หย่าแล้ว อดีตคู่สมรสไม่มีสิทธิรับมรดกในฐานะทายาทโดยธรรมของกันอีก เพราะสิทธินี้เป็นของคู่สมรสที่ยังมีชีวิตอยู่ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1629 แต่ลูกยังเป็นทายาทของทั้งพ่อและแม่เหมือนเดิม ส่วนผู้รับประโยชน์ประกันชีวิตและพินัยกรรมที่ทำไว้ก่อนหย่า ไม่ได้เปลี่ยนเองตามการหย่า
หย่าแล้ว อดีตคู่สมรสยังเป็นทายาทไหม
ไม่เป็น มาตรา 1629 วรรคท้ายบัญญัติว่า คู่สมรสที่ยังมีชีวิตอยู่เป็นทายาทโดยธรรม เมื่อการสมรสสิ้นสุดด้วยการหย่าตามมาตรา 1501 อดีตคู่สมรสจึงไม่อยู่ในฐานะนี้แล้ว
สิ่งที่ต้องดูให้แม่นคือ "วันที่การหย่ามีผล" เพราะถ้าอีกฝ่ายเสียชีวิตก่อนวันนั้น ผู้ที่เหลืออยู่ยังเป็นคู่สมรสและยังเป็นทายาท
- หย่าโดยความยินยอม สมบูรณ์เมื่อจดทะเบียนการหย่า ตามมาตรา 1515
- หย่าโดยคำพิพากษา มีผลเมื่อคำพิพากษาถึงที่สุด ตามมาตรา 1531
- แยกกันอยู่แต่ยังไม่หย่า มาตรา 1628 บัญญัติว่าคู่สมรสที่ร้างกันหรือแยกกันอยู่โดยยังมิได้หย่าขาดจากกันตามกฎหมาย ไม่สิ้นสิทธิโดยธรรมในการสืบมรดกซึ่งกันและกัน
| สถานการณ์ในวันที่อีกฝ่ายเสียชีวิต | เป็นทายาทโดยธรรมไหม | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| จดทะเบียนหย่าเรียบร้อยแล้ว | ไม่เป็น | ยังรับได้ถ้ามีพินัยกรรมหรือเป็นผู้รับประโยชน์ที่ระบุชื่อไว้ |
| แยกกันอยู่หลายปีแต่ยังไม่หย่า | เป็น | ตามมาตรา 1628 |
| ศาลชั้นต้นพิพากษาให้หย่า แต่คดียังไม่ถึงที่สุด | เป็น | การสมรสสิ้นสุดด้วยความตาย ไม่ใช่ด้วยการหย่า |
| ตกลงหย่ากันแล้ว แต่ยังไม่ได้ไปจดทะเบียน | เป็น | การหย่าโดยความยินยอมยังไม่สมบูรณ์ |
หย่าแล้ว ลูกยังมีสิทธิรับมรดกของพ่อและแม่ไหม
มีครบ การหย่าเปลี่ยนความสัมพันธ์ระหว่างคู่สมรส แต่ ไม่เปลี่ยนความเป็นผู้สืบสันดาน ลูกจึงยังเป็นทายาทโดยธรรมลำดับแรกตามมาตรา 1629 (1) ของทั้งพ่อและแม่
ถ้าพ่อหรือแม่สมรสใหม่ คู่สมรสใหม่จะเป็นทายาทร่วมกับลูก โดยมาตรา 1635 ให้คู่สมรสที่ยังมีชีวิตอยู่ได้ส่วนแบ่งเสมือนเป็นทายาทชั้นบุตร เมื่อมีผู้สืบสันดานอยู่ ทั้งนี้หลังแยกสินสมรสส่วนของคู่สมรสใหม่ออกไปก่อน
