ฟ้องหย่าเอง พลาดตรงไหนบ่อย? 8 ข้อผิดพลาดที่ทำให้แพ้คดีหรือเสียสิทธิ

หลายคนตัดสินใจฟ้องหย่าเองเพราะคิดว่าคดีไม่ซับซ้อน หรืออยากประหยัดค่าใช้จ่าย กฎหมายเปิดทางให้ทำได้ แต่ความผิดพลาดบางข้อในคดีหย่าแก้ภายหลังไม่ได้ เช่น ลืมขอบางเรื่องในคำฟ้องจนสิทธินั้นสิ้นไป บทความนี้รวบรวม 8 ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย ผลที่อาจเกิด และวิธีป้องกัน เพื่อให้คุณตัดสินใจได้ว่าจะทำเองทั้งหมด หรือให้ทนายตรวจเฉพาะบางขั้น

ฟ้องหย่าเองได้ไหมตามกฎหมาย

ได้ การฟ้องหย่าเอง คือ การที่คู่สมรสยื่นคำฟ้องและว่าความในคดีหย่าด้วยตนเองโดยไม่ตั้งทนายความ ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ป.วิ.พ.) มาตรา 60 ให้คู่ความว่าความด้วยตนเองหรือตั้งทนายความก็ได้ แต่ผู้รับมอบอำนาจว่าความแทนอย่างทนายความไม่ได้ ถ้าอีกฝ่ายยินยอมหย่าและตกลงกันได้ การจดทะเบียนหย่าโดยความยินยอมไม่ต้องฟ้องศาล แต่ควรตกลงเรื่องเงินและทรัพย์ให้ครบก่อน ดูขั้นตอนใน จดทะเบียนหย่าที่ไหนได้บ้าง ครบขั้นตอน 2569

ข้อที่หลายคนไม่รู้คือ ถ้าจะให้ผู้อื่นช่วยเขียนคำฟ้อง คำร้อง หรือคำแถลงให้ ผู้นั้นต้องเป็นทนายความที่ได้รับใบอนุญาต พระราชบัญญัติทนายความ พ.ศ. 2528 มาตรา 33 ห้ามผู้ที่ไม่ได้รับใบอนุญาตแต่งคำคู่ความให้ผู้อื่น และการฝ่าฝืนมีโทษทางอาญา คดีแบบใดพอทำเองได้ อ่านเพิ่มใน ฟ้องหย่าต้องมีทนายไหม ฟ้องเองได้หรือเปล่า

8 ข้อผิดพลาดที่คนฟ้องหย่าเองเจอบ่อย

ตารางนี้สรุปทั้ง 8 ข้อก่อน แล้วจึงอธิบายแต่ละข้อด้านล่าง

ข้อผิดพลาดผลที่อาจเกิดป้องกันอย่างไร
1. เหตุหย่าไม่ตรงหรือพิสูจน์ไม่ได้ศาลอาจยกฟ้องเทียบข้อเท็จจริงกับมาตรา 1516 ทีละอนุมาตรา
2. ขอในคำฟ้องไม่ครบเสียสิทธิค่าเลี้ยงชีพ หรือต้องฟ้องใหม่ทำรายการคำขอทั้งหมดก่อนยื่น
3. พ้นกำหนดหนึ่งปีสิทธิฟ้องด้วยเหตุบางข้อระงับจดวันที่รู้เรื่องและนับทันที
4. หาหลักฐานผิดกฎหมายอาจถูกดำเนินคดีกลับ ศาลอาจไม่รับฟังใช้หลักฐานที่ได้มาโดยชอบ
5. ไม่ขอคุ้มครองชั่วคราวทรัพย์ถูกโอน เดือดร้อนระหว่างคดียื่นคำขอพร้อมฟ้องหรือเร็วที่สุด
6. ไม่ติดตามคดี คิดว่าอีกฝ่ายไม่มาแล้วชนะทิ้งฟ้อง ศาลจำหน่ายคดีหรือยกฟ้องทำตามกำหนดทุกขั้นและมาศาลทุกนัด
7. ยอมความแบบเสียเปรียบอุทธรณ์ได้เฉพาะบางเหตุตรวจข้อตกลงให้ครอบคลุมทุกเรื่อง
8. หยุดหลังคำพิพากษาพ้นกำหนดอุทธรณ์ หรือยันบุคคลภายนอกไม่ได้นับกำหนดหนึ่งเดือนและบันทึกการหย่า

