ปู่ย่าตายายไม่มีหน้าที่ตามกฎหมายที่ต้องจ่ายค่าเลี้ยงดูหลาน เพราะหน้าที่นี้อยู่ที่บิดามารดาของเด็ก ข้อยกเว้นมีเพียงบางกรณี เช่น ปู่ย่าเป็นผู้ปกครองหรือรับหลานเป็นบุตรบุญธรรม หรือรับมรดกของพ่อที่ยังมีหนี้ค่าเลี้ยงดูค้างอยู่
ปู่ย่าต้องจ่ายค่าเลี้ยงดูหลานไหม ตามกฎหมาย
โดยหลักไม่ต้องจ่าย กฎหมายครอบครัวไทยกำหนดหน้าที่อุปการะเลี้ยงดูไว้เฉพาะระหว่างคนบางกลุ่มเท่านั้น
- บิดามารดาต่อบุตร ต้องอุปการะเลี้ยงดูและให้การศึกษาตามสมควรระหว่างที่บุตรเป็นผู้เยาว์ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1564
- บุตรต่อบิดามารดา ต้องอุปการะเลี้ยงดูบิดามารดา ตามมาตรา 1563
- คู่สมรสต่อกัน ต้องช่วยเหลืออุปการะเลี้ยงดูกันตามความสามารถและฐานะ ตามมาตรา 1461
ไม่มีบทบัญญัติที่ขยายหน้าที่นี้ไปถึงปู่ย่าตายาย จึงฟ้องให้ปู่ย่าจ่ายค่าเลี้ยงดูหลานแทนลูกชายที่ไม่จ่ายไม่ได้ แม้ปู่ย่าจะมีฐานะดีกว่ามากก็ตาม
หลายครอบครัวเข้าใจว่าเมื่อพ่อหายไป ครอบครัวฝ่ายพ่อต้องรับผิดชอบแทน ความรู้สึกนี้เข้าใจได้ แต่ในทางกฎหมาย ต้องเรียกจากตัวพ่อหรือกองมรดกของพ่อเท่านั้น
กรณีไหนที่ปู่ย่าตายายอาจมีหน้าที่หรือต้องรับผิด
มีบางสถานการณ์ที่ปู่ย่าตายายเข้ามาเกี่ยวข้องตามกฎหมาย แต่แต่ละกรณีมีเหตุผลต่างกัน
| สถานการณ์ | ผลทางกฎหมาย |
|---|---|
| ปู่ย่าเลี้ยงหลานเพราะสงสาร แต่ไม่ได้เป็นผู้ปกครอง | ไม่มีหน้าที่ตามกฎหมาย ช่วยได้ตามความสมัครใจ |
| ศาลตั้งปู่ย่าเป็นผู้ปกครอง | ผู้ปกครองมีสิทธิและหน้าที่เช่นเดียวกับผู้ใช้อำนาจปกครองตามมาตรา 1564 วรรคหนึ่ง ตามมาตรา 1598/2 |
| ปู่ย่าจดทะเบียนรับหลานเป็นบุตรบุญธรรม | หลานมีฐานะเหมือนบุตรชอบด้วยกฎหมายของผู้รับบุตรบุญธรรม ตามมาตรา 1598/28 หน้าที่เลี้ยงดูจึงเกิดขึ้น |
| พ่อเสียชีวิต และปู่ย่ารับมรดกของพ่อ | ต้องรับผิดในหนี้ของพ่อ เช่น ค่าเลี้ยงดูค้างจ่าย แต่ไม่เกินทรัพย์มรดกที่ได้รับ ตามมาตรา 1601 |
| ปู่ย่าลงนามรับปากจะจ่ายเป็นหนังสือ | อาจผูกพันตามสัญญาที่ทำไว้ ควรให้ทนายตรวจถ้อยคำ |
ผู้ปกครองจะมีได้เมื่อผู้เยาว์ไม่มีบิดามารดา หรือบิดามารดาถูกถอนอำนาจปกครอง ตามมาตรา 1585 กรณีที่พ่อแม่ยังมีชีวิตและยังใช้อำนาจปกครองอยู่ ปู่ย่าจึงไม่ได้เป็นผู้ปกครองโดยอัตโนมัติ
พ่อเสียชีวิต ค่าเลี้ยงดูลูกจะได้จากที่ไหน
ถ้าพ่อเสียชีวิต หนี้ค่าเลี้ยงดูที่ค้างอยู่ก่อนตายเป็นหนี้ของกองมรดก เจ้าหนี้เรียกจากกองมรดกได้ ทายาทรับผิดไม่เกินทรัพย์มรดกที่ตกทอดมาถึงตน
- ตรวจสถานะของลูก ถ้าลูกเป็นบุตรชอบด้วยกฎหมายของพ่อ หรือพ่อได้รับรองโดยพฤตินัย ลูกเป็นผู้สืบสันดานและเป็นทายาทของพ่อ ตามมาตรา 1627
- ตรวจทรัพย์มรดก เช่น เงินฝาก ที่ดิน รถ สิทธิประโยชน์จากที่ทำงาน หรือประกันชีวิตที่ระบุผู้รับประโยชน์
- ขอส่วนแบ่งมรดกของลูก ถ้ามีผู้จัดการมรดก ให้แจ้งว่าลูกเป็นทายาท ถ้ายังไม่มี อาจต้องร้องขอตั้งผู้จัดการมรดก
- เรียกหนี้ค่าเลี้ยงดูที่ค้าง จากกองมรดก ถ้ามีคำพิพากษาหรือบันทึกข้อตกลงกำหนดจำนวนไว้
- ถ้าพ่อตายเพราะการกระทำละเมิดของผู้อื่น เช่น อุบัติเหตุที่มีคนผิด ผู้ที่ขาดไร้อุปการะตามกฎหมายเรียกค่าสินไหมทดแทนจากผู้ทำละเมิดได้ ตามมาตรา 443 วรรคสาม
ดูเรื่องหนี้ค่าเลี้ยงดูกับกองมรดกเพิ่มเติมได้ที่ หนี้ค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตรที่ศาลสั่ง หากลูกหนี้ตาย กองมรดกยังต้องรับผิดหรือไม่
อย่าเรียกเงินจากปู่ย่าด้วยการขู่หรือประจานว่าครอบครัวฝ่ายพ่อไม่รับผิดชอบ เพราะปู่ย่าไม่มีหน้าที่ตามกฎหมาย การกดดันแบบนี้อาจทำให้เราเป็นฝ่ายถูกร้องเรียนเสียเอง ทางที่ได้ผลกว่าคือเรียกจากพ่อ หรือจากกองมรดกของพ่อ
พ่อยังมีชีวิตแต่ไม่จ่าย ควรทำอย่างไร
ต้องเรียกจากตัวพ่อโดยตรง ถ้าพ่อไม่ยอมจ่าย ให้ฟ้องเรียกค่าอุปการะเลี้ยงดู หรือบังคับคดีตามคำพิพากษาหรือข้อตกลงที่มีอยู่แล้ว
- ถ้ายังไม่เคยมีคำพิพากษา ให้ฟ้องเรียกค่าเลี้ยงดูบุตร และขอให้ศาลกำหนดจำนวนตามความสามารถของพ่อและความจำเป็นของลูก
- ถ้าพ่อไม่ได้จดทะเบียนสมรสกับแม่ และยังไม่ได้รับรองบุตร ต้องฟ้องให้รับรองบุตรไปพร้อมกัน
- ถ้ามีคำพิพากษาแล้วแต่พ่อไม่จ่าย ให้ขอบังคับคดี เช่น อายัดเงินเดือน
- ถ้ารายได้ของพ่อเปลี่ยนไป ขอให้ศาลแก้ไขจำนวนได้ ตามมาตรา 1598/39
อ่านขั้นตอนบังคับคดีได้ที่ ฟ้องค่าเลี้ยงดูบุตรย้อนหลังได้ไหม และถ้าไม่จ่ายบังคับคดีอย่างไร
คำถามที่พบบ่อย
ตายายเลี้ยงหลานมาหลายปี เรียกเงินคืนจากพ่อของเด็กได้ไหม
เรื่องนี้ขึ้นกับข้อเท็จจริงว่าตายายดูแลในฐานะใด และมีข้อตกลงกับพ่อแม่หรือไม่ ควรนำหลักฐานค่าใช้จ่ายไปปรึกษาทนาย เพราะสิทธิของลูกที่จะได้ค่าเลี้ยงดูกับสิทธิของผู้ที่ออกเงินแทนเป็นคนละเรื่องกัน
ปู่ย่ารับปากด้วยวาจาว่าจะช่วยค่าเทอม แล้วไม่ช่วย ฟ้องได้ไหม
การรับปากด้วยวาจาพิสูจน์ยากมาก และไม่มีหน้าที่ตามกฎหมายครอบครัวรองรับ ถ้าตั้งใจจะให้ปู่ย่าช่วยจริง ควรทำข้อตกลงเป็นหนังสือที่ระบุจำนวนและระยะเวลาให้ชัด
แม่เสียชีวิต พ่อไม่สนใจ ตายายควรทำอะไรก่อน
ตายายควรปรึกษาเรื่องการขอเป็นผู้ปกครองหรือการถอนอำนาจปกครองของพ่อถ้ามีเหตุ เพื่อให้ตัดสินใจแทนหลานได้ตามกฎหมาย ส่วนหน้าที่จ่ายค่าเลี้ยงดูยังอยู่ที่พ่อ ทนายจะช่วยดูว่าควรเรียกจากพ่อในนามของหลานอย่างไร
ลูกได้ส่วนแบ่งมรดกจากพ่อแล้ว ยังเรียกค่าเลี้ยงดูค้างจากกองมรดกได้อีกไหม
ส่วนแบ่งมรดกเป็นสิทธิของลูกในฐานะทายาท ส่วนหนี้ค่าเลี้ยงดูค้างเป็นหนี้ที่กองมรดกต้องชำระก่อนแบ่ง สองเรื่องนี้แยกกัน ควรให้ทนายช่วยคำนวณและเจรจากับผู้จัดการมรดก
ควรเริ่มอย่างไร
เริ่มจากแยกให้ชัดว่าปัญหาคือพ่อไม่จ่าย หรือพ่อเสียชีวิตแล้ว แล้วรวบรวมสูติบัตร หลักฐานการรับรองบุตร คำพิพากษาหรือบันทึกค่าเลี้ยงดู และหลักฐานค่าใช้จ่ายของลูก
ทนายความด้านครอบครัวช่วยประเมินได้ว่าควรเรียกจากใคร ด้วยวิธีใด และช่วยเจรจากับครอบครัวฝ่ายพ่ออย่างสุภาพ ซึ่งหลายครั้งทำให้ได้ความช่วยเหลือโดยไม่ต้องขึ้นศาล
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