ถ้าลูกยังเป็นผู้เยาว์ อดีตคู่สมรสที่เป็นผู้ใช้อำนาจปกครองจะเป็นผู้จัดการทรัพย์สินที่ลูกได้รับมรดกมา เพราะมาตรา 1571 ให้อำนาจปกครองรวมถึงการจัดการทรัพย์สินของบุตร และต้องจัดการด้วยความระมัดระวังเช่นวิญญูชน
ผู้รับประโยชน์ประกันชีวิตและพินัยกรรมที่ทำก่อนหย่า ยังมีผลไหม
เอกสารเหล่านี้ ไม่ได้เปลี่ยนเองเพียงเพราะหย่า เจ้าของต้องแก้ไขเอง ถ้าไม่แก้ อดีตคู่สมรสที่ถูกระบุชื่อไว้อาจยังได้รับเงินหรือทรัพย์สิน แม้ไม่ใช่ทายาทโดยธรรมแล้ว
- ประกันชีวิต ผู้เอาประกันมีสิทธิโอนประโยชน์แห่งสัญญาให้บุคคลอื่นได้ ตามมาตรา 891 เว้นแต่ได้ส่งมอบกรมธรรม์ให้ผู้รับประโยชน์ และผู้รับประโยชน์บอกกล่าวเป็นหนังสือแล้วว่าจะถือเอาประโยชน์
- ประกันที่ไม่ได้ระบุผู้รับประโยชน์ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4239/2558 วินิจฉัยว่าเงินประกันที่จ่ายเพราะความตาย และไม่ได้ระบุผู้รับประโยชน์ เป็นทรัพย์มรดกที่แบ่งแก่ทายาทโดยธรรม ไม่ใช่สินสมรส
- พินัยกรรม มาตรา 1693 ให้ผู้ทำพินัยกรรมเพิกถอนพินัยกรรมทั้งหมดหรือบางส่วนเมื่อใดก็ได้ เช่น ทำพินัยกรรมฉบับใหม่ ถ้าไม่ได้เพิกถอน ข้อกำหนดที่ยกทรัพย์ให้อดีตคู่สมรสอาจยังถูกยกขึ้นอ้างได้
วันเดียวกับที่จดทะเบียนหย่า ให้ทำรายการเอกสารที่ระบุชื่ออดีตคู่สมรสเป็นผู้รับประโยชน์ ทั้งกรมธรรม์ กองทุน และพินัยกรรม แล้วแก้ไขให้ตรงกับความตั้งใจปัจจุบัน ถ้าเสียชีวิตก่อนแก้ เอกสารเดิมมักเป็นตัวกำหนดว่าใครได้รับ
อ่านเรื่องเงินประกันกับกองมรดกเพิ่มเติมได้ที่ เงินประกันชีวิต เงินบำนาญ-บำเหน็จตกทอด เป็นทรัพย์มรดกหรือไม่
ถ้าอีกฝ่ายตายระหว่างฟ้องหย่า จะเกิดอะไรขึ้น
คดีหย่าสิ้นสุดลง เพราะ สิทธิฟ้องหย่าเป็นสิทธิเฉพาะตัว คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 19376/2556 วินิจฉัยว่า เมื่อโจทก์ตายก่อนคดีหย่าถึงที่สุด การสมรสสิ้นสุดลงด้วยความตายตามมาตรา 1501 ทายาทเข้าเป็นคู่ความแทนในคดีหย่าไม่ได้ และศาลฎีกาจำหน่ายคดีออกจากสารบบความ
คำพิพากษาฉบับเดียวกันระบุว่า การแบ่งทรัพย์สินระหว่างฝ่ายผู้ตายกับคู่สมรสที่ยังมีชีวิต ให้เป็นไปตามมาตรา 1625 นับแต่วันที่การสมรสสิ้นสุดลงด้วยความตาย และคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4977/2565 ก็เป็นกรณีที่คู่สมรสตายระหว่างอุทธรณ์ ทำให้การสมรสสิ้นสุดลงก่อนคำพิพากษาให้หย่าถึงที่สุด