1. เลือกเหตุหย่าที่ไม่ตรงข้อเท็จจริงหรือพิสูจน์ไม่ได้

ศาลจะพิพากษาให้หย่าเมื่อพิสูจน์ได้ว่ามีเหตุตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1516 ซึ่งปัจจุบันมี 12 อนุมาตรา เช่น ยกย่องผู้อื่นฉันคู่สมรสหรือมีชู้ ทำร้ายหรือทรมานร่างกายจิตใจอย่างร้ายแรง จงใจละทิ้งร้างไปเกินหนึ่งปี หรือสมัครใจแยกกันอยู่เพราะอยู่ร่วมกันโดยปกติสุขไม่ได้ตลอดมาเกินสามปี บางคนเล่าความทุกข์ทั้งหมดในคำฟ้อง แต่ไม่ได้ผูกข้อเท็จจริงเข้ากับอนุมาตราที่ต้องพิสูจน์และเตรียมพยานให้ตรง

อีกจุดหนึ่งคือข้อต่อสู้ของอีกฝ่าย ถ้าคุณยินยอมหรือรู้เห็นเป็นใจกับการกระทำตามเหตุ (1) หรือ (2) คุณจะยกเหตุนั้นฟ้องหย่าไม่ได้ (มาตรา 1517) และถ้าคุณทำการที่แสดงว่าให้อภัยแล้ว สิทธิฟ้องหย่าด้วยเหตุนั้นหมดไป (มาตรา 1518) พฤติการณ์ใดถือว่าให้อภัยเป็นเรื่องที่ศาลพิจารณาเป็นรายคดี การกระทำบางอย่างหลังรู้เรื่องจึงอาจถูกยกเป็นข้อต่อสู้ว่าให้อภัยแล้ว

2. ขอในคำฟ้องไม่ครบ

ศาลพิพากษาเกินหรือนอกจากที่ขอในคำฟ้องไม่ได้ (ป.วิ.พ. มาตรา 142) และการแก้ไขคำฟ้องมีกำหนดเวลา คือก่อนวันชี้สองสถาน หรือถ้าไม่มีวันชี้สองสถาน ก่อนวันสืบพยานไม่น้อยกว่าเจ็ดวัน เว้นแต่มีเหตุอันสมควร (มาตรา 180) ข้อที่ร้ายแรงที่สุดคือค่าเลี้ยงชีพ ป.พ.พ. มาตรา 1526 วรรคสอง กำหนดว่าสิทธิเรียกค่าเลี้ยงชีพสิ้นสุดถ้าไม่ได้ฟ้องหรือฟ้องแย้งในคดีหย่านั้น ลืมขอครั้งเดียวอาจหมายถึงหมดสิทธิ

คำขออื่นที่ควรตรวจว่ามีครบ ได้แก่ อำนาจปกครองบุตร ค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตร การแบ่งสินสมรส และค่าทดแทนถ้าเข้าเงื่อนไข สำหรับบุตร กฎหมายให้ศาลที่พิจารณาคดีหย่าชี้ขาดว่าฝ่ายใดใช้อำนาจปกครองบุตรคนใด โดยคำนึงถึงความผาสุกและประโยชน์ของบุตรเป็นสำคัญ (ป.พ.พ. มาตรา 1520) แต่ควรขอให้ชัดในคำฟ้อง พร้อมหลักฐานรายจ่ายของบุตรและรายได้ของทั้งสองฝ่าย

3. ปล่อยให้พ้นกำหนดหนึ่งปี

เหตุหย่าบางข้อมีกำหนดเวลา ป.พ.พ. มาตรา 1529 กำหนดว่าสิทธิฟ้องโดยอาศัยเหตุตามมาตรา 1516 (1) (2) (3) หรือ (6) หรือตามมาตรา 1523 (ค่าทดแทน) ระงับไปเมื่อพ้นหนึ่งปีนับแต่วันที่ผู้กล่าวอ้างรู้หรือควรรู้ความจริงที่ตนอาจยกขึ้นกล่าวอ้าง ส่วนเหตุอื่น เช่น จงใจละทิ้งร้าง หรือแยกกันอยู่เกินสามปี ไม่อยู่ในมาตรานี้

เหตุที่พ้นกำหนดแล้วยังอาจนำสืบสนับสนุนคดีฟ้องหย่าที่อาศัยเหตุอื่นได้ แต่ไม่ควรรอจนถึงจุดนั้น ถ้าเหตุยังเกิดต่อเนื่อง เช่น ความสัมพันธ์นอกสมรสที่ยังดำเนินอยู่ การนับกำหนดต้องดูข้อเท็จจริงรายคดี จดวันที่คุณรู้เรื่องไว้และปรึกษาทนายก่อนครบกำหนด อ่านเพิ่มใน เหตุฟ้องหย่ามีอายุความไหม ให้อภัยแล้วยังฟ้องได้หรือไม่

