บ้านที่ควรเป็นที่ปลอดภัยกลับกลายเป็นที่ที่คุณไม่อยากกลับไป อาจเพราะทะเลาะรุนแรงทุกวัน ถูกข่มขู่ หรือถูกทำร้าย แต่คุณยังไม่พร้อมจะหย่า เพราะลูก หรือภาระการเงิน หลายคนไม่รู้ว่ากฎหมายเปิดทางให้ขอศาลให้แยกกันอยู่ชั่วคราวได้โดยไม่ต้องฟ้องหย่า บทความนี้อธิบายว่าขอได้เมื่อไร มีผลต่อค่าเลี้ยงดู ลูก และทรัพย์สินอย่างไร มาตรการคุ้มครองเมื่อมีความรุนแรง และเมื่อไรควรฟ้องหย่าแทน
แยกกันอยู่ชั่วคราวตามคำสั่งศาล คืออะไร
การแยกกันอยู่ชั่วคราวตามคำสั่งศาล คือ การที่คู่สมรสฝ่ายหนึ่งร้องขอให้ศาลมีคำสั่งอนุญาตให้ตนอยู่ต่างหากจากอีกฝ่ายในระหว่างที่เหตุขัดข้องยังมีอยู่ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1462 ปกติคู่สมรสต้องอยู่กินด้วยกันและอุปการะเลี้ยงดูกัน (มาตรา 1461) คำสั่งตามมาตรา 1462 จึงทำให้การแยกอยู่มีฐานทางกฎหมายรองรับ
มาตรา 1462 เปิดให้ขอได้ใน 2 สถานการณ์
- อยู่กินด้วยกันฉันคู่สมรสโดยปกติสุขไม่ได้ ฝ่ายที่อยู่กินร่วมกันโดยปกติสุขไม่ได้เป็นผู้ร้อง
- การอยู่ร่วมกันจะเป็นอันตรายแก่กายหรือจิตใจ หรือทำลายความผาสุกอย่างมาก ฝ่ายที่จะต้องรับอันตรายหรือถูกทำลายความผาสุกเป็นผู้ร้อง
คำสั่งนี้มีผลในระหว่างที่เหตุนั้นยังมีอยู่ และศาลจะกำหนดค่าอุปการะเลี้ยงดูให้ฝ่ายหนึ่งจ่ายแก่อีกฝ่ายตามควรแก่พฤติการณ์ก็ได้ ซึ่งเป็นดุลพินิจของศาล
ขอแยกกันอยู่ชั่วคราว ยื่นที่ไหน ใครยื่นได้
ยื่นคำร้องต่อศาลเยาวชนและครอบครัว เพราะคำร้องตามมาตรา 1462 เป็นคดีครอบครัวตามพระราชบัญญัติศาลเยาวชนและครอบครัวและวิธีพิจารณาคดีเยาวชนและครอบครัว พ.ศ. 2553 (ต่อไปเรียกว่า พ.ร.บ.ศาลเยาวชนฯ) ผู้ยื่นคือคู่สมรสฝ่ายที่อยู่กินร่วมกันโดยปกติสุขไม่ได้ หรือฝ่ายที่จะได้รับอันตราย โดยทั่วไปควรให้ทนายความเตรียมคำร้อง เพราะต้องเล่าเหตุและแนบหลักฐานให้ศาลเห็นว่าการอยู่ร่วมกันมีปัญหาจริง
แยกกันอยู่ตามมาตรา 1462 ต่างจากทางอื่นอย่างไร
| ช่องทาง | ใช้เมื่อไร | ต้องฟ้องหย่าไหม | สิ่งที่อาจได้ |
|---|---|---|---|
| คำร้องตาม ป.พ.พ. มาตรา 1462 | อยู่กินโดยปกติสุขไม่ได้ หรืออยู่ร่วมกันจะเป็นอันตราย | ไม่ต้อง | อนุญาตให้อยู่ต่างหาก และค่าอุปการะเลี้ยงดู |
| คำสั่งชั่วคราวในคดีหย่า (มาตรา 1530) | ระหว่างคดีฟ้องหย่ายังพิจารณาอยู่ | ต้องมีคดีหย่าแล้ว | คำสั่งเรื่องสินสมรส ที่พักอาศัย ค่าอุปการะ และการดูแลบุตร |