- แยกสินสมรสส่วนของคู่สมรสที่ยังมีชีวิตออกก่อน ส่วนนี้เป็นของเขาเอง ไม่ใช่มรดก
- ส่วนของผู้ตายเป็นกองมรดก
- คู่สมรสที่ยังมีชีวิตรับมรดกในฐานะทายาทโดยธรรมร่วมกับทายาทอื่น ตามสัดส่วนในมาตรา 1635
ผลข้อนี้มักตรงข้ามกับสิ่งที่ฝ่ายผู้ตายต้องการ คนที่กำลังฟ้องหย่าจึงควรทบทวนพินัยกรรมและผู้รับประโยชน์ตั้งแต่เริ่มคดี ไม่ใช่รอคำพิพากษา อ่านเรื่องการแบ่งสินสมรสได้ที่ แบ่งสินสมรสหลังหย่า ตกลงกันเองหรือฟ้องศาล
คำถามที่พบบ่อย
อดีตภรรยาเรียกร้องมรดกแทนลูกได้ไหม
อดีตภรรยาไม่ได้รับมรดกในนามตนเอง แต่ถ้าเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองลูกที่เป็นผู้เยาว์ ก็ดำเนินการแทนลูกในฐานะทายาทได้ และต้องจัดการทรัพย์สินของลูกด้วยความระมัดระวังตามมาตรา 1571
หย่าแล้วกลับมาอยู่ด้วยกันโดยไม่จดทะเบียนใหม่ จะรับมรดกได้ไหม
ไม่ได้ในฐานะทายาทโดยธรรม เพราะไม่ได้เป็นคู่สมรสตามกฎหมาย ถ้าต้องการให้อีกฝ่ายได้รับทรัพย์สิน ควรจดทะเบียนสมรสใหม่ ทำพินัยกรรม หรือระบุเป็นผู้รับประโยชน์ให้ชัด
ทำพินัยกรรมยกทรัพย์ให้อดีตคู่สมรสหลังหย่าได้ไหม
ได้ ผู้ทำพินัยกรรมยกทรัพย์ของตนให้บุคคลที่ไม่ใช่ทายาทได้ตามแบบที่กฎหมายกำหนด แต่ควรตรวจว่าทรัพย์ที่ยกให้เป็นของตนจริง ไม่ใช่สินสมรสของคู่สมรสใหม่
ลูกที่ไปอยู่กับอดีตคู่สมรสต่างประเทศ ยังรับมรดกในไทยได้ไหม
ยังเป็นทายาทโดยธรรมตามกฎหมายไทย ที่อยู่ต่างประเทศไม่ได้ตัดสิทธิ แต่การรับโอนทรัพย์บางประเภท เช่น ที่ดิน อาจมีเงื่อนไขเพิ่ม ขึ้นกับสัญชาติของลูก ควรปรึกษาทนายก่อนแบ่งมรดก
ควรเริ่มอย่างไร
ถ้าเพิ่งหย่า ให้ตรวจสามอย่างภายในสัปดาห์แรก คือ ผู้รับประโยชน์ในกรมธรรม์และกองทุน พินัยกรรมที่เคยทำ และรายการทรัพย์ที่ยังเป็นชื่อร่วมกับอดีตคู่สมรส ถ้ายังอยู่ระหว่างคดีหย่า ให้ทบทวนสามเรื่องนี้ตั้งแต่ตอนนี้
การวางแผนมรดกหลังหย่าเกี่ยวกับทั้งกฎหมายครอบครัวและกฎหมายมรดก การปรึกษาทนายความเพื่อทำพินัยกรรมใหม่และตรวจเอกสารให้สอดคล้องกัน ช่วยลดข้อพิพาทระหว่างลูกกับครอบครัวใหม่ได้มาก ดูประเด็นพินัยกรรมกับสินสมรสได้ที่ สามีทำพินัยกรรมยกบ้านสินสมรสให้บุคคลอื่นได้หรือไม่
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