การหย่าจบลงแล้ว แต่บ้านที่ซื้อมาระหว่างสมรสยังอยู่ คุณอยากขายเพื่อแบ่งเงินและเริ่มต้นใหม่ แต่อีกฝ่ายไม่ยอมไปเซ็นที่สำนักงานที่ดิน บางรายมีบันทึกข้อตกลงหย่าระบุไว้ชัดว่าจะขายบ้านแล้วแบ่งเงิน แต่อีกฝ่ายก็ยังเพิกเฉย บทความนี้อธิบายว่าหลังหย่าแล้วขายบ้านได้แค่ไหนเมื่ออีกฝ่ายไม่ยินยอม ทางเลือกทางกฎหมายมีอะไรบ้าง และต้องระวังอะไรเมื่อบ้านยังติดจำนองธนาคาร
หย่าแล้วขายบ้านได้ไหม ถ้าอีกฝ่ายไม่ยอมเซ็น
ขายทั้งหลังเองไม่ได้ ถ้าบ้านเป็นสินสมรสที่ยังไม่ได้แบ่งกัน เมื่อหย่าแล้วโดยหลักถือว่าทั้งสองฝ่ายเป็นเจ้าของรวมในบ้านนั้น และประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1361 กำหนดว่าตัวทรัพย์ที่เป็นของรวมจะขาย จำนอง หรือก่อภาระติดพันได้ต้องได้ความยินยอมของเจ้าของรวมทุกคน แต่มาตราเดียวกันก็ให้เจ้าของรวมแต่ละคนจำหน่าย "ส่วนของตน" ได้โดยไม่ต้องขออีกฝ่าย
กรรมสิทธิ์รวม คือ สภาพที่ทรัพย์ชิ้นเดียวเป็นของหลายคนรวมกัน โดยแต่ละคนมีส่วนในทรัพย์นั้น และถ้าไม่ปรากฏเป็นอย่างอื่น กฎหมายสันนิษฐานว่ามีส่วนเท่ากัน (มาตรา 1356 และ 1357) ประกอบกับมาตรา 1533 ที่ให้แบ่งสินสมรสให้แต่ละฝ่ายได้ส่วนเท่ากันเมื่อหย่า บ้านที่ยังไม่ได้แบ่งจึงมักอยู่ในสภาพที่ทั้งสองฝ่ายถือคนละครึ่ง
ในทางปฏิบัติ การขายเฉพาะส่วนครึ่งหนึ่งของบ้านให้คนนอกทำได้ยาก เพราะผู้ซื้อต้องเข้าไปเป็นเจ้าของร่วมกับคู่สมรสเดิมของคุณ ทางเลือกที่ใช้ได้จริงจึงมักเป็นการเจรจา หรือขอให้ศาลสั่งแบ่ง
ทำไมหย่าแล้วยังต้องได้ความยินยอมของอีกฝ่าย
เพราะฐานกฎหมายของความยินยอมเปลี่ยนไป แต่ไม่ได้หมดไป ระหว่างสมรส การขายหรือจำนองอสังหาริมทรัพย์ที่เป็นสินสมรสต้องจัดการร่วมกันหรือได้รับความยินยอมจากอีกฝ่ายตาม ป.พ.พ. มาตรา 1476 เมื่อหย่าแล้วหลักนี้ไม่ใช้อีก แต่ทั้งสองฝ่ายยังเป็นเจ้าของรวม การขายทั้งหลังจึงต้องได้ความยินยอมของเจ้าของรวมทุกคนตามมาตรา 1361 ระหว่างที่ยังไม่แบ่ง เจ้าของรวมแต่ละคนยังต้องช่วยออกค่าภาษีและค่าดูแลรักษาทรัพย์ตามส่วนของตน (มาตรา 1362)
ฝ่ายที่มีชื่อในโฉนดคนเดียว ขายบ้านเองได้หรือไม่
ไม่ควรขายโดยไม่ตกลงกับอีกฝ่าย เพราะชื่อในโฉนดไม่ใช่ตัวตัดสินว่าบ้านเป็นของใคร ถ้าบ้านเป็นสินสมรส อีกฝ่ายยังมีสิทธิครึ่งหนึ่งหลังหย่า และถ้าสงสัยว่าทรัพย์ใดเป็นสินสมรสหรือไม่ กฎหมายให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่าเป็นสินสมรส (ป.พ.พ. มาตรา 1474) การขายไปฝ่ายเดียวจึงอาจกลายเป็นข้อพิพาทที่ต้องรับผิดต่ออีกฝ่าย
