อายุความฟ้องชู้กับการอุทธรณ์ ศาลชี้ว่าขาดอายุความ โต้แย้งการนับวันได้อย่างไร

คดีฟ้องชู้จำนวนไม่น้อยไม่ได้แพ้กันที่พยาน แต่จบตั้งแต่คำถามเรื่องอายุความฟ้องชู้ว่าฟ้องทันเวลาหรือไม่ ถ้าศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่าสิทธิฟ้องของคุณระงับไปแล้ว หรือในทางกลับกัน คุณเป็นฝ่ายถูกฟ้องและศาลไม่รับข้อต่อสู้เรื่องอายุความ บทความนี้อธิบายว่ากฎหมายนับเวลาอย่างไร ส่วนไหนเป็นข้อเท็จจริงที่ต้องพิสูจน์ ส่วนไหนเป็นข้อกฎหมาย และจะโต้แย้งการนับวันในชั้นอุทธรณ์ได้อย่างไร

อายุความฟ้องชู้คืออะไร และกฎหมายนับอย่างไร

อายุความฟ้องชู้ คือกำหนดเวลาหนึ่งปีนับแต่วันที่คู่สมรสผู้ฟ้องรู้หรือควรรู้ความจริงที่ใช้เป็นเหตุฟ้อง ถ้าพ้นกำหนดนี้ สิทธิเรียกค่าทดแทนตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1523 ย่อมระงับไป หลักนี้อยู่ใน ป.พ.พ. มาตรา 1529 ซึ่งบัญญัติว่าสิทธิฟ้องร้องตามเหตุหย่าบางข้อ "หรือมาตรา ๑๕๒๓" ย่อมระงับไปเมื่อพ้นกำหนดหนึ่งปีนับแต่วันผู้กล่าวอ้างรู้หรือควรรู้ความจริงซึ่งตนอาจยกขึ้นกล่าวอ้าง

จากถ้อยคำนี้มีสามเรื่องที่ควรจำ

• เป็นบทเฉพาะ มาตรา 1529 เขียนถึงมาตรา 1523 ไว้โดยตรง จึงไม่ต้องไปใช้อายุความละเมิดทั่วไป
• นับจากวันที่รู้หรือควรรู้ ไม่ใช่วันที่เกิดเหตุ ความสัมพันธ์อาจเริ่มมานานก่อนที่คุณจะรู้ แต่ตัวบทเริ่มนับจากฝั่งผู้ฟ้อง
• ไม่มีกำหนดสิบปีในตัวบทปัจจุบัน ข้อมูลที่ว่าอายุความฟ้องชู้เป็นหนึ่งปีหรือสิบปีไม่ตรงกับถ้อยคำของมาตรา 1529 ที่ใช้อยู่

มาตราเดียวกันนี้ใช้กับการฟ้องหย่าด้วยเหตุตามมาตรา 1516 (1) (2) (3) และ (6) ด้วย ถ้าคุณกำลังคิดทั้งเรื่องฟ้องหย่าและฟ้องชู้ จึงต้องดูกำหนดหนึ่งปีนี้ทั้งสองเรื่อง ภาพรวมของอายุความในชั้นต้นอ่านได้ที่ ฟ้องชู้อายุความกี่ปี นับจากเมื่อไร

"รู้" กับ "ควรรู้" ต่างกันอย่างไร

คำว่ารู้หมายถึงวันที่คุณรู้ความจริงนั้นแล้ว ส่วนคำว่าควรรู้ทำให้อีกฝ่ายโต้ได้ว่า แม้คุณจะยืนยันว่าเพิ่งรู้ แต่ข้อมูลที่คุณมีอยู่ก่อนหน้านั้นมากพอจะรู้ได้แล้ว ศาลจะตัดสินจากพยานหลักฐานว่าคุณมีข้อมูลอะไรอยู่ในมือเมื่อใด คำถามจึงไม่ได้มีแค่ว่าคุณรู้เมื่อไร แต่รวมถึงว่าคุณรู้อะไร และสิ่งที่รู้นั้นเป็นความจริงที่ยกขึ้นฟ้องได้แล้วหรือยัง

ถ้าความสัมพันธ์ยังดำเนินอยู่ นับอย่างไร

กฎหมายกำหนดหนึ่งปีนับแต่รู้หรือควรรู้ความจริง ส่วนการนับในกรณีที่ความสัมพันธ์ยังดำเนินต่อเนื่องขึ้นกับข้อเท็จจริงของแต่ละคดี ไม่ควรเชื่อคำแนะนำทำนองว่าตราบใดที่ยังคบกันอยู่อายุความก็ยังไม่เริ่มนับ เพราะไม่ใช่กฎตายตัว ถ้าคุณรู้เรื่องมาระยะหนึ่งแล้ว ควรรีบปรึกษาทนาย

