พ่อหรือแม่ ระบุชื่อผู้ปกครองของลูกไว้ในพินัยกรรมได้ เมื่อบุคคลนั้นยื่นคำร้อง ศาลต้องตั้งตามพินัยกรรม เว้นแต่พินัยกรรมไม่มีผล หรือผู้นั้นต้องห้ามตามมาตรา 1587 ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1586 แต่ใช้ได้เฉพาะพินัยกรรมของพ่อหรือแม่ที่ตายทีหลัง
สำหรับพ่อแม่เลี้ยงเดี่ยว นี่คือวิธีบอกศาลล่วงหน้าว่าใครควรดูแลลูก ถ้าวันหนึ่งตัวเองไม่อยู่แล้ว แทนที่จะปล่อยให้ญาติหลายฝ่ายต้องตกลงกันเองในช่วงที่ทุกคนเสียใจ
ตั้งผู้ปกครองในพินัยกรรม คืออะไร มีผลทันทีที่ตายไหม
ไม่มีผลทันที ผู้ปกครองตามมาตรา 1585 ต้องตั้งโดยคำสั่งศาล เสมอ พินัยกรรมทำหน้าที่สองอย่าง คือให้บุคคลที่ถูกระบุชื่อมีสิทธิยื่นคำร้อง และผูกศาลให้ตั้งตามที่พินัยกรรมกำหนด
มาตรา 1586 ให้ผู้มีสิทธิร้องขอตั้งผู้ปกครองมีสามกลุ่ม คือ ญาติของผู้เยาว์ พนักงานอัยการ และบุคคลที่พ่อหรือแม่ซึ่งตายทีหลังระบุชื่อไว้ในพินัยกรรม เมื่อพินัยกรรมมีข้อกำหนดเรื่องนี้ ศาลต้องตั้งตามนั้น เว้นแต่พินัยกรรมไม่มีผลตามกฎหมาย หรือผู้ถูกระบุชื่อเป็นบุคคลต้องห้าม
ข้อกำหนดตั้งผู้ปกครอง ใช้ได้เมื่อไร
ใช้เมื่อ ลูกไม่มีผู้ใช้อำนาจปกครองเหลืออยู่ มาตรา 1585 ให้ตั้งผู้ปกครองแก่ผู้เยาว์ที่ไม่มีบิดามารดา หรือบิดามารดาถูกถอนอำนาจปกครอง ถ้าพ่อหรือแม่อีกคนยังมีชีวิตและยังมีอำนาจปกครอง โดยหลักอำนาจปกครองอยู่กับคนนั้นตามมาตรา 1566 ไม่ต้องตั้งผู้ปกครอง
| สถานการณ์ | ผลโดยหลัก |
|---|---|
| พ่อและแม่เสียชีวิตทั้งคู่ | ต้องตั้งผู้ปกครองโดยศาล และใช้พินัยกรรมของฝ่ายที่ตายทีหลัง |
| ฝ่ายหนึ่งเสียชีวิต อีกฝ่ายยังมีอำนาจปกครอง | อำนาจปกครองอยู่กับฝ่ายที่ยังมีชีวิต ข้อกำหนดในพินัยกรรมยังไม่ถูกใช้ |
| อีกฝ่ายถูกศาลถอนอำนาจปกครองไปแล้ว | เข้าเงื่อนไขมาตรา 1585 ศาลตั้งผู้ปกครองได้ |
| แม่ไม่ได้สมรส และพ่อไม่ได้เป็นบิดาชอบด้วยกฎหมาย | ลูกเป็นบุตรชอบด้วยกฎหมายของแม่ตามมาตรา 1546 เมื่อแม่เสียชีวิต มักต้องตั้งผู้ปกครอง ข้อกำหนดในพินัยกรรมของแม่จึงสำคัญมาก |
| หย่าแล้ว และตกลงให้เราใช้อำนาจปกครองคนเดียว | ผลเมื่อเราเสียชีวิตขึ้นกับสถานะทางกฎหมายของอีกฝ่าย ควรให้ทนายตรวจเป็นรายกรณี |