4. หาหลักฐานด้วยวิธีที่ผิดกฎหมาย

บางคนเข้าใจว่าคดีหย่าเป็นคดีแพ่ง จึงใช้หลักฐานที่ได้มาอย่างไรก็ได้ ความจริงคือ ไม่มีบทกฎหมายใดรับรองว่าศาลจะรับฟังหลักฐานทุกชิ้น ศาลมีอำนาจเต็มที่ในการชั่งน้ำหนักพยานหลักฐาน (ป.วิ.พ. มาตรา 104) หลักฐานที่ได้มาโดยมิชอบ ศาลอาจไม่รับฟัง และผู้เก็บอาจมีความผิดเอง

การเข้าบัญชีหรือโทรศัพท์ของอีกฝ่ายโดยไม่ได้รับอนุญาต ติดตั้งโปรแกรมสอดแนม หรือดักรับข้อความ อาจเป็นความผิดตามกฎหมายว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ และอาจทำให้คุณถูกดำเนินคดีกลับระหว่างที่คดีหย่ายังไม่จบ ทนายช่วยคัดได้ว่าหลักฐานชิ้นไหนควรใช้

5. ไม่ขอคุ้มครองทรัพย์และค่าเลี้ยงดูระหว่างคดี

ระหว่างคดีหย่า สินสมรสอาจถูกขายหรือโอนไป และฝ่ายที่ดูแลบุตรอาจขาดรายได้ ป.พ.พ. มาตรา 1530 ให้ศาลอาจมีคำสั่งชั่วคราวเมื่อฝ่ายใดร้องขอ เช่น เรื่องสินสมรส ที่พักอาศัย การอุปการะเลี้ยงดูคู่สมรสและบุตร และ ป.วิ.พ. มาตรา 254 ให้ขอยึด อายัด หรือห้ามโอนทรัพย์ไว้ก่อนพิพากษาได้ ศาลจะพิจารณาจากหลักฐานว่าคำฟ้องมีมูลและมีเหตุตามกฎหมาย

ถ้าทรัพย์ถูกจำหน่ายไปแล้ว ยังมีทางแก้ในบางกรณี เช่น ฟ้องเพิกถอนนิติกรรมที่คู่สมรสทำไปฝ่ายเดียวโดยไม่ได้รับความยินยอม ซึ่งมีกำหนดเวลาฟ้องของตัวเองตาม ป.พ.พ. มาตรา 1480 หรือขอให้ถือเสมือนว่าทรัพย์นั้นยังคงมีอยู่ในการแบ่งตามมาตรา 1534 แต่การแก้หลังเกิดเหตุมักยากกว่าการป้องกันตั้งแต่ต้น

6. คิดว่าอีกฝ่ายไม่มาศาลแล้วจะชนะ

หลังยื่นฟ้อง โจทก์ต้องร้องขอให้ส่งหมายเรียกภายในเจ็ดวัน ถ้าเพิกเฉยหรือไม่ดำเนินคดีตามที่ศาลกำหนด อาจถือว่าทิ้งฟ้อง ศาลอาจจำหน่ายคดี ต้องเริ่มใหม่ และอาจกระทบกำหนดเวลา (ป.วิ.พ. มาตรา 173 และ 174) ถ้าโจทก์เองไม่มาศาลในวันสืบพยาน ศาลอาจจำหน่ายคดีเช่นกัน

ถ้าอีกฝ่ายไม่ยื่นคำให้การ คุณยังไม่ชนะทันที โจทก์ต้องขอให้ศาลพิพากษาให้ชนะโดยขาดนัดภายในสิบห้าวันนับแต่ระยะเวลายื่นคำให้การสิ้นสุด ไม่เช่นนั้นศาลจำหน่ายคดี (มาตรา 198) และในคดีเกี่ยวกับสิทธิในครอบครัว ศาลต้องสืบพยานโจทก์ไปฝ่ายเดียว ถ้าโจทก์ไม่นำพยานมาสืบภายในเวลาที่ศาลกำหนด กฎหมายให้ถือว่าคดีไม่มีมูลและศาลยกฟ้อง (มาตรา 198 ทวิ) แม้ชนะแล้ว จำเลยที่ขาดนัดยังอาจขอให้พิจารณาคดีใหม่ได้ภายในกำหนดเวลาตามกฎหมาย