อายุความฟ้องชู้ในชั้นอุทธรณ์ เป็นข้อเท็จจริงหรือข้อกฎหมาย

คำวินิจฉัยเรื่องอายุความมักผสมกันทั้งสองแบบ การแยกให้ออกช่วยให้รู้ว่าจะเขียนอุทธรณ์ไปทางไหน และยังเกี่ยวกับข้อจำกัดการอุทธรณ์ข้อเท็จจริงในคดีทุนทรัพย์ไม่สูงตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ป.วิ.พ.) มาตรา 224 ซึ่งคดีเรียกเงินในทางครอบครัวจะติดข้อจำกัดนี้หรือไม่ ควรให้ทนายประเมินเป็นรายคดี

ข้อกฎหมายเป็นจุดที่ชี้ได้ชัดที่สุด แต่คดีส่วนใหญ่ต้องสู้กันที่ข้อเท็จจริงว่ารู้เมื่อใด อุทธรณ์จึงต้องอ้างพยานที่อยู่ในสำนวนอย่างเจาะจง เพราะ ป.วิ.พ. มาตรา 225 ให้ยกได้เฉพาะข้อที่ว่ากันมาแล้วในศาลชั้นต้น และต้องกล่าวไว้โดยชัดแจ้ง

หลักฐานแบบไหนช่วยพิสูจน์ว่ารู้ความจริงเมื่อไร

หลักฐานที่ช่วยเรื่องวันที่รู้มักเป็นสิ่งที่บันทึกเวลาได้ และแสดงว่าคุณรู้หรือยังไม่รู้อะไรในช่วงนั้น ตัวอย่างที่ทนายมักพิจารณา

• ข้อความที่คุณส่งหาเพื่อนหรือครอบครัวในช่วงที่เพิ่งพบเรื่อง ซึ่งแสดงระดับความรู้ในวันนั้น เช่น ยังเป็นการถามหรือปรึกษาด้วยความสงสัย
• สิ่งที่คุณจดไว้หรือข้อความที่ส่งหาคนอื่นในวันที่พูดคุยหรือเผชิญหน้ากับคู่สมรสครั้งแรก และคำตอบที่ได้รับ เช่น คู่สมรสปฏิเสธ
• วันที่ของรูป โพสต์ หรือเอกสารที่ทำให้คุณยืนยันความจริงได้ และวันที่คุณได้เห็นสิ่งนั้นจริง
• หนังสือที่ส่งถึงอีกฝ่าย หรือวันที่เริ่มติดต่อทนาย ซึ่งช่วยวางลำดับเหตุการณ์

หลักฐานเหล่านี้มีประโยชน์ในชั้นอุทธรณ์เฉพาะเมื่อนำสืบไว้แล้วในศาลชั้นต้น ถ้าคดีของคุณยังอยู่ระหว่างพิจารณาในศาลชั้นต้น ควรวางลำดับเวลาให้ครบตั้งแต่ตอนนี้ และควรได้หลักฐานมาด้วยวิธีที่ชอบด้วยกฎหมายเท่านั้น

ถูกฟ้องชู้แต่ศาลไม่รับข้อต่อสู้เรื่องอายุความ ทำอย่างไร

ฝ่ายจำเลยที่เห็นว่าโจทก์ฟ้องเมื่อพ้นหนึ่งปีแล้ว แต่ศาลชั้นต้นไม่เห็นด้วย ก็อุทธรณ์ได้ภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษาตาม ป.วิ.พ. มาตรา 229 โดยต้องชี้ว่าพยานในสำนวนแสดงว่าโจทก์รู้หรือควรรู้ก่อนวันที่ศาลถือ ประเด็นที่ไม่ได้ต่อสู้ไว้ในศาลชั้นต้นเลย จะยกขึ้นใหม่ในชั้นอุทธรณ์ได้หรือไม่เป็นคำถามที่ต้องให้ทนายตรวจเป็นกรณี

ระหว่างอุทธรณ์ ฝ่ายจำเลยต้องรู้ว่าการยื่นอุทธรณ์ไม่ทำให้การบังคับตามคำพิพากษาหยุด (ป.วิ.พ. มาตรา 231) ถ้าไม่จ่ายตามคำพิพากษา อีกฝ่ายอาจขอบังคับคดีได้ เว้นแต่ศาลสั่งทุเลาการบังคับ ส่วนถ้าโจทก์เป็นฝ่ายอุทธรณ์ จำเลยยื่นคำแก้อุทธรณ์ได้ภายในสิบห้าวันนับแต่วันได้รับสำเนาอุทธรณ์ วิธีเตรียมอยู่ใน อีกฝ่ายยื่นอุทธรณ์คดีครอบครัว ต้องแก้อุทธรณ์อย่างไร