ถ้ากังวลว่าอีกฝ่ายจะไม่เหมาะกับการดูแลลูก พินัยกรรมเพียงอย่างเดียวอาจไม่พอ เพราะการถอนอำนาจปกครองเป็นอำนาจของศาลตามมาตรา 1582 ไม่ใช่สิ่งที่สั่งไว้ในพินัยกรรม
ใครเป็นผู้ปกครองไม่ได้
มาตรา 1587 กำหนดให้ผู้ปกครองต้องบรรลุนิติภาวะแล้ว และ ต้องไม่เป็นบุคคลต้องห้าม ห้าประเภทนี้
- คนไร้ความสามารถ หรือคนเสมือนไร้ความสามารถ
- บุคคลล้มละลาย
- ผู้ที่ศาลเห็นว่าไม่สมควรดูแลผู้เยาว์หรือทรัพย์สินของผู้เยาว์
- ผู้ที่เป็นหรือเคยเป็นคู่ความในคดีกับผู้เยาว์ บุพการีของผู้เยาว์ หรือพี่น้องของผู้เยาว์
- ผู้ที่พ่อหรือแม่ซึ่งตายแล้วระบุเป็นหนังสือไว้ว่าไม่ให้เป็นผู้ปกครอง
ข้อสุดท้ายมีประโยชน์มากกับพ่อแม่เลี้ยงเดี่ยว เพราะ ระบุชื่อคนที่ไม่ต้องการให้เป็นผู้ปกครองได้ เช่น ญาติที่เคยมีปัญหากับลูก โดยเขียนไว้เป็นหนังสือ
ทำอย่างไรให้ข้อกำหนดตั้งผู้ปกครองใช้ได้จริง
ข้อกำหนดจะมีน้ำหนักเมื่อ พินัยกรรมถูกแบบ และผู้ถูกระบุชื่อพร้อมรับหน้าที่ ทำตามลำดับนี้
- เลือกผู้ปกครองที่บรรลุนิติภาวะ ไม่เข้าข้อห้ามตามมาตรา 1587 และพูดคุยให้เขายินดีรับหน้าที่ก่อน
- เลือกคนสำรอง เผื่อคนแรกเสียชีวิตหรือไม่พร้อม มาตรา 1590 ให้มีผู้ปกครองคนเดียวเป็นหลัก แต่ศาลตั้งหลายคนได้ถ้าพินัยกรรมระบุไว้หลายคน และอาจแบ่งหน้าที่กันได้
- ทำพินัยกรรมตามแบบที่กฎหมายกำหนด เช่น แบบธรรมดาตามมาตรา 1656 ที่ต้องทำเป็นหนังสือ ลงวันที่ และลงลายมือชื่อต่อหน้าพยานอย่างน้อยสองคนพร้อมกัน
- เขียนข้อกำหนดให้ชัด ระบุชื่อ นามสกุล เลขประจำตัวประชาชนของผู้ปกครอง และของลูกแต่ละคน
- จัดการเรื่องทรัพย์สินของลูกไปพร้อมกัน เพราะผู้ปกครองต้องทำบัญชีทรัพย์สินของผู้เยาว์ให้เสร็จภายในสามเดือนนับแต่รู้คำสั่งศาล ตามมาตรา 1592
- เก็บพินัยกรรมในที่ปลอดภัย และบอกผู้ถูกระบุชื่อว่าเก็บไว้ที่ไหน
มาตรา 1646 ให้พินัยกรรมกำหนดได้ทั้งเรื่องทรัพย์สินและการต่าง ๆ ที่มีผลเมื่อตาย ข้อกำหนดตั้งผู้ปกครองจึงอยู่ในพินัยกรรมฉบับเดียวกับการยกทรัพย์สินได้ ทบทวนแบบพินัยกรรมได้ที่ การทำพินัยกรรมมีกี่แบบ อะไรบ้าง
พินัยกรรมที่ทำผิดแบบอาจไม่มีผล และเมื่อพินัยกรรมไม่มีผล ศาลไม่ต้องตั้งผู้ปกครองตามที่คุณเขียนไว้ ถ้าจะเขียนเรื่องสำคัญอย่างผู้ปกครองของลูก ควรให้ผู้รู้ตรวจแบบพินัยกรรมก่อนลงชื่อ