| คำสั่งคุ้มครองสวัสดิภาพ (พ.ร.บ.ศาลเยาวชนฯ มาตรา 172–178) | ถูกกระทำด้วยความรุนแรงในครอบครัว | ไม่ต้อง | ห้ามเข้าใกล้ที่อยู่หรือที่ทำงาน ห้ามใช้ทรัพย์บางอย่าง และค่าอุปการะ |
| มาตรการตาม พ.ร.บ.คุ้มครองผู้ถูกกระทำด้วยความรุนแรงในครอบครัว พ.ศ. 2550 | มีการร้องทุกข์เรื่องความรุนแรง | ไม่ต้อง | คำสั่งชั่วคราวของเจ้าหน้าที่ เช่น ห้ามเข้าบ้านหรือเข้าใกล้ |
ผลของคำสั่งแยกกันอยู่ต่อสถานะสมรส ค่าเลี้ยงดู ลูก และทรัพย์สิน
คำสั่งแยกกันอยู่ไม่ใช่การหย่า การสมรสสิ้นสุดได้ด้วยความตาย การหย่า หรือศาลพิพากษาให้เพิกถอนเท่านั้น (ป.พ.พ. มาตรา 1501) ระหว่างแยกกันอยู่คุณทั้งสองจึงยังเป็นคู่สมรส ทรัพย์ที่ได้มาระหว่างนี้ยังใช้หลักสินสมรส เว้นแต่ศาลสั่งแยกสินสมรส หนี้ร่วมยังใช้หลักเดิม และไม่มีฝ่ายใดจดทะเบียนสมรสใหม่ได้ ถ้ากำลังจะเริ่มความสัมพันธ์ใหม่ระหว่างนี้ ควรปรึกษาทนายก่อน
ระหว่างแยกกันอยู่ ยังต้องส่งค่าเลี้ยงดูกันไหม
หน้าที่อุปการะเลี้ยงดูกันยังมีอยู่ เพราะยังเป็นคู่สมรส ในคำร้องตามมาตรา 1462 ศาลอาจกำหนดค่าอุปการะเลี้ยงดูได้ตามพฤติการณ์ นอกจากนี้ มาตรา 1598/38 ให้เรียกค่าอุปการะเลี้ยงดูระหว่างคู่สมรสได้เมื่อฝ่ายที่ควรได้รับไม่ได้รับหรือได้รับไม่เพียงพอแก่อัตภาพ ศาลจะคำนึงถึงความสามารถของผู้ให้ ฐานะของผู้รับ และพฤติการณ์ และอาจให้เพียงใดหรือไม่ให้ก็ได้ สิทธิได้รับค่าอุปการะเลี้ยงดูนี้จะสละหรือโอนไม่ได้ (มาตรา 1598/41) กฎหมายไม่ได้กำหนดจำนวนตายตัว หลักฐานรายได้และค่าใช้จ่ายจริงจึงสำคัญ
ลูกอยู่กับใครระหว่างแยกกันอยู่
โดยหลักบุตรผู้เยาว์ยังอยู่ใต้อำนาจปกครองของทั้งบิดาและมารดา เว้นแต่ศาลสั่งให้อำนาจปกครองอยู่กับฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง (ป.พ.พ. มาตรา 1566) และทั้งสองฝ่ายยังมีหน้าที่อุปการะเลี้ยงดูและให้การศึกษาบุตร (มาตรา 1564) มาตรา 1462 เองไม่ได้พูดถึงบุตรโดยตรง ถ้าต้องการให้ศาลกำหนดว่าลูกอยู่กับใครและค่าเลี้ยงดูบุตร ขอให้ศาลกำหนดไปพร้อมกันได้ตามช่องทางที่ทนายเห็นเหมาะ
ถ้ากลัวอีกฝ่ายจัดการทรัพย์เสียหาย ทำอะไรได้
ขอศาลให้แยกสินสมรสหรือให้ตนจัดการแต่ผู้เดียวได้ในเหตุตามกฎหมาย ป.พ.พ. มาตรา 1484 ระบุเหตุไว้ เช่น ฝ่ายที่จัดการสินสมรสจัดการเสียหายถึงขนาด ไม่อุปการะเลี้ยงดูอีกฝ่าย มีหนี้สินล้นพ้นตัว หรือมีพฤติการณ์ที่จะทำความหายนะให้แก่สินสมรส ถ้ามีคดีอยู่ในศาลแล้ว ยังขอคุ้มครองชั่วคราว เช่น ห้ามโอนหรืออายัดทรัพย์ได้ ซึ่งศาลจะพิจารณาเหตุเป็นรายคดี
ถูกทำร้ายในบ้าน มีมาตรการคุ้มครองอะไรบ้าง