ตัวอย่างสมมติ: สงสัยก่อน แต่รู้ความจริงทีหลัง

ตัวอย่างนี้เป็นเรื่องสมมติ คุณบีเห็นข้อความแปลก ๆ จากเบอร์ไม่บันทึกชื่อในโทรศัพท์ของภรรยา จึงถาม ภรรยาตอบว่าเป็นลูกค้า คุณบีส่งข้อความเล่าให้พี่สาวฟังว่ายังไม่แน่ใจ อีกห้าเดือนต่อมา เพื่อนส่งรูปภรรยากับคุณดีที่แสดงความสัมพันธ์ชัดเจนมาให้ และคุณดีโพสต์ข้อความเปิดเผยความสัมพันธ์ในวันเดียวกัน คุณบียื่นฟ้องคุณดีหลังวันที่เห็นข้อความแปลกครั้งแรกเกินหนึ่งปี แต่ยังไม่ถึงหนึ่งปีนับจากวันที่ได้รูปและเห็นโพสต์

สมมติว่าศาลชั้นต้นนับจากวันที่เห็นข้อความครั้งแรก แล้ววินิจฉัยว่าสิทธิฟ้องระงับไปแล้ว อุทธรณ์ของคุณบีจะโต้ว่าข้อมูลในวันแรกเป็นเพียงความสงสัยที่ยังไม่บอกว่าใครเป็นใคร โดยอ้างข้อความถึงพี่สาวและคำเบิกความที่อยู่ในสำนวน ส่วนความจริงที่ยกขึ้นฟ้องได้เพิ่งปรากฏเมื่อได้รูปและเห็นโพสต์ ศาลอุทธรณ์อาจเห็นด้วยหรือไม่ก็ได้ ถ้าในสำนวนมีพยานว่าคุณบีเคยไปต่อว่าคุณดีโดยตรงตั้งแต่เดือนแรก ข้อโต้แย้งนี้ก็จะอ่อนลงมาก

กำหนดเวลาที่ไม่ควรสับสนกัน

คนที่เพิ่งได้ฟังคำพิพากษามักสับสนระหว่างอายุความฟ้องคดีกับกำหนดเวลาในชั้นอุทธรณ์ ตารางนี้สรุปกำหนดที่เกี่ยวข้องตามตัวบท

การขอขยายเวลาอุทธรณ์ต้องยื่นก่อนครบหนึ่งเดือน ยื่นหลังครบได้เฉพาะกรณีเหตุสุดวิสัย และศาลไม่จำเป็นต้องอนุญาตทุกครั้ง รายละเอียดอยู่ใน อุทธรณ์คดีครอบครัวภายในกี่วัน และขอขยายเวลาได้เมื่อไร

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยเรื่องอายุความฟ้องชู้

1. เชื่อว่ามีเวลาหลายปี เพราะไปอ่านเรื่องอายุความละเมิดหรือข้อมูลเก่าที่กล่าวถึงสิบปี ทั้งที่มาตรา 1529 กำหนดหนึ่งปี
2. รอให้ความสัมพันธ์จบก่อนค่อยฟ้อง โดยเข้าใจว่าอายุความยังไม่เริ่ม ซึ่งไม่ใช่กฎตายตัว
3. ไม่บันทึกวันที่รู้เรื่องแต่ละขั้น ทำให้ไม่มีพยานยืนยันลำดับเวลาเมื่อถูกต่อสู้เรื่องอายุความ
4. เปลี่ยนวันที่รู้ในชั้นอุทธรณ์ ให้ต่างจากที่เบิกความไว้ในศาลชั้นต้น ซึ่งทำให้น่าเชื่อถือน้อยลงและอาจเป็นการยกข้อเท็จจริงใหม่
5. ลืมว่าศาลอุทธรณ์อาจเป็นด่านสุดท้าย ฎีกาต้องได้รับอนุญาตจากศาลฎีกา จึงควรทำอุทธรณ์ให้ดีที่สุดตั้งแต่รอบแรก

ถ้าคำพิพากษาของคุณมีประเด็นอายุความ ไม่ว่าคุณจะเป็นฝ่ายโจทก์หรือจำเลย ให้เริ่มจากเรียงลำดับเหตุการณ์ทั้งหมดพร้อมวันที่ แล้วเทียบกับพยานที่อยู่ในสำนวน จะเห็นว่าข้อโต้แย้งของคุณเป็นเรื่องข้อเท็จจริงหรือข้อกฎหมาย หากศาลยกฟ้องด้วยเหตุอื่นร่วมด้วย ดู ฟ้องชู้แล้วศาลยกฟ้อง อุทธรณ์อย่างไร และภาพรวมทั้งหมดอยู่ใน คู่มืออุทธรณ์คดีครอบครัว หากต้องการให้ช่วยตรวจการนับวันในคดีของคุณ ติดต่อสำนักงาน