ส่วนฝ่ายที่ไม่มีชื่อก็มีความเสี่ยงอีกด้าน ถ้าบ้านถูกขายให้บุคคลภายนอกที่ซื้อโดยสุจริตและเสียค่าตอบแทน การติดตามบ้านกลับมาอาจทำได้ยาก เพราะกฎหมายคุ้มครองผู้รับโอนเช่นนี้ในบางกรณี (เช่น มาตรา 1300) ผลจริงขึ้นกับข้อเท็จจริงของแต่ละเรื่อง ถ้าเห็นสัญญาณว่าอีกฝ่ายกำลังจะขาย ควรปรึกษาทนายเรื่องขอให้ศาลคุ้มครองชั่วคราวโดยเร็ว
แบ่งบ้านสินสมรสหลังหย่า ทำได้กี่วิธี
ก่อนเลือกวิธี ต้องรู้ว่าทรัพย์ใดอยู่ในกองที่ต้องแบ่ง ถ้าหย่าโดยความยินยอม แบ่งตามที่มีอยู่ในเวลาจดทะเบียนหย่า ถ้าหย่าโดยคำพิพากษา คำพิพากษาส่วนที่เกี่ยวกับทรัพย์สินมีผลย้อนหลังไปถึงวันฟ้องหย่า (ป.พ.พ. มาตรา 1532) จากนั้นเจ้าของรวมแต่ละคนมีสิทธิเรียกให้แบ่งได้ตามมาตรา 1363 เว้นแต่มีนิติกรรมห้ามแบ่งไว้ ซึ่งตกลงห้ามได้ไม่เกินคราวละสิบปี และจะเรียกให้แบ่งในเวลาที่ไม่เป็นโอกาสอันควรไม่ได้
| วิธี | ทำอย่างไร | เหมาะกับกรณี |
|---|---|---|
| ฝ่ายหนึ่งซื้อส่วนของอีกฝ่าย | ตกลงราคาส่วนครึ่งหนึ่ง แล้วจดทะเบียนโอนที่สำนักงานที่ดิน | ฝ่ายหนึ่งอยากอยู่ต่อและมีเงินหรือสินเชื่อพอ |
| ตกลงขายให้คนนอกแล้วแบ่งเงิน | ทั้งสองฝ่ายลงนามขายร่วมกัน แล้วแบ่งเงินหลังชำระหนี้ที่เกี่ยวกับบ้าน | ไม่มีใครต้องการเก็บบ้านไว้ |
| ฟ้องให้ศาลสั่งแบ่ง | ศาลอาจสั่งแบ่งตัวทรัพย์ ให้ชดใช้เป็นเงินถ้าส่วนไม่เท่ากัน หรือให้ประมูลราคาระหว่างเจ้าของรวม | ตกลงกันไม่ได้ แต่ฝ่ายหนึ่งอยากเก็บบ้านไว้ |
| ศาลสั่งขายทอดตลาด | ถ้าแบ่งตัวทรัพย์ไม่ได้หรือจะเสียหายมาก ศาลอาจสั่งขายทอดตลาดแล้วแบ่งเงิน | ตกลงไม่ได้เลย และไม่มีใครซื้อส่วนของอีกฝ่าย |
ถ้ายังไม่ได้จดทะเบียนหย่า วิธีที่ดีที่สุดคือเขียนเรื่องบ้านไว้ในข้อตกลงหย่าให้ชัดตั้งแต่ต้น ทั้งใครได้บ้าน ใครรับภาระหนี้ และต้องโอนภายในเมื่อไร ขั้นตอนจดทะเบียนหย่าดูได้ใน จดทะเบียนหย่าที่ไหนได้บ้าง ครบขั้นตอน 2569
ศาลสั่งขายทอดตลาดบ้านได้ไหม
ได้ ถ้าเข้าเงื่อนไข ป.พ.พ. มาตรา 1364 ให้เจ้าของรวมขอให้ศาลสั่งแบ่งเมื่อตกลงวิธีแบ่งกันไม่ได้ และถ้าแบ่งตัวทรัพย์ไม่ได้หรือจะเสียหายมาก ศาลอาจสั่งให้ประมูลราคาระหว่างเจ้าของรวมหรือขายทอดตลาด บ้านหลังเดียวโดยสภาพมักแบ่งเป็นสองส่วนไม่ได้ ศาลจึงอาจเลือกวิธีขาย แต่ไม่ได้แปลว่าจะสั่งขายทอดตลาดเสมอ ศาลจะพิจารณาจากพฤติการณ์ของแต่ละคดี และเมื่อเป็นการขายโดยคำสั่งศาล ทั้งสองฝ่ายควบคุมราคาและเวลาขายได้น้อยกว่าการตกลงขายเอง
คดีเกี่ยวกับอสังหาริมทรัพย์ยื่นต่อศาลที่ทรัพย์ตั้งอยู่ในเขตหรือศาลที่จำเลยมีภูมิลำเนาได้ (ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง หรือ ป.วิ.พ. มาตรา 4 ทวิ) ส่วนจะเป็นศาลประเภทใด ทนายจะดูจากลักษณะคำฟ้องและที่ตั้งทรัพย์
มีบันทึกข้อตกลงหย่าแล้ว อีกฝ่ายไม่ยอมไปโอน ทำอย่างไร
ต้องฟ้องให้ศาลบังคับตามข้อตกลง บันทึกข้อตกลงหย่าเรื่องทรัพย์สินผูกพันทั้งสองฝ่าย แต่บันทึกที่สำนักทะเบียนไม่ใช่คำพิพากษา จึงนำไปบังคับคดีเองไม่ได้ และนำไปโอนที่ดินโดยอีกฝ่ายไม่ไปด้วยก็ไม่ได้ รายละเอียดเรื่องการบังคับตามบันทึกหย่าอยู่ใน ผิดข้อตกลงบันทึกการหย่า ไม่โอนบ้าน ทำอะไรได้บ้าง ส่วนถ้าคุณเป็นฝ่ายที่รู้สึกว่าข้อตกลงไม่เป็นธรรม ดู เซ็นข้อตกลงหย่าแล้วเพิ่งรู้ว่าเสียเปรียบ
เมื่อศาลพิพากษาให้อีกฝ่ายไปจดทะเบียนโอนแล้วยังไม่ทำ ป.พ.พ. มาตรา 213 วรรคสอง ให้ศาลสั่งให้ถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนาของฝ่ายที่ไม่ยอมทำได้ และ ป.วิ.พ. มาตรา 357 ให้ขอศาลสั่งให้เจ้าพนักงานจดทะเบียนไปตามคำสั่งศาล รวมถึงกรณีที่อีกฝ่ายไม่ยอมส่งโฉนด ศาลอาจสั่งให้ออกใบแทนได้ กลไกนี้ทำให้การโอนดำเนินต่อได้โดยไม่ต้องรอให้อีกฝ่ายยอมลงนาม
อีกเรื่องที่ต้องรู้คือ การได้มาซึ่งที่ดินโดยนิติกรรมจะบริบูรณ์เมื่อทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนกับพนักงานเจ้าหน้าที่ (ป.พ.พ. มาตรา 1299) แม้บันทึกหย่าจะเขียนว่าบ้านเป็นของใคร ถ้ายังไม่ได้จดทะเบียนที่สำนักงานที่ดิน ชื่อในโฉนดก็ยังไม่เปลี่ยน และเสี่ยงต่อบุคคลภายนอก การฟ้องบังคับตามข้อตกลงก็มีอายุความ อย่าปล่อยไว้นาน ควรให้ทนายตรวจกำหนดเวลาของกรณีคุณ
ตัวอย่างสมมติ
นายเอและนางบีจดทะเบียนหย่าโดยความยินยอม บันทึกข้อตกลงหย่าระบุว่าจะขายบ้านที่ซื้อระหว่างสมรสแล้วแบ่งเงินคนละครึ่ง โฉนดมีชื่อนายเอคนเดียว หนึ่งปีต่อมานางบีหาผู้ซื้อได้ แต่นายเอไม่ยอมไปสำนักงานที่ดินและไม่ตอบข้อความ
นางบีขายบ้านเองไม่ได้ เพราะไม่มีชื่อในโฉนดและการขายทั้งหลังต้องได้ความยินยอมของนายเอ ทางที่เหมาะคือส่งหนังสือทวงถามให้ทำตามข้อตกลงก่อน ถ้ายังเพิกเฉย ก็ฟ้องให้ศาลบังคับตามบันทึกข้อตกลงหย่า และถ้ามีพฤติการณ์ว่านายเอกำลังจะโอนบ้านให้คนอื่น นางบีอาจขอให้ศาลคุ้มครองชั่วคราวไปพร้อมกับการฟ้อง
ขอศาลห้ามอีกฝ่ายโอนบ้านระหว่างคดีได้ไหม