ถ้ามีอันตรายเฉพาะหน้า ให้ออกจากจุดเสี่ยงและโทร 191 ทันที ส่วนการขอความช่วยเหลือเรื่องความรุนแรงในครอบครัว ติดต่อศูนย์ช่วยเหลือสังคม สายด่วน 1300 ของกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ได้ตลอด 24 ชั่วโมง
กฎหมายหลักที่ใช้บังคับอยู่คือ พระราชบัญญัติคุ้มครองผู้ถูกกระทำด้วยความรุนแรงในครอบครัว พ.ศ. 2550 (ต่อไปเรียกว่า พ.ร.บ. 2550) ส่วนพระราชบัญญัติส่งเสริมการพัฒนาและคุ้มครองสถาบันครอบครัว พ.ศ. 2562 ยังไม่มีผลใช้บังคับ เพราะมีพระราชกำหนดเลื่อนให้ใช้บังคับเมื่อมีพระราชกฤษฎีกา และระหว่างนั้นให้ พ.ร.บ. 2550 ยังมีผลใช้บังคับ ความรุนแรงในครอบครัวตามกฎหมายนี้รวมถึงการกระทำที่มุ่งให้เกิดอันตรายแก่ร่างกาย จิตใจ หรือสุขภาพ และการบังคับหรือใช้อำนาจครอบงำโดยผิดคลองธรรม และคุ้มครองทั้งคู่สมรส คู่สมรสเดิม และผู้ที่อยู่กินฉันสามีภริยาโดยไม่ได้จดทะเบียน
- แจ้งเหตุ ผู้ถูกกระทำหรือผู้พบเห็นแจ้งพนักงานเจ้าหน้าที่ได้ทั้งทางวาจา หนังสือ โทรศัพท์ หรือช่องทางอิเล็กทรอนิกส์
- มาตรการชั่วคราวของเจ้าหน้าที่ เมื่อมีการร้องทุกข์ พนักงานเจ้าหน้าที่ที่ได้รับมอบหมายอาจออกคำสั่งบรรเทาทุกข์ชั่วคราว เช่น ห้ามผู้กระทำเข้าไปในที่พำนักของครอบครัวหรือเข้าใกล้บุคคลในครอบครัว และกำหนดวิธีดูแลบุตร แล้วต้องเสนอต่อศาลภายใน 48 ชั่วโมง
- คำสั่งศาลระหว่างสอบสวนหรือพิจารณาคดี ศาลมีอำนาจออกคำสั่งบรรเทาทุกข์ได้ตามที่เห็นสมควร และผู้ฝ่าฝืนคำสั่งศาลมีโทษตามกฎหมาย
- คำสั่งคุ้มครองสวัสดิภาพ ผู้ถูกกระทำยื่นคำร้องต่อศาลเยาวชนและครอบครัวเองได้ ศาลอาจสั่งห้ามผู้ถูกกล่าวหาเข้าใกล้ที่อยู่อาศัยหรือที่ทำงานของผู้ร้อง และกำหนดค่าอุปการะเลี้ยงดูระหว่างมีคำสั่ง
ข้อควรระวังเรื่องเวลา พ.ร.บ. 2550 มาตรา 7 ให้ความผิดฐานกระทำความรุนแรงในครอบครัวตามกฎหมายนี้ขาดอายุความ ถ้าไม่แจ้งหรือไม่ร้องทุกข์ภายในสามเดือนนับแต่ผู้ถูกกระทำอยู่ในวิสัยและมีโอกาสจะแจ้งได้ แต่ไม่ตัดสิทธิร้องขอคุ้มครองสวัสดิภาพ ระยะเวลานี้เป็นของความผิดตาม พ.ร.บ. 2550 แต่การทำร้ายร่างกายในครอบครัวบางกรณีกฎหมายให้ยอมความได้ ซึ่งมีกำหนดร้องทุกข์สั้นเช่นกัน จึงควรแจ้งความโดยเร็ว ขั้นตอนแจ้งความเมื่อถูกทำร้ายอ่านได้ที่ สามีทำร้ายร่างกาย แจ้งความได้ไหม
เมื่อไรควรฟ้องหย่าเลย แทนการแยกกันอยู่