เหมาะกับพ่อแม่เลี้ยงเดี่ยวอย่างไร
พ่อแม่เลี้ยงเดี่ยวมักเป็น ผู้ใช้อำนาจปกครองเพียงคนเดียว เมื่อคนเดียวนั้นเสียชีวิต ช่องว่างจะเกิดขึ้นทันที ข้อกำหนดตั้งผู้ปกครองช่วยลดการแย่งสิทธิดูแลลูกระหว่างญาติฝั่งพ่อกับฝั่งแม่ และช่วยให้ศาลรู้ความตั้งใจของคุณ
ถ้าหย่าแล้วและมีบันทึกหรือคำพิพากษาเรื่องอำนาจปกครอง ให้เก็บไว้ร่วมกับพินัยกรรม เพราะเป็นข้อเท็จจริงที่ศาลจะใช้พิจารณา ดูความต่างของอำนาจปกครองแบบคนเดียวและร่วมกันได้ที่ อำนาจปกครองบุตรหลังหย่า ร่วมกันหรือคนเดียว ศาลชี้จากอะไร
คำถามที่พบบ่อย
อายุเท่าไรจึงทำพินัยกรรมได้
พินัยกรรมของผู้ที่อายุยังไม่ครบสิบห้าปีเป็นโมฆะตามมาตรา 1703 ผู้ที่เป็นพ่อแม่ส่วนใหญ่จึงทำได้ แต่ต้องทำตามแบบที่กฎหมายกำหนดและทำด้วยตนเอง มอบให้ผู้อื่นทำแทนไม่ได้ อ่านเพิ่มที่ อายุต่ำกว่า 15 ปี ทำพินัยกรรมเป็นโมฆะหรือไม่
ให้ยายเป็นผู้ปกครอง แต่ให้น้าดูแลเงินของลูกได้ไหม
เขียนความประสงค์ไว้ได้ และมาตรา 1590 เปิดให้ศาลตั้งผู้ปกครองหลายคนและกำหนดหน้าที่ของแต่ละคน แต่ศาลเป็นผู้สั่งขอบเขตหน้าที่ ควรเขียนให้ชัดว่าใครดูแลตัวเด็กและใครดูแลทรัพย์สิน
ถ้าคนที่ถูกระบุชื่อไม่อยากรับหน้าที่ ทำอย่างไร
กฎหมายให้บุคคลนั้นมีสิทธิร้องขอ ไม่ได้บังคับให้ต้องร้อง ถ้าเขาไม่ยื่น ญาติหรือพนักงานอัยการยื่นคำร้องได้ตามมาตรา 1586 นี่คือเหตุผลที่ควรมีคนสำรองไว้ในพินัยกรรม
ผู้ปกครองดูแลลูกไปถึงเมื่อไร
การปกครองมีไว้สำหรับผู้เยาว์ จึงสิ้นสุดเมื่อลูกบรรลุนิติภาวะ คืออายุครบยี่สิบปีบริบูรณ์ หรือสมรสโดยชอบด้วยกฎหมายก่อนนั้น ระหว่างนั้นผู้ปกครองต้องดูแลทั้งตัวเด็กและทรัพย์สินของเด็กตามที่กฎหมายกำหนด
ควรเริ่มอย่างไร
เริ่มจาก คุยกับคนที่คุณไว้ใจ ว่าเขาพร้อมดูแลลูกจริงหรือไม่ แล้วรวบรวมเอกสาร เช่น สูติบัตรของลูก ทะเบียนการหย่าหรือคำพิพากษาเรื่องอำนาจปกครอง และรายการทรัพย์สินที่อยากให้ลูกได้รับ
ทนายความด้านครอบครัวและมรดกช่วยร่างพินัยกรรมให้ถูกแบบ เขียนข้อกำหนดตั้งผู้ปกครองและคนสำรองให้ชัด และวางแผนเรื่องทรัพย์สินของลูกให้ผู้ปกครองดูแลได้โดยไม่ติดขัด
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