ได้ ถ้าศาลเห็นว่าคำฟ้องมีมูลและมีเหตุสมควร ป.วิ.พ. มาตรา 254 ให้โจทก์ยื่นคำขอพร้อมฟ้องหรือก่อนพิพากษา เพื่อให้ศาลยึดหรืออายัดทรัพย์ที่พิพาท ห้ามจำเลยโอนหรือจำหน่ายทรัพย์ หรือสั่งนายทะเบียนระงับการจดทะเบียน ศาลอาจสั่งเมื่อพอใจว่ามีเหตุ เช่น จำเลยตั้งใจโอนทรัพย์เพื่อให้โจทก์เสียเปรียบ (มาตรา 255)
บ้านยังติดจำนองธนาคาร ต้องระวังอะไร
ข้อตกลงหย่าไม่ผูกพันธนาคาร ผู้รับจำนองมีสิทธิได้รับชำระหนี้จากบ้านที่จำนองก่อนเจ้าหนี้สามัญ ไม่ว่าบ้านจะโอนไปเป็นของใครแล้วก็ตาม (ป.พ.พ. มาตรา 702) การที่คุณกับอีกฝ่ายตกลงกันว่าใครผ่อนต่อหรือใครถอนชื่อจากสัญญากู้ เป็นเรื่องระหว่างคุณสองคน ผู้กู้ร่วมยังต้องรับผิดต่อธนาคารจนกว่าธนาคารจะยอมปลดหรือมีการรีไฟแนนซ์ ซึ่งเงื่อนไขขึ้นกับธนาคารแต่ละแห่ง
ระหว่างคู่สมรสเดิม มาตรา 1535 ให้แบ่งความรับผิดในหนี้ที่ต้องรับผิดร่วมกันคนละเท่ากันเมื่อการสมรสสิ้นสุด แต่หลักนี้ใช้ระหว่างคุณกับอีกฝ่าย ไม่ได้ลดสิทธิของธนาคารที่จะเรียกจากผู้กู้ร่วมตามสัญญา และในเวลาแบ่งทรัพย์รวม เจ้าของรวมคนหนึ่งขอให้นำทรัพย์รวมไปชำระหนี้ที่เกี่ยวกับทรัพย์นั้นก่อนหรือกันไว้เป็นประกันได้ (มาตรา 1365)
ฟ้องแบ่งบ้านหลังหย่ามีอายุความไหม
โดยหลักการเรียกให้แบ่งทรัพย์ที่ยังเป็นเจ้าของรวมไม่มีกำหนดเวลาเฉพาะ แต่ถ้าอีกฝ่ายแสดงเจตนายึดถือบ้านเป็นของตนฝ่ายเดียว หรือโอนให้คนอื่นไปแล้ว คุณอาจเสียสิทธิหรือติดตามทรัพย์ได้ยาก ตัวอย่างความเสี่ยงคือ ป.พ.พ. มาตรา 1381 ที่ให้ผู้ยึดถือแทนเปลี่ยนลักษณะการยึดถือได้ด้วยการบอกกล่าว และมาตรา 1382 ที่ให้ผู้ครอบครองอสังหาริมทรัพย์ของผู้อื่นโดยสงบ เปิดเผย ด้วยเจตนาเป็นเจ้าของติดต่อกันสิบปีได้กรรมสิทธิ์ การรอนานจึงไม่ปลอดภัย อ่านรายละเอียดได้ที่ ฟ้องแบ่งสินสมรสหลังหย่า มีอายุความไหม
สิ่งที่ควรทำทันทีเมื่ออีกฝ่ายไม่ยอมเซ็น
- ตรวจสถานะของบ้าน เท่าที่ทำได้ เช่น ชื่อในโฉนดและภาระจำนอง
- รวบรวมเอกสาร ทะเบียนหย่า บันทึกข้อตกลงหย่า สัญญาซื้อขาย และหลักฐานการผ่อนชำระ
- ติดต่ออีกฝ่ายเป็นลายลักษณ์อักษร เสนอทางเลือกให้ชัด เช่น ซื้อส่วนหรือขายร่วมกัน และเก็บหลักฐานการติดต่อ
- สอบถามธนาคาร เรื่องหนี้คงเหลือ และอย่าปล่อยให้ค้างชำระระหว่างเจรจา เพราะผู้กู้ร่วมยังรับผิดต่อธนาคาร
- ปรึกษาทนาย ทันทีถ้าเห็นสัญญาณว่าอีกฝ่ายจะโอนหรือจำนองบ้านเพิ่ม
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- คิดว่าหย่าแล้วขายได้เลย ยังต้องได้ความยินยอมของเจ้าของรวมทุกคน
- คิดว่าชื่อในโฉนดคือเจ้าของคนเดียว ถ้าเป็นสินสมรส อีกฝ่ายมีสิทธิครึ่งหนึ่ง
- คิดว่าตกลงกันแล้ว ธนาคารต้องปลดชื่อ ธนาคารไม่ผูกพันตามข้อตกลงหย่า
