ข่มขู่หรือประจานผู้จัดการมรดกหรือผู้ซื้อทางสื่อออนไลน์ อาจมีความรับผิดตามกฎหมายตามมา และไม่ได้ช่วยให้ศาลสั่งคุ้มครอง

ถ้าคุณกังวลว่าทรัพย์มรดกจะถูกโอนระหว่างที่คดียังไม่จบ ให้รวบรวมเอกสารคดีและหลักฐานที่มี แล้วปรึกษาทนายเรื่องคำขอคุ้มครองชั่วคราวที่เหมาะกับฐานะของคุณในคดี หากต้องการให้ช่วยประเมินและเตรียมคำขอ ติดต่อสำนักงาน ได้

คำถามที่พบบ่อย

ยื่นอุทธรณ์คำสั่งตั้งผู้จัดการมรดกแล้ว ผู้จัดการมรดกต้องหยุดจัดการไหม

ไม่หยุดโดยอัตโนมัติ การยื่นอุทธรณ์ไม่เป็นการทุเลาการบังคับตาม ป.วิ.พ. มาตรา 231 และหน้าที่ผู้จัดการมรดกที่ศาลตั้งเริ่มตั้งแต่วันที่ได้ฟังคำสั่งศาลตาม ป.พ.พ. มาตรา 1716 ถ้าต้องการให้หยุดหรือจำกัดการกระทำบางอย่าง ต้องยื่นคำขอให้ศาลพิจารณา

ใครมีสิทธิขอคุ้มครองชั่วคราวทรัพย์มรดก

ทายาทที่เป็นคู่ความในคดีขอให้ศาลมีคำสั่งคุ้มครองชั่วคราวได้ เช่น ห้ามโอน หรือให้นายทะเบียนระงับการจดทะเบียน ตัวบทมาตรา 254 ใช้คำว่าโจทก์ และมาตรา 264 ใช้คำว่าคู่ความ ทายาทที่ไม่ได้อยู่ในคดีควรปรึกษาทนายว่าจะเข้าไปในคดีหรือยื่นคำร้องแบบใด

ผู้จัดการมรดกขายที่ดินไปแล้ว ทายาททำอะไรได้บ้าง

ยังมีทางให้พิจารณา แต่ต้องดูข้อเท็จจริงเป็นรายกรณี เช่น เรียกให้ผู้จัดการมรดกรับผิดต่อทายาทตาม ป.พ.พ. มาตรา 1720 หรือร้องขอให้ศาลถอนผู้จัดการมรดกตามมาตรา 1727 ก่อนการปันมรดกเสร็จสิ้นลง ผลต่อผู้ซื้อขึ้นกับข้อเท็จจริงของการซื้อขายนั้น จึงควรให้ทนายตรวจเอกสารโดยเร็ว

เก็บโฉนดที่ดินมรดกไว้เองเพื่อกันไม่ให้ขาย ได้ไหม

ไม่ควรทำ การยึดโฉนดหรือเข้าครอบครองทรัพย์มรดกเพื่อกดดันอีกฝ่ายไม่ใช่วิธีที่กฎหมายเปิดไว้ และอาจทำให้เกิดข้อพิพาทใหม่ ถ้ากลัวว่าจะมีการขาย ให้ขอคำสั่งศาลแทน เช่น คำสั่งห้ามโอนหรือระงับการจดทะเบียน

ควรยื่นคำขอคุ้มครองชั่วคราวเมื่อไร

ควรยื่นทันทีที่มีเหตุให้เกรงว่าจะมีการโอน เพราะคำสั่งศาลช่วยได้มากที่สุดก่อนที่ทรัพย์จะเปลี่ยนมือ ในคดีฟ้อง โจทก์ยื่นพร้อมคำฟ้องหรือในเวลาใด ๆ ก่อนพิพากษาได้ตามมาตรา 254 และคำขอต้องมีหลักฐานว่าทำไมจึงเกรงว่าจะเกิดความเสียหาย

มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?

ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