ควรพิจารณาฟ้องหย่าเมื่อคุณมั่นใจว่าจะไม่กลับไปใช้ชีวิตคู่อีก หรือเมื่อมีเหตุหย่าที่มีกำหนดเวลา ประเด็นที่คนรอแยกกันอยู่มักพลาดคือ สิทธิฟ้องหย่าด้วยเหตุทำร้ายหรือทรมานร่างกายหรือจิตใจอย่างร้ายแรง (ป.พ.พ. มาตรา 1516 (3)) หรือไม่ให้ความช่วยเหลืออุปการะเลี้ยงดูตามสมควรจนเดือดร้อนเกินควร (มาตรา 1516 (6)) ระงับเมื่อพ้นหนึ่งปีนับแต่วันที่รู้หรือควรรู้ความจริง (มาตรา 1529) การรอแยกกันอยู่นานจึงอาจทำให้เสียสิทธิใช้เหตุนั้น พฤติกรรมแบบใดเข้าเหตุทำร้ายจิตใจ ดู ฟ้องหย่าทำร้ายจิตใจได้ไหม
อีกด้านหนึ่ง การแยกกันอยู่เองก็อาจกลายเป็นเหตุหย่าได้ มาตรา 1516 (4/2) ให้คู่สมรสฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งฟ้องหย่าได้ เมื่อแยกกันอยู่ตามคำสั่งศาลเป็นเวลาเกินสามปี หรือสมัครใจแยกกันอยู่เพราะอยู่ร่วมกันโดยปกติสุขไม่ได้ตลอดมาเกินสามปี คำว่าฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งหมายความว่าฝ่ายที่ถูกขอให้แยกก็ฟ้องได้เช่นกัน ถ้าทั้งสองฝ่ายตกลงหย่ากันได้ ก็จดทะเบียนหย่าโดยความยินยอมได้ ดู จดทะเบียนหย่าที่ไหนได้บ้าง ส่วนสิทธิที่เรียกได้เมื่อฟ้องหย่า เช่น ค่าทดแทน ค่าเลี้ยงชีพ และสินสมรส ดู ฟ้องหย่า เรียกอะไรได้บ้าง
ตัวอย่างสมมติ
นางบีอยู่กับนายเอและลูกสองคน ช่วงหลังนายเอดื่มสุราแล้วตะโกนข่มขู่และทำลายข้าวของบ่อยครั้ง นางบียังไม่แน่ใจว่าจะหย่า คืนหนึ่งนายเอผลักนางบีล้มจนได้รับบาดเจ็บ
สิ่งแรกคือความปลอดภัย นางบีโทร 191 หรือขอความช่วยเหลือจากสายด่วน 1300 ไปพบแพทย์ให้มีบันทึกการรักษา และแจ้งความ ต่อมาอาจยื่นคำร้องขอคำสั่งคุ้มครองสวัสดิภาพ และยื่นคำร้องตามมาตรา 1462 ขออยู่ต่างหากพร้อมค่าอุปการะเลี้ยงดู โดยขอให้ศาลกำหนดเรื่องลูกไปพร้อมกันตามช่องทางที่ทนายแนะนำ ระหว่างนั้นควรจดวันที่เกิดเหตุไว้ เพราะถ้าตัดสินใจฟ้องหย่าด้วยเหตุทำร้าย กำหนดหนึ่งปีนับแต่รู้เหตุอาจเริ่มนับแล้ว
สิ่งที่ควรทำทันทีถ้าอยู่ร่วมกันไม่ได้แล้ว
- ความปลอดภัยของคุณและลูกมาก่อน มีอันตรายเฉพาะหน้าโทร 191
- เก็บหลักฐานโดยชอบ ใบรับรองแพทย์ ภาพบาดแผล ข้อความที่อีกฝ่ายส่งถึงคุณ และพยานที่เห็นเหตุ
- ไม่แอบเข้าโทรศัพท์หรือบัญชีของอีกฝ่าย ศาลอาจไม่รับฟังหลักฐานนั้น และผู้เก็บอาจมีความผิดเอง
- เตรียมเอกสาร ทะเบียนสมรส สูติบัตรลูก หลักฐานรายได้และค่าใช้จ่าย รายการทรัพย์สิน
- ปรึกษาทนาย เพื่อเลือกระหว่างคำร้องมาตรา 1462 คำสั่งคุ้มครองสวัสดิภาพ หรือฟ้องหย่า
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- คิดว่าต้องฟ้องหย่าก่อนถึงจะขอแยกกันอยู่ได้ มาตรา 1462 ยื่นได้โดยไม่ต้องฟ้องหย่า
- คิดว่าแยกกันอยู่แล้วไม่ต้องส่งเสียกัน หน้าที่อุปการะยังมี