7. ยอมความในศาลแบบเสียเปรียบ

การไกล่เกลี่ยช่วยให้คดีจบเร็ว แต่เมื่อศาลพิพากษาตามสัญญาประนีประนอมยอมความแล้ว อุทธรณ์ได้เฉพาะบางกรณี คืออ้างว่าอีกฝ่ายฉ้อฉล คำพิพากษาละเมิดกฎหมายเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อย หรือคำพิพากษาไม่เป็นไปตามข้อตกลง (ป.วิ.พ. มาตรา 138) และสิทธิเรียกร้องที่แต่ละฝ่ายยอมสละในสัญญาย่อมระงับสิ้นไป (ป.พ.พ. มาตรา 852) ถ้าข้อตกลงไม่พูดถึงค่าเลี้ยงชีพ สิทธินั้นอาจหมดไปตามมาตรา 1526 และถ้าเขียนไม่ครอบคลุมทรัพย์ทุกรายการ อาจเกิดข้อพิพาทใหม่ภายหลัง ส่วนข้อตกลงหย่าที่ทำตอนจดทะเบียนหย่า ดู เซ็นข้อตกลงหย่าแล้วเพิ่งรู้ว่าเสียเปรียบ

ข้อตกลงเรื่องบุตรมีหลักเพิ่มเติม ศาลคำนึงถึงประโยชน์ของผู้เยาว์ ค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตรอาจขอแก้ไขภายหลังได้ และสิทธิรับค่าอุปการะเลี้ยงดูสละไม่ได้ (ป.พ.พ. มาตรา 1598/39 และ 1598/41) ก่อนลงชื่อ ควรให้ทนายอ่านทุกข้อและตรวจว่าครอบคลุมการหย่า บุตร ค่าเลี้ยงดู ค่าเลี้ยงชีพ และทรัพย์ทุกรายการแล้ว

8. หยุดดำเนินการหลังคำพิพากษา

ถ้าคำพิพากษาไม่เป็นไปตามที่ขอ กำหนดอุทธรณ์คือหนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษา (ป.วิ.พ. มาตรา 229) และคดีครอบครัวอุทธรณ์ไปศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษ ถ้าชนะ การหย่ามีผลเมื่อคำพิพากษาถึงที่สุด แต่จะอ้างการหย่ากับบุคคลภายนอกผู้สุจริตไม่ได้จนกว่าจะจดทะเบียนการหย่า (ป.พ.พ. มาตรา 1531) จึงควรนำสำเนาคำพิพากษาและหนังสือรับรองคดีถึงที่สุดไปขอบันทึกการหย่าที่สำนักทะเบียน

ตัวอย่างสมมติ: ฟ้องหย่าเองแล้วลืมขอค่าเลี้ยงชีพ

ตัวอย่างสมมติ นางบีฟ้องหย่านายเอด้วยตนเองโดยอ้างว่านายเอยกย่องผู้อื่นฉันคู่สมรส คำฟ้องเล่าเหตุการณ์ละเอียด แต่ขอเพียงให้หย่าและให้นางบีเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองบุตร ไม่ได้ขอค่าเลี้ยงชีพ ทั้งที่นางบีลาออกจากงานมาดูแลครอบครัวหลายปี เมื่อใกล้วันสืบพยานนางบีจึงนึกได้ แต่การแก้ไขคำฟ้องมีกำหนดเวลา ถ้าพ้นไปแล้วและไม่มีเหตุอันสมควร ศาลอาจไม่อนุญาต และเมื่อคดีหย่าจบโดยไม่มีคำขอนี้ สิทธิเรียกค่าเลี้ยงชีพก็สิ้นสุด

ถ้าให้ทนายตรวจคำฟ้องก่อนยื่น ทนายจะประเมินว่านางบีเข้าเงื่อนไขค่าเลี้ยงชีพหรือไม่ ซึ่งต้องเป็นกรณีที่เหตุหย่าเป็นความผิดของอีกฝ่ายฝ่ายเดียวและการหย่าทำให้ยากจนลง แม้เข้าเงื่อนไข ศาลอาจให้เพียงใดหรือไม่ให้ก็ได้ การขอให้ครบไม่ได้รับประกันผล แต่รักษาสิทธิไว้ให้ศาลพิจารณา รายการสิทธิในคดีนอกใจอยู่ใน ฟ้องหย่าสามีนอกใจ เรียกอะไรได้บ้าง

เมื่อไรควรให้ทนายตรวจ แม้จะฟ้องหย่าเอง

ไม่จำเป็นต้องจ้างทนายทั้งคดีเสมอไป บางคนให้ทนายตรวจเฉพาะคำฟ้อง หรือเฉพาะข้อตกลงก่อนลงชื่อ สัญญาณที่ควรปรึกษาทนายตอนนี้ ได้แก่

  • มีบุตรผู้เยาว์ และยังตกลงเรื่องอำนาจปกครองหรือค่าเลี้ยงดูไม่ได้
  • มีบ้าน ที่ดิน หุ้น หรือกิจการที่เป็นสินสมรส หรือมีสัญญาณว่าอีกฝ่ายกำลังโอนทรัพย์
  • คุณต้องการขอค่าเลี้ยงชีพหรือค่าทดแทน
  • รู้เรื่องที่เป็นเหตุหย่ามาใกล้ครบหนึ่งปีแล้ว
  • อีกฝ่ายอยู่ต่างประเทศหรือเป็นชาวต่างชาติ ซึ่งมีขั้นตอนส่งหมายเฉพาะ ดู ทนายฟ้องหย่าสามีต่างชาติ ทำอะไรให้บ้าง
  • อีกฝ่ายมีทนาย ยื่นฟ้องแย้ง หรือยื่นร่างข้อตกลงมาให้ลงชื่อ

ถ้าคุณตั้งใจจะฟ้องหย่าเอง ขั้นต่อไปที่คุ้มค่าคือเตรียมร่างคำฟ้อง รายการคำขอ ลำดับเหตุการณ์พร้อมวันที่รู้เรื่อง รายการทรัพย์สิน และหลักฐานที่มี แล้วให้ทนายตรวจก่อนยื่น หากต้องการให้ตรวจคำฟ้องหรือประเมินคดี ติดต่อสำนักงาน เพื่อนัดปรึกษา

คำถามที่พบบ่อย

ฟ้องหย่าเองต้องเตรียมอะไรบ้าง?

ต้องมีคำฟ้องที่ระบุเหตุหย่าตาม ป.พ.พ. มาตรา 1516 และคำขอทุกเรื่องให้ชัด พร้อมทะเบียนสมรส เอกสารของบุตร หลักฐานทรัพย์สิน และพยานที่พิสูจน์เหตุหย่า ควรจดวันที่รู้เรื่องไว้ด้วย เพราะบางเหตุมีกำหนดหนึ่งปี

ให้คนรู้จักที่ไม่ใช่ทนายเขียนคำฟ้องให้ได้ไหม?

ไม่ได้ พระราชบัญญัติทนายความ มาตรา 33 ห้ามผู้ที่ไม่ได้รับใบอนุญาตแต่งคำฟ้องหรือคำคู่ความให้บุคคลอื่น คุณเขียนคำฟ้องของตัวเองได้ หรือให้ทนายที่มีใบอนุญาตช่วยเขียนหรือตรวจ

ลืมขอค่าเลี้ยงชีพในคำฟ้องหย่า ฟ้องใหม่ทีหลังได้ไหม?

โดยหลักไม่ได้ ป.พ.พ. มาตรา 1526 วรรคสอง กำหนดว่าสิทธิเรียกค่าเลี้ยงชีพสิ้นสุดถ้าไม่ได้ฟ้องหรือฟ้องแย้งในคดีหย่านั้น ถ้าคดียังไม่จบ ให้รีบปรึกษาทนายเรื่องการแก้ไขคำฟ้องซึ่งมีกำหนดเวลา

อีกฝ่ายไม่ยื่นคำให้การ ต้องทำอะไรต่อ?

ต้องขอให้ศาลพิพากษาให้ชนะโดยขาดนัดภายในสิบห้าวันนับแต่ระยะเวลายื่นคำให้การสิ้นสุด ไม่เช่นนั้นศาลจำหน่ายคดี และต้องนำพยานมาสืบตามที่ศาลกำหนด เพราะในคดีครอบครัวศาลต้องสืบพยานโจทก์ฝ่ายเดียวก่อนพิพากษา

ฟ้องหย่าเองไปแล้ว ตั้งทนายเข้ามาช่วยกลางคดีได้หรือไม่?

ได้ ป.วิ.พ. มาตรา 60 ให้คู่ความตั้งทนายความได้ และมาตรา 61 ให้ทำใบแต่งทนายเป็นหนังสือลงลายมือชื่อตัวความและทนายความ แต่เรื่องที่พ้นกำหนดไปแล้ว เช่น การแก้ไขคำฟ้อง อาจแก้ไม่ได้ ยิ่งให้ทนายตรวจเร็ว ทางเลือกยิ่งมาก

มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?

ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