- เปลี่ยนกุญแจหรือขนของออกเพื่อกันอีกฝ่าย อาจกลายเป็นข้อพิพาทใหม่ ควรใช้ช่องทางกฎหมาย
ถ้าคุณยังอยู่ระหว่างตัดสินใจฟ้องหย่าเพราะอีกฝ่ายนอกใจ บ้านที่เป็นสินสมรสก็แบ่งตามหลักเดียวกัน ดูภาพรวมสิทธิใน ฟ้องหย่าสามีนอกใจ เรียกอะไรได้บ้าง
บ้านมักเป็นทรัพย์ที่มีมูลค่ามากที่สุดของครอบครัว และยิ่งรอยิ่งซับซ้อน ทนายความช่วยตรวจได้ว่าบ้านเป็นสินสมรสหรือไม่ เลือกระหว่างฟ้องบังคับตามบันทึกหย่ากับฟ้องแบ่งทรัพย์ ขอคุ้มครองชั่วคราวเมื่อมีความเสี่ยงที่บ้านจะถูกโอน และวางแผนเรื่องหนี้จำนองไปพร้อมกัน ถ้าอีกฝ่ายไม่ยอมเซ็นมาระยะหนึ่งแล้ว ติดต่อสำนักงาน พร้อมเอกสารบ้านและบันทึกหย่า เพื่อวางแผนก่อนสถานการณ์เปลี่ยน
คำถามที่พบบ่อย
หย่าแล้ว บ้านมีชื่อสามีคนเดียว ภรรยามีสิทธิในบ้านไหม?
มีได้ ถ้าบ้านเป็นสินสมรส ชื่อในโฉนดไม่ได้ตัดสิทธิ เมื่อหย่ากันกฎหมายให้แบ่งสินสมรสคนละเท่ากัน และถ้าสงสัยว่าเป็นสินสมรสหรือไม่ กฎหมายสันนิษฐานไว้ก่อนว่าเป็นสินสมรส แต่อีกฝ่ายอาจพิสูจน์ได้ว่าเป็นสินส่วนตัว
ขายเฉพาะส่วนของตัวเองโดยอีกฝ่ายไม่ยินยอมได้ไหม?
ได้ เจ้าของรวมจำหน่ายส่วนของตนได้ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1361 แต่ผู้ซื้อจะต้องเป็นเจ้าของร่วมกับคู่สมรสเดิมของคุณ จึงหาผู้ซื้อได้ยาก และถ้าโฉนดไม่มีชื่อคุณ จะจดทะเบียนขายส่วนของคุณเองไม่ได้จนกว่าสิทธิของคุณจะปรากฏในทะเบียน ทางที่มักเหมาะกว่าคือเจรจาให้อีกฝ่ายซื้อส่วน หรือฟ้องให้ศาลสั่งแบ่ง
เอาบันทึกข้อตกลงหย่าไปโอนบ้านที่สำนักงานที่ดินเองได้ไหม?
ไม่ได้ ถ้าอีกฝ่ายไม่ไปด้วย บันทึกข้อตกลงหย่าไม่ใช่คำพิพากษา ต้องฟ้องให้ศาลบังคับก่อน เมื่อมีคำพิพากษาแล้ว ขอให้ศาลสั่งให้ถือคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนาและสั่งให้เจ้าพนักงานจดทะเบียนได้
ผ่อนบ้านต่อคนเดียว ธนาคารจะถอนชื่ออีกฝ่ายออกจากสัญญากู้ไหม?
ขึ้นกับธนาคาร ข้อตกลงหย่าไม่ผูกพันธนาคาร ผู้กู้ร่วมยังรับผิดตามสัญญาจนกว่าธนาคารจะยอมปลดหรือมีการรีไฟแนนซ์ ควรสอบถามเงื่อนไขกับธนาคารก่อนตกลงเรื่องบ้านกับอีกฝ่าย
ระหว่างยังไม่ได้แบ่ง ใครต้องจ่ายภาษีและค่าดูแลบ้าน?
โดยหลักเจ้าของรวมต้องช่วยกันออกตามส่วนของตน ป.พ.พ. มาตรา 1362 กำหนดให้เจ้าของรวมช่วยออกค่าจัดการ ค่าภาษีอากร และค่ารักษาทรัพย์ตามส่วน ถ้าคุณจ่ายไปฝ่ายเดียว ควรเก็บหลักฐานไว้ เพราะอาจใช้เรียกส่วนที่อีกฝ่ายควรออก
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ
