อีกฝ่ายยื่นอุทธรณ์คดีครอบครัว ต้องทำอะไร แก้อุทธรณ์ภายใน 15 วันอย่างไร

วันที่ได้รับหมายจากศาลพร้อมสำเนาอุทธรณ์ของอีกฝ่าย หลายคนรู้สึกเหมือนคดีที่เพิ่งจบกลับมาเริ่มใหม่ ทั้งที่ศาลชั้นต้นตัดสินให้ชนะทั้งหมดหรือเกือบทั้งหมด กฎหมายเปิดช่องให้คุณตอบโต้อุทธรณ์นั้นได้ แต่กำหนดเวลาสั้นกว่าที่คนส่วนใหญ่คิด บทความนี้อธิบายว่าต้องทำอะไรบ้างหลังได้รับสำเนาอุทธรณ์ คำแก้อุทธรณ์ควรเขียนอย่างไร และถ้าคุณเองก็ไม่พอใจคำพิพากษาบางส่วน ต้องระวังเรื่องใด

แก้อุทธรณ์คืออะไร

การแก้อุทธรณ์ คือการที่ฝ่ายซึ่งถูกอุทธรณ์ยื่นเอกสารที่เรียกว่า “คำแก้อุทธรณ์” เพื่อโต้แย้งเหตุผลในอุทธรณ์ของอีกฝ่าย และขอให้ศาลอุทธรณ์คงคำพิพากษาส่วนที่เป็นคุณกับตนไว้ หลักอยู่ในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ป.วิ.พ.) มาตรา 237 ซึ่งใช้กับคดีครอบครัวด้วย เพราะพระราชบัญญัติศาลเยาวชนและครอบครัวและวิธีพิจารณาคดีเยาวชนและครอบครัว พ.ศ. 2553 (พ.ร.บ.ศาลเยาวชนฯ) มาตรา 180 ให้อุทธรณ์คำพิพากษาของศาลเยาวชนและครอบครัวไปยังศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษ โดยนำ ป.วิ.พ. มาใช้โดยอนุโลม

ตัวบทเรียกฝ่ายที่ถูกอุทธรณ์ว่า “จำเลยอุทธรณ์” คำนี้ไม่ได้แปลว่าคุณเคยเป็นจำเลยในคดีเดิม ถ้าคุณเป็นผู้ฟ้องหย่าแล้วชนะ แต่อีกฝ่ายยื่นอุทธรณ์ คุณก็อยู่ในฐานะจำเลยอุทธรณ์เช่นกัน ภาพรวมของการอุทธรณ์คดีครอบครัวทั้งระบบอยู่ใน คู่มืออุทธรณ์คดีหย่า ค่าเลี้ยงดู และฟ้องชู้

ต้องยื่นคำแก้อุทธรณ์ภายในกี่วัน และยื่นที่ไหน

ต้องยื่นภายใน 15 วันนับแต่วันที่ส่งสำเนาอุทธรณ์ถึงคุณ และยื่นต่อศาลชั้นต้นที่พิพากษาคดี ไม่ใช่ยื่นตรงที่ศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษ มาตรา 237 ใช้ถ้อยคำว่า “ภายในกำหนดสิบห้าวันนับแต่วันส่งสำเนาอุทธรณ์” จุดเริ่มนับจึงเป็นวันที่สำเนาอุทธรณ์ถูกส่งถึงคุณ ไม่ใช่วันที่อีกฝ่ายยื่นอุทธรณ์ และไม่ใช่วันที่ศาลอ่านคำพิพากษา

สิ่งที่ควรทำทันทีที่ได้รับเอกสาร คือจดวันที่ได้รับ เก็บซองหรือหลักฐานการส่งไว้ และนำสำเนาอุทธรณ์ไปให้ทนายตรวจโดยเร็ว เพราะสิบห้าวันนี้รวมเวลาอ่านอุทธรณ์ ค้นคำเบิกความและเอกสารในสำนวน และร่างคำโต้แย้งไว้ทั้งหมด ถ้ามีเหตุจำเป็นจริงที่ทำให้ยื่นไม่ทัน ป.วิ.พ. มาตรา 23 วางหลักทั่วไปว่าศาลขยายระยะเวลาได้เมื่อมีพฤติการณ์พิเศษ และต้องยื่นคำขอก่อนครบกำหนด เว้นแต่มีเหตุสุดวิสัย ศาลอาจอนุญาตหรือไม่ก็ได้ จึงไม่ควรวางแผนโดยพึ่งการขอขยายเวลา

ไม่ยื่นคำแก้อุทธรณ์ได้ไหม

ได้ และไม่ถือว่าขาดนัด มาตรา 237 ห้ามศาลแสดงว่าจำเลยอุทธรณ์ขาดนัดเพราะไม่ยื่นคำแก้อุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์ยังพิจารณาจากสำนวนที่ศาลชั้นต้นส่งขึ้นไปตามปกติ แต่การไม่ยื่นทำให้คุณเสียโอกาสชี้ให้ศาลเห็นว่าข้ออ้างของอีกฝ่ายผิดตรงไหน ศาลจะได้อ่านอุทธรณ์ที่เขียนมาเพื่อโน้มน้าวไปทางเดียว โดยไม่มีเอกสารอีกฉบับช่วยพาไปดูพยานที่สนับสนุนคำพิพากษาเดิม

ในคดีครอบครัว ผลของคำพิพากษากระทบชีวิตประจำวันโดยตรง เช่น ใครเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองบุตร ค่าอุปการะเลี้ยงดูรายเดือน หรือส่วนแบ่งสินสมรส คำแก้อุทธรณ์ที่กระชับและตรงประเด็นจึงคุ้มค่ากับเวลาที่ใช้เกือบทุกกรณี

คำแก้อุทธรณ์ที่ดีควรมีอะไรบ้าง

คำแก้อุทธรณ์ไม่จำเป็นต้องยาว แต่ต้องตอบอุทธรณ์ให้ครบทุกข้อ และพาศาลกลับไปดูพยานหลักฐานที่อยู่ในสำนวน ลำดับการเตรียมที่ใช้ได้กับคดีส่วนใหญ่มีดังนี้

1. แยกอุทธรณ์ของอีกฝ่ายเป็นข้อ ๆ สรุปให้ได้ว่าแต่ละข้อโต้แย้งเรื่องอะไร เช่น โต้แย้งว่าพยานไม่พอฟังว่ามีเหตุหย่า หรือโต้แย้งว่าค่าเลี้ยงดูสูงเกินความสามารถ
2. ตอบทีละข้อโดยอ้างสำนวน ชี้ว่าคำเบิกความหรือเอกสารใดสนับสนุนคำพิพากษา และระบุให้ศาลหาเจอได้ง่าย ไม่ใช่เขียนเพียงว่าคำพิพากษาชอบแล้ว
3. ชี้ข้อที่อีกฝ่ายเพิ่งยกขึ้นใหม่ ป.วิ.พ. มาตรา 225 ให้อุทธรณ์ได้เฉพาะข้อที่ได้ยกขึ้นว่ากันมาแล้วโดยชอบในศาลชั้นต้น ถ้าอุทธรณ์อ้างข้อเท็จจริงหรือข้อต่อสู้ที่ไม่เคยว่ากันมา ควรชี้ให้ศาลเห็น
4. ชี้ข้อที่ไม่ชัดแจ้ง ข้ออุทธรณ์ต้องกล่าวไว้โดยชัดแจ้งและเป็นสาระแก่คดี ข้อที่เขียนกว้าง ๆ ว่าไม่เห็นด้วยกับคำพิพากษาทั้งหมดโดยไม่บอกเหตุผล ควรโต้แย้งตรงจุดนี้
5. ตรวจข้อจำกัดเรื่องทุนทรัพย์ คดีหย่าและคดีเกี่ยวกับสิทธิในครอบครัวไม่อยู่ใต้เพดานห้าหมื่นบาทตามมาตรา 224 วรรคสอง แต่ถ้าส่วนที่อีกฝ่ายอุทธรณ์เป็นการเรียกเงินจำนวนไม่มาก ควรให้ทนายตรวจว่าอุทธรณ์ในข้อเท็จจริงนั้นต้องห้ามหรือไม่
6. สรุปคำขอ ขอให้ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนในส่วนที่ถูกอุทธรณ์ หรือไม่รับวินิจฉัยข้อที่ไม่ชอบด้วยกฎหมาย

สิ่งที่ไม่ควรใส่ คือคำขอให้ศาลแก้คำพิพากษาให้ดีขึ้นสำหรับคุณ เช่น ขอเพิ่มค่าเลี้ยงดูหรือขอเพิ่มค่าทดแทน เพราะคำแก้อุทธรณ์มีไว้ตอบโต้ ไม่ใช่ช่องทางอุทธรณ์ของคุณเอง วิธีเรียงข้อโต้แย้งให้ศาลอ่านง่ายใช้หลักเดียวกับการเขียนอุทธรณ์ ดูได้ที่ วิธีเขียนอุทธรณ์คดีครอบครัวทีละส่วน

ถ้าเราก็ไม่พอใจคำพิพากษาบางส่วน ต้องทำอย่างไร

ต้องยื่นอุทธรณ์ของตัวเองภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันที่ศาลชั้นต้นอ่านคำพิพากษา ตาม ป.วิ.พ. มาตรา 229 จะเขียนคำขอไว้ในคำแก้อุทธรณ์แทนไม่ได้ ข้อนี้เป็นกับดักที่พบบ่อย เพราะบางคนตั้งใจรอดูก่อนว่าอีกฝ่ายจะอุทธรณ์หรือไม่ แล้วค่อยตัดสินใจ แต่ถ้าอีกฝ่ายยื่นในวันท้าย ๆ ของกำหนด กว่าสำเนาจะส่งถึงคุณ กำหนดหนึ่งเดือนของคุณเองอาจหมดไปแล้ว

กำหนดเวลาสองเรื่องนี้นับแยกกันและเริ่มจากคนละวัน ตารางนี้สรุปความต่าง

ถ้าตัดสินใจอุทธรณ์เอง อย่าลืมว่าผู้อุทธรณ์ต้องนำเงินค่าฤชาธรรมเนียมที่ตนต้องใช้แก่อีกฝ่ายตามคำพิพากษามาวางศาลพร้อมอุทธรณ์ด้วย รายละเอียดการนับหนึ่งเดือนและการขอขยายเวลาอยู่ใน อุทธรณ์คดีครอบครัวภายในกี่วัน และเริ่มนับเมื่อไร

ระหว่างรอศาลอุทธรณ์ คำพิพากษาบังคับได้แค่ไหน

ส่วนที่สั่งให้ชำระเงินยังบังคับได้ ป.วิ.พ. มาตรา 231 วางหลักว่า “การยื่นอุทธรณ์ย่อมไม่เป็นการทุเลาการบังคับ” ถ้าคำพิพากษาให้อีกฝ่ายจ่ายค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตรหรือค่าทดแทน การที่อีกฝ่ายยื่นอุทธรณ์ไม่ได้ทำให้หน้าที่จ่ายหยุดเอง เว้นแต่อีกฝ่ายยื่นคำขอทุเลาการบังคับและศาลมีคำสั่งให้ทุเลา ซึ่งศาลอาจกำหนดเงื่อนไข เช่น ให้หาประกันหรือวางเงินก็ได้ เรื่องนี้อธิบายละเอียดใน อุทธรณ์แล้วต้องจ่ายตามคำพิพากษาไหม และการขอทุเลาการบังคับ

ส่วนการหย่าต่างออกไป ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1531 ให้การหย่าโดยคำพิพากษามีผลเมื่อคำพิพากษาถึงที่สุด ถ้าอีกฝ่ายอุทธรณ์คำพิพากษาให้หย่า ทั้งสองฝ่ายจึงยังเป็นคู่สมรสกันตามกฎหมาย ผลที่ตามมาเรื่องการจดทะเบียนสมรสใหม่อ่านได้ที่ ศาลสั่งให้หย่าแต่อีกฝ่ายอุทธรณ์ ยังเป็นคู่สมรสอยู่ไหม

ตัวอย่างสมมติ: ได้รับสำเนาอุทธรณ์ในคดีหย่าและค่าเลี้ยงดูบุตร

ตัวอย่างนี้เป็นเรื่องสมมติ คุณนิดฟ้องหย่าและศาลชั้นต้นพิพากษาให้หย่า ให้คุณนิดเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองบุตร และให้อีกฝ่ายจ่ายค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตรเป็นรายเดือน แต่ศาลไม่ได้ให้ค่าเลี้ยงดูย้อนหลังตามที่คุณนิดขอ สามสัปดาห์ต่อมาอีกฝ่ายยื่นอุทธรณ์ว่าค่าเลี้ยงดูสูงเกินรายได้ของตน และอ้างว่ารายได้ลดลงมาตั้งแต่ก่อนศาลพิพากษา

คำแก้อุทธรณ์ของคุณนิดควรชี้ว่าในชั้นพิจารณา อีกฝ่ายเบิกความเรื่องรายได้ไว้อย่างไร มีเอกสารใดในสำนวนแสดงรายได้ และข้ออ้างเรื่องรายได้ลดลงเคยยกขึ้นในศาลชั้นต้นหรือไม่ ส่วนเรื่องค่าเลี้ยงดูย้อนหลังที่คุณนิดไม่พอใจ คุณนิดต้องยื่นอุทธรณ์ของตัวเองภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษา ถ้ารอจนได้รับสำเนาอุทธรณ์ของอีกฝ่ายแล้วค่อยคิด กำหนดเวลาอาจเหลือเพียงไม่กี่วันหรือหมดไปแล้ว และถ้ารายได้ของอีกฝ่ายลดลงจริงหลังคำพิพากษา เรื่องนั้นเป็นช่องทางขอแก้ไขค่าเลี้ยงดูตาม ป.พ.พ. มาตรา 1598/39 ซึ่งแยกจากการอุทธรณ์

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยเมื่อถูกอุทธรณ์

• นับ 15 วันผิดจุด นับจากวันอ่านคำพิพากษาหรือวันที่อีกฝ่ายยื่น แทนที่จะนับจากวันส่งสำเนาอุทธรณ์
• ยื่นผิดศาล เข้าใจว่าต้องยื่นที่ศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษ ทั้งที่ต้องยื่นที่ศาลชั้นต้น
• ใส่คำขอของตัวเองในคำแก้อุทธรณ์ แทนการยื่นอุทธรณ์ภายในหนึ่งเดือน
• ตอบด้วยอารมณ์ เล่าความรู้สึกหรือโจมตีตัวบุคคล แทนการชี้พยานในสำนวน
• หยุดทำตามคำพิพากษา เพราะคิดว่าคดียังไม่จบ ทั้งที่ส่วนที่ให้ชำระเงินยังบังคับได้ระหว่างอุทธรณ์

เมื่อได้รับสำเนาอุทธรณ์ ให้เริ่มนับเวลาทันที และตัดสินใจให้ชัดภายในกำหนดหนึ่งเดือนของตัวเองว่ามีส่วนใดที่ต้องอุทธรณ์ด้วยหรือไม่ การให้ทนายอ่านคำพิพากษาและอุทธรณ์ของอีกฝ่ายควบคู่กันช่วยให้เห็นว่าจุดใดควรตอบ จุดใดควรปล่อย หากต้องการคำปรึกษา ติดต่อสำนักงาน