อุทธรณ์คดีครอบครัวภายในกี่วัน เริ่มนับเมื่อไร และขอขยายเวลาอุทธรณ์ได้หรือไม่

หลังฟังคำพิพากษาคดีหย่า คดีค่าเลี้ยงดู หรือคดีฟ้องชู้ หลายคนยังไม่พร้อมตัดสินใจทันที ต้องปรึกษาครอบครัว หาทนาย หรือรอคัดสำเนาคำพิพากษา แต่เวลาของการอุทธรณ์เดินไปตั้งแต่วันที่ศาลอ่านคำพิพากษาแล้ว บทความนี้อธิบายว่ากำหนดเวลาคือเท่าไร เริ่มนับจากเหตุการณ์ใด กำหนดเวลาอื่นในชั้นอุทธรณ์และฎีกามีอะไรบ้าง และถ้าทำไม่ทันจะขอขยายเวลาได้ในเงื่อนไขใด

ระยะเวลาอุทธรณ์คดีครอบครัวคือเท่าไร

ระยะเวลาอุทธรณ์คดีครอบครัว คือกำหนดหนึ่งเดือนนับแต่วันที่ศาลชั้นต้นอ่านคำพิพากษาหรือคำสั่ง ซึ่งคู่ความต้องยื่นอุทธรณ์เป็นหนังสือต่อศาลชั้นต้นภายในกำหนดนั้น หลักนี้มาจากประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ป.วิ.พ.) มาตรา 229 ซึ่งพระราชบัญญัติศาลเยาวชนและครอบครัวและวิธีพิจารณาคดีเยาวชนและครอบครัว พ.ศ. 2553 (พ.ร.บ.ศาลเยาวชนฯ) มาตรา 180 นำมาใช้กับคดีครอบครัวโดยอนุโลม คดีหย่า คดีค่าอุปการะเลี้ยงดู คดีค่าเลี้ยงชีพ และคดีเรียกค่าทดแทนจากชู้ จึงใช้กำหนดเดียวกัน

จุดที่คนเข้าใจผิดบ่อยคือคิดเป็นจำนวนวัน ตัวบทเขียนว่า “หนึ่งเดือน” ไม่ได้กำหนดเป็นวัน และเดือนแต่ละเดือนมีจำนวนวันไม่เท่ากัน จึงไม่ควรนับเองแบบคร่าว ๆ ภาพรวมของการอุทธรณ์ทั้งกระบวนอยู่ใน คู่มืออุทธรณ์คดีหย่า ค่าเลี้ยงดู และฟ้องชู้

นอกจากยื่นให้ทันเวลา มาตรา 229 ยังกำหนดว่าผู้อุทธรณ์ต้องนำเงินค่าฤชาธรรมเนียมที่ตนต้องใช้แก่คู่ความอีกฝ่ายตามคำพิพากษามาวางศาลพร้อมอุทธรณ์ และยื่นสำเนาอุทธรณ์เพื่อส่งให้อีกฝ่าย การเตรียมเรื่องเหล่านี้ใช้เวลา จึงควรเผื่อไว้ตั้งแต่ต้น

กำหนดหนึ่งเดือนเริ่มนับเมื่อไร

เริ่มนับจากวันที่ศาลอ่านคำพิพากษาหรือคำสั่ง ตัวบทผูกกับ “วันที่ได้อ่านคำพิพากษา” ไม่ได้ผูกกับวันที่คุณได้รับสำเนาคำพิพากษา วันที่ทนายรับเรื่อง หรือวันที่คุณพร้อมจะสู้ต่อ การรอให้ได้คำพิพากษาฉบับเต็มก่อนแล้วค่อยเริ่มคิดจึงเสียเวลาที่มีอยู่ไม่มาก

ไม่ได้ไปฟังคำพิพากษาในวันนัด

ถ้าศาลอ่านคำพิพากษาไปแล้วในวันนัด ตัวบทนับหนึ่งเดือนจากวันอ่าน ไม่ได้เขียนให้นับจากวันที่คุณทราบผล คนที่ไม่ได้ไปศาลจึงควรสอบถามศาลหรือทนายทันทีว่าศาลอ่านคำพิพากษาแล้วหรือยังและอ่านเมื่อไร ส่วนกรณีที่ศาลเลื่อนการอ่าน หรือมีปัญหาว่าคุณไม่ได้รับหมายนัดโดยชอบ เป็นรายละเอียดทางกฎหมายที่ต้องตรวจจากสำนวนเป็นรายคดี อย่าสันนิษฐานเองว่ายังมีเวลาเหลือ

วันสุดท้ายของกำหนด

การคำนวณวันสุดท้ายอย่างแม่นยำมีหลักเกณฑ์ตามกฎหมาย และอาจมีข้อพิจารณาเมื่อวันครบกำหนดตรงกับวันที่ศาลปิดทำการ ทางที่ปลอดภัยที่สุดคือให้ทนายคำนวณจากวันอ่านคำพิพากษาจริง แล้วตั้งเป้ายื่นก่อนวันสุดท้ายหลายวัน เพราะการเตรียมเงินที่ต้องวางศาล สำเนาเอกสาร และการตรวจถ้อยคำอุทธรณ์ ล้วนอาจสะดุดได้

กำหนดเวลาอื่นในชั้นอุทธรณ์และฎีกามีอะไรบ้าง

คดีครอบครัวหนึ่งคดีอาจมีกำหนดเวลาหลายชุดพร้อมกัน ตารางนี้รวมกำหนดที่ต้องรู้ เพื่อไม่ให้สับสนระหว่างกำหนดของการอุทธรณ์กับกำหนดเวลาแบบอื่น

สิ่งที่ไม่ได้อยู่ในตารางนี้คืออายุความ เช่น สิทธิฟ้องเรียกค่าทดแทนตามมาตรา 1523 ซึ่ง ป.พ.พ. มาตรา 1529 ให้ระงับเมื่อพ้นหนึ่งปีนับแต่วันที่ผู้กล่าวอ้างรู้หรือควรรู้ความจริง อายุความเป็นกำหนดเวลาสำหรับการฟ้องคดีตั้งแต่แรก ไม่ใช่กำหนดเวลาอุทธรณ์ ถ้าศาลชั้นต้นยกฟ้องเพราะเห็นว่าขาดอายุความ ข้อโต้แย้งเรื่องการนับต้องยกขึ้นในอุทธรณ์ที่ยื่นภายในหนึ่งเดือน ดู อายุความฟ้องชู้กับการอุทธรณ์

ขอขยายระยะเวลาอุทธรณ์ได้หรือไม่

ได้ ถ้ามีพฤติการณ์พิเศษและยื่นคำขอก่อนครบกำหนดหนึ่งเดือน ป.วิ.พ. มาตรา 23 ให้ศาลขยายระยะเวลาได้ต่อเมื่อมีพฤติการณ์พิเศษ และศาลมีคำสั่งหรือคู่ความมีคำขอขึ้นมาก่อนสิ้นระยะเวลานั้น เว้นแต่ในกรณีที่มีเหตุสุดวิสัย เงื่อนไขนี้มีสองชั้นที่ต้องผ่านพร้อมกัน

1. ต้องมีพฤติการณ์พิเศษ คือเหตุที่ทำให้ยื่นอุทธรณ์ให้เสร็จภายในเวลาปกติไม่ได้จริง การอ้างเพียงว่า “ยังไม่พร้อม” โดยไม่มีข้อเท็จจริงประกอบมักไม่มีน้ำหนัก
2. ต้องยื่นคำขอก่อนสิ้นระยะเวลา ถ้ารอจนเลยกำหนดแล้วค่อยยื่น จะขอได้เฉพาะเมื่อมีเหตุสุดวิสัย ซึ่งเป็นเงื่อนไขที่แคบกว่ามาก

การขยายเวลาเป็นดุลพินิจของศาล ศาลอาจอนุญาตเต็มตามที่ขอ อนุญาตน้อยกว่าที่ขอ หรือไม่อนุญาตเลยก็ได้ กฎหมายไม่ได้แจกแจงว่าเหตุส่วนตัวแบบใดจะถือเป็นพฤติการณ์พิเศษ จึงไม่มีใครรับรองได้ว่ายื่นแล้วจะได้ คำขอที่ดีควรเล่าข้อเท็จจริงเป็นลำดับเวลา บอกว่าติดขัดอะไร ขอขยายถึงเมื่อไรและเพราะอะไรจึงต้องใช้เวลาเท่านั้น และแนบเอกสารยืนยันเท่าที่มี

เหตุที่มักถูกนำมาอ้างในคำขอ

ในคดีครอบครัว คำขอขยายเวลามักเกี่ยวกับการขอคัดสำเนาคำพิพากษาหรือคำเบิกความยังไม่ได้ ผู้อุทธรณ์เจ็บป่วย ต้องเปลี่ยนทนาย หรือคดีมีประเด็นมากจนต้องตรวจพยานจำนวนมาก เหตุเหล่านี้เป็นเพียงข้อเท็จจริงที่ต้องเล่าและพิสูจน์ ไม่ใช่รายการที่กฎหมายรับรองไว้ล่วงหน้า ศาลจะชั่งน้ำหนักจากพฤติการณ์ของแต่ละคดี และความพยายามของผู้ขอที่จะทำให้ทันตั้งแต่แรก

ยื่นอุทธรณ์ไม่ทันหนึ่งเดือนแล้วจะเป็นอย่างไร

ถ้าพ้นหนึ่งเดือนโดยไม่ได้ยื่นอุทธรณ์และไม่ได้ขอขยายเวลาไว้ก่อน ช่องทางอุทธรณ์ตามปกติจะปิดลง เหลือเพียงกรณีที่พิสูจน์ได้ว่ามีเหตุสุดวิสัย และเมื่อไม่มีฝ่ายใดอุทธรณ์ โดยทั่วไปคำพิพากษาจะถึงที่สุด ผลที่ตามมาในคดีหย่าคือ ป.พ.พ. มาตรา 1531 ให้การหย่าโดยคำพิพากษามีผลแต่เวลาที่คำพิพากษาถึงที่สุด ดู คำพิพากษาให้หย่ามีผลเมื่อไร

อย่างไรก็ดี บางเรื่องในคดีครอบครัวยังมีทางอื่นที่ไม่ใช่อุทธรณ์ ถ้าภายหลังพฤติการณ์ รายได้ หรือฐานะของคู่กรณีเปลี่ยนไป ศาลสั่งเพิกถอน ลด เพิ่ม หรือกลับให้ค่าอุปการะเลี้ยงดูได้ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1598/39 และถ้าผู้ใช้อำนาจปกครองประพฤติตนไม่สมควรหรือพฤติการณ์เปลี่ยนไป ก็ร้องขอเปลี่ยนตัวผู้ใช้อำนาจปกครองได้ตามมาตรา 1521 ทางเหล่านี้ไม่ได้ใช้แก้คำพิพากษาที่คุณเห็นว่าผิดตั้งแต่ต้น แต่ใช้กับสิ่งที่เปลี่ยนไปหลังจากนั้น ดูการเปรียบเทียบได้ที่ อุทธรณ์หรือยื่นขอแก้ไขค่าเลี้ยงดู

ตัวอย่างสมมติ: ขอขยายเวลาให้ทัน

ตัวอย่างนี้เป็นเรื่องสมมติ คุณนิดฟังคำพิพากษาคดีหย่าที่ศาลให้หย่าและกำหนดค่าเลี้ยงดูบุตรต่ำกว่าที่ขอ เธอตั้งใจจะอุทธรณ์เฉพาะเรื่องค่าเลี้ยงดู แต่สองสัปดาห์แรกต้องดูแลลูกที่ป่วยเข้าโรงพยาบาล และทนายคนเดิมแจ้งว่าไม่สามารถทำคดีต่อได้ เมื่อเหลือเวลาอีกราวสิบวัน เธอได้ทนายคนใหม่ ซึ่งพบว่ายังต้องคัดคำเบิกความพยานเรื่องรายได้ของอีกฝ่ายมาตรวจก่อน

ทนายจึงยื่นคำร้องขอขยายระยะเวลาอุทธรณ์ทันทีก่อนครบหนึ่งเดือน เล่าลำดับเหตุการณ์พร้อมเอกสารการรักษาตัวของลูกและหลักฐานการเปลี่ยนทนาย และขอขยายเท่าที่จำเป็นต่อการตรวจคำเบิกความ ขณะเดียวกันก็เริ่มร่างอุทธรณ์คู่ขนานไว้ เพราะศาลอาจไม่อนุญาตหรืออนุญาตน้อยกว่าที่ขอ ถ้าคุณนิดรอจนเลยกำหนดแล้วค่อยยื่น เธอจะต้องพิสูจน์ว่ามีเหตุสุดวิสัย ซึ่งยากกว่ามาก

สิ่งที่ควรทำทันทีหลังฟังคำพิพากษา

1. จดวันที่ศาลอ่านคำพิพากษาไว้ในที่ที่ไม่หาย และแจ้งทนาย
2. ยื่นขอคัดสำเนาคำพิพากษา และถ้าจำเป็นให้ขอคัดคำเบิกความพยานที่เกี่ยวกับประเด็นที่จะอุทธรณ์
3. ตัดสินใจภายในสัปดาห์แรกว่าจะอุทธรณ์เรื่องใด ไม่ต้องรอให้อีกฝ่ายตัดสินใจก่อน
4. ถ้าเห็นว่าจะไม่ทัน ให้ยื่นคำร้องขอขยายเวลาก่อนครบกำหนด พร้อมเหตุผลและเอกสาร
5. เตรียมเงินที่ต้องวางศาลตามคำพิพากษา และสำเนาอุทธรณ์สำหรับส่งอีกฝ่าย
6. ถ้าคำพิพากษาให้จ่ายเงินและคุณต้องการชะลอการบังคับคดี ให้เตรียมคำขอทุเลาการบังคับไปพร้อมกัน

กำหนดหนึ่งเดือนดูเหมือนนาน แต่ในคดีครอบครัวที่ต้องตรวจหลายประเด็นพร้อมกัน เวลาหมดเร็วกว่าที่คิด ถ้าอีกฝ่ายเป็นผู้ยื่นอุทธรณ์ คุณก็มีกำหนดของตัวเองที่ต้องระวัง ดู อีกฝ่ายยื่นอุทธรณ์คดีครอบครัว ต้องทำอะไร ส่วนศาลที่ต้องยื่นและเส้นทางของสำนวนอธิบายไว้ใน อุทธรณ์คดีหย่าและค่าเลี้ยงดูไปศาลไหน หากต้องการให้ช่วยคำนวณกำหนดเวลาในคดีของคุณ ติดต่อสำนักงาน