- รอแยกกันอยู่ให้ครบสามปีโดยไม่ดูเหตุอื่น เหตุทำร้ายหรือไม่อุปการะต้องฟ้องภายในหนึ่งปีนับแต่รู้หรือควรรู้
- โพสต์เรื่องราวลงโซเชียล เมื่อมีการแจ้งหรือร้องทุกข์แล้ว พ.ร.บ. 2550 มาตรา 9 ห้ามเผยแพร่ภาพหรือข้อมูลที่น่าจะทำให้ผู้กระทำหรือผู้ถูกกระทำเสียหาย และผู้ฝ่าฝืนมีโทษ
ถ้าคิดจะยื่นเรื่องเองโดยไม่มีทนาย ควรอ่าน ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยเมื่อฟ้องหย่าเอง
การเลือกระหว่างแยกกันอยู่ชั่วคราว ขอคำสั่งคุ้มครอง หรือฟ้องหย่า ขึ้นกับความปลอดภัย ลูก ทรัพย์สิน และกำหนดเวลาของเหตุหย่าที่คุณมี ทนายความช่วยประเมินว่าช่องทางใดเหมาะ เตรียมคำร้องพร้อมหลักฐาน และขอให้ศาลกำหนดค่าอุปการะเลี้ยงดูกับเรื่องลูกไปพร้อมกัน ถ้ายังไม่ปลอดภัย ให้ติดต่อ 191 หรือ 1300 ก่อน เมื่อพร้อมแล้ว ติดต่อสำนักงาน เพื่อวางแผนขั้นต่อไป
คำถามที่พบบ่อย
ขอแยกกันอยู่ชั่วคราวต้องฟ้องหย่าก่อนไหม?
ไม่ต้อง ป.พ.พ. มาตรา 1462 ให้คู่สมรสร้องต่อศาลขออนุญาตอยู่ต่างหากได้โดยไม่ต้องมีคดีหย่า ส่วนถ้ามีคดีหย่าอยู่แล้ว ขอคำสั่งชั่วคราวระหว่างพิจารณาตามมาตรา 1530 ได้อีกทางหนึ่ง
แยกกันอยู่ตามคำสั่งศาลแล้ว จดทะเบียนสมรสใหม่ได้ไหม?
ไม่ได้ เพราะคำสั่งแยกกันอยู่ไม่ทำให้การสมรสสิ้นสุด ทั้งสองฝ่ายยังเป็นคู่สมรสจนกว่าจะจดทะเบียนหย่าหรือศาลพิพากษาให้หย่า
แยกกันอยู่ตามคำสั่งศาลกี่ปีจึงฟ้องหย่าได้?
เกินสามปี ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1516 (4/2) และคู่สมรสฝ่ายใดก็ฟ้องได้ แต่ถ้ามีเหตุหย่าอื่นอยู่แล้ว เช่น ถูกทำร้ายร้ายแรง ไม่จำเป็นต้องรอ และควรรีบใช้สิทธิ เพราะเหตุบางเหตุมีอายุความหนึ่งปีนับแต่รู้ความจริง
ออกจากบ้านไปเองโดยไม่ขอศาล จะถูกฟ้องหย่าฐานทิ้งร้างไหม?
ตอบตายตัวไม่ได้ ขึ้นกับข้อเท็จจริงของแต่ละเรื่อง ตัวบทเรื่องทิ้งร้างใช้คำว่าจงใจละทิ้งร้างเกินหนึ่งปี การขอคำสั่งตามมาตรา 1462 ช่วยให้มีหลักฐานว่าการแยกออกมามีเหตุและได้รับอนุญาต ถ้าจำเป็นต้องออกจากบ้านเพราะความปลอดภัย ให้ออกก่อน แล้วรีบปรึกษาทนาย
อีกฝ่ายฝ่าฝืนคำสั่งคุ้มครอง ต้องทำอย่างไร?
แจ้งเจ้าหน้าที่ตำรวจและแจ้งให้ศาลที่ออกคำสั่งทราบโดยเร็ว ถ้ามีอันตรายเฉพาะหน้าโทร 191 ทันที กฎหมายให้อำนาจศาลออกหมายจับผู้ที่จงใจฝ่าฝืนคำสั่งคุ้มครองสวัสดิภาพมาขังจนกว่าจะปฏิบัติตามคำสั่ง และการฝ่าฝืนคำสั่งศาลตาม พ.ร.บ. 2550 มีโทษทางอาญา
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ
