อุทธรณ์แล้วต้องจ่ายค่าเลี้ยงดูหรือค่าทดแทนตามคำพิพากษาไหม การขอทุเลาการบังคับ

คนที่แพ้คดีค่าเลี้ยงดูหรือคดีฟ้องชู้แล้วตัดสินใจอุทธรณ์ มักเข้าใจว่าระหว่างรอศาลอุทธรณ์ยังไม่ต้องจ่าย ขณะที่ฝ่ายที่ชนะก็ไม่แน่ใจว่าจะเริ่มบังคับคดีได้เลยหรือต้องรอให้คดีจบ บทความนี้ตอบทั้งสองฝ่าย ว่าส่วนใดของคำพิพากษามีผลระหว่างอุทธรณ์ ส่วนใดยังไม่มีผล การขอทุเลาการบังคับทำอย่างไร และการหยุดจ่ายเองโดยไม่มีคำสั่งศาลเสี่ยงอะไร

ทุเลาการบังคับ คืออะไร

ทุเลาการบังคับ คือคำสั่งศาลที่ให้ชะลอการบังคับตามคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลชั้นต้นไว้ก่อนระหว่างอุทธรณ์ หลักตั้งต้นตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ป.วิ.พ.) มาตรา 231 คือ “การยื่นอุทธรณ์ย่อมไม่เป็นการทุเลาการบังคับตามคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลชั้นต้น” การทุเลาจึงไม่เกิดขึ้นเองเพียงเพราะยื่นอุทธรณ์ ต้องมีคำขอ และศาลต้องมีคำสั่ง

หลักนี้ใช้กับคดีครอบครัวด้วย เพราะพระราชบัญญัติศาลเยาวชนและครอบครัวและวิธีพิจารณาคดีเยาวชนและครอบครัว พ.ศ. 2553 (พ.ร.บ.ศาลเยาวชนฯ) มาตรา 180 ให้อุทธรณ์คำพิพากษาของศาลเยาวชนและครอบครัวไปยังศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษ โดยนำ ป.วิ.พ. มาใช้โดยอนุโลม ภาพรวมของการอุทธรณ์ทั้งระบบอยู่ใน คู่มืออุทธรณ์คดีหย่า ค่าเลี้ยงดู และฟ้องชู้

อุทธรณ์แล้วต้องจ่ายไหม: อะไรมีผลระหว่างอุทธรณ์

ต้องจ่าย ถ้าคำพิพากษาสั่งให้ชำระเงินและศาลยังไม่ได้สั่งทุเลา แต่ไม่ใช่ทุกส่วนของคำพิพากษาคดีครอบครัวจะมีผลแบบเดียวกัน โดยเฉพาะการหย่า

เรื่องการหย่าต่างออกไป เพราะประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1531 ให้การหย่าโดยคำพิพากษามีผล “แต่เวลาที่คำพิพากษาถึงที่สุด” ถ้าอีกฝ่ายอุทธรณ์คำพิพากษาให้หย่า ทั้งสองยังเป็นคู่สมรสกันอยู่ระหว่างนั้น ผลต่อการจดทะเบียนสมรสใหม่และเรื่องอื่นอธิบายไว้ใน บทความศาลสั่งหย่าแล้วแต่อีกฝ่ายอุทธรณ์ ส่วนเงินที่ผูกอยู่กับการหย่า เช่น ค่าเลี้ยงชีพหลังหย่า จะบังคับได้เพียงใดในขณะที่ประเด็นการหย่ายังไม่ถึงที่สุด ควรให้ทนายตรวจจากคำพิพากษาของคดีนั้นโดยตรง

ฝ่ายที่ชนะบังคับคดีระหว่างอุทธรณ์ได้อย่างไร

ได้ ตราบที่ศาลยังไม่ได้สั่งทุเลา ฝ่ายที่ชนะไม่จำเป็นต้องรอให้ศาลอุทธรณ์พิพากษา สำหรับค่าอุปการะเลี้ยงดูและค่าเลี้ยงชีพ พ.ร.บ.ศาลเยาวชนฯ มีเครื่องมือเฉพาะที่ศาลอาจใช้

• สั่งให้นำเงินมาวางศาล มาตรา 162 ให้ศาลสั่งให้ลูกหนี้ตามคำพิพากษานำเงินมาวางศาลตามเงื่อนไขและระยะเวลาที่ศาลกำหนดได้
• อายัดรายได้ประจำเป็นรายเดือน ถ้าลูกหนี้มีรายได้ประจำ ศาลอาจสั่งอายัดเงินเท่าจำนวนที่ต้องชำระเป็นรายเดือน แล้วให้ผู้มีหน้าที่จ่ายเงินนั้น เช่น นายจ้าง นำเงินมาวางศาลแทน ดูรายละเอียดใน บทความอายัดเงินเดือนค่าเลี้ยงดูบุตร
• เรียกมาตักเตือนและกักขัง ถ้าไม่ปฏิบัติตาม ศาลเรียกมาตักเตือนได้ ถ้ายังไม่ปฏิบัติโดยไม่มีเหตุอันสมควร ศาลออกหมายจับและกักขังได้ครั้งละไม่เกิน 15 วัน จนกว่าจะนำเงินมาชำระหรือวางศาล
• บังคับเอากับสิทธิเรียกร้องเป็นเงิน มาตรา 154 ให้สิทธิเรียกร้องเป็นเงินของลูกหนี้ เช่น เงินเดือน อยู่ในความรับผิดแห่งการบังคับคดีเพื่อชำระค่าอุปการะเลี้ยงดูหรือค่าเลี้ยงชีพ เป็นจำนวนตามที่ศาลเห็นสมควร โดยคำนึงถึงฐานะครอบครัวของลูกหนี้ และค่าฤชาธรรมเนียมในการบังคับคดีนี้ได้รับยกเว้น

สำหรับค่าทดแทนในคดีฟ้องชู้ ฝ่ายที่ชนะใช้การบังคับคดีตามหลักทั่วไปของคดีแพ่ง ซึ่งอธิบายไว้ใน บทความบังคับคดีค่าทดแทนฟ้องชู้

ขอทุเลาการบังคับอย่างไร

ผู้อุทธรณ์ที่ต้องการชะลอการบังคับต้องยื่นคำขอและแสดงเหตุอันสมควร ขั้นตอนตาม ป.วิ.พ. มาตรา 231 สรุปได้ดังนี้

1. ยื่นคำขอทุเลาการบังคับต่อศาลอุทธรณ์ก่อนศาลอุทธรณ์พิพากษา โดยยื่นผ่านศาลชั้นต้นได้จนถึงเวลาที่ศาลมีคำสั่งรับอุทธรณ์ จึงควรยื่นพร้อมหรือใกล้กับการยื่นอุทธรณ์
2. แสดงเหตุอันสมควร ควรอธิบายให้เห็นว่าข้ออุทธรณ์มีน้ำหนักอย่างไร และถ้าบังคับคดีไปก่อน จะเกิดความเสียหายอย่างไรที่แก้คืนได้ยาก โดยมีเอกสารประกอบ ไม่ใช่เพียงบอกว่าไม่อยากจ่าย
3. กรณีฉุกเฉินขอคำสั่งชั่วคราว ถ้ามีการบังคับคดีจวนตัว ศาลสั่งทุเลาชั่วคราวได้
4. เตรียมรับเงื่อนไข ศาลกำหนดเงื่อนไขได้ เช่น ให้หาประกันหรือวางเงิน ซึ่งอาจเป็นทางที่คุ้มครองทั้งสองฝ่าย เพราะมีเงินหรือหลักประกันรองรับไว้จนกว่าคดีจะได้ข้อยุติ
5. ระหว่างรอคำสั่ง ยังต้องปฏิบัติตามคำพิพากษา การยื่นคำขอยังไม่ใช่คำสั่งทุเลา

ไม่มีใครรับประกันได้ว่าศาลจะสั่งทุเลา และในคดีค่าเลี้ยงดูบุตร ควรคาดไว้ว่าความจำเป็นของเด็กจะเป็นเรื่องที่ถูกชั่งน้ำหนักด้วย เพราะคดีครอบครัวให้ความสำคัญกับประโยชน์ของผู้เยาว์ตลอดทุกขั้นตอน

หยุดจ่ายค่าเลี้ยงดูระหว่างอุทธรณ์ เสี่ยงอะไร

เสี่ยงหลายชั้น และส่วนใหญ่ย้อนกลับมาเป็นภาระหนักกว่าเดิม ถ้าคุณหยุดจ่ายเองโดยไม่มีคำสั่งทุเลา อีกฝ่ายดำเนินการบังคับคดีได้ ศาลอาจสั่งอายัดรายได้ประจำของคุณเป็นรายเดือน และถ้าคุณไม่ปฏิบัติตามคำสั่งโดยไม่มีเหตุอันสมควร อาจถูกออกหมายจับและกักขังได้ครั้งละไม่เกิน 15 วันตาม พ.ร.บ.ศาลเยาวชนฯ มาตรา 162 ขณะเดียวกันยอดค้างก็สะสมต่อไป

ถ้าในคดีมีคำสั่งคุ้มครองชั่วคราวเรื่องการอุปการะเลี้ยงดูตามมาตรา 159 ที่ยังมีผลอยู่ การฝ่าฝืนคำสั่งนั้นก็มีผลตามมาตรา 161 ซึ่งให้ศาลเรียกมาตักเตือนและกักขังได้ในลักษณะเดียวกัน และที่สำคัญที่สุด ผู้ที่เดือดร้อนจริงจากการหยุดจ่ายคือเด็ก

ถ้าคุณจ่ายไม่ไหวจริง มีทางที่ถูกต้องกว่า คือขอทุเลาการบังคับพร้อมเหตุผลและเอกสาร หรือถ้ารายได้หรือฐานะเปลี่ยนไปหลังคำพิพากษา ร้องขอให้ศาลลดค่าอุปการะเลี้ยงดูตาม ป.พ.พ. มาตรา 1598/39 ดูมุมของฝ่ายผู้จ่ายใน บทความศาลสั่งจ่ายค่าเลี้ยงดูบุตรเกินกำลัง และมุมของผู้ที่ถูกสั่งให้จ่ายค่าทดแทนฟ้องชู้ใน บทความโดนฟ้องชู้แพ้คดี อุทธรณ์ขอลดค่าทดแทน

ถ้าจ่ายไปแล้วแต่ศาลอุทธรณ์แก้คำพิพากษา จะเป็นอย่างไร

คำตอบขึ้นกับผลของคำพิพากษาศาลอุทธรณ์และรายละเอียดของแต่ละคดี บทความนี้จึงไม่ยืนยันกฎตายตัวเรื่องการเรียกคืนเงินที่จ่ายไปแล้ว สิ่งที่ทำได้คือวางแผนตั้งแต่ต้น เช่น เมื่อขอทุเลาการบังคับ อาจเสนอต่อศาลให้วางเงินหรือหาประกันเป็นเงื่อนไข เพื่อให้เงินไม่ไปอยู่ในมือฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งก่อนคดีจะได้ข้อยุติ

ตัวอย่างสมมติ: สองทางเลือกของผู้จ่ายค่าเลี้ยงดู

ตัวอย่างสมมติ คุณดีถูกพิพากษาให้จ่ายค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตรรายเดือน และอุทธรณ์ขอลดจำนวน เพราะเห็นว่าศาลฟังรายได้ของเขาสูงกว่าความจริง

ทางแรก คุณดีหยุดจ่ายทันทีที่ยื่นอุทธรณ์ อีกฝ่ายยื่นขอบังคับคดี ศาลอาจสั่งอายัดเงินเดือนส่งศาลทุกเดือน ยอดค้างระหว่างนั้นยังต้องชำระ และถ้ายังไม่ปฏิบัติตามคำสั่งโดยไม่มีเหตุอันสมควร คุณดีเสี่ยงถูกเรียกมาตักเตือนและกักขัง

ทางที่สอง คุณดีจ่ายตามคำพิพากษาต่อไป และให้ทนายยื่นคำขอทุเลาการบังคับพร้อมเอกสารรายได้จริงและภาระที่ต้องรับผิดชอบ ถ้าศาลไม่สั่งทุเลา เขาก็ไม่มีหนี้ค้างสะสม ถ้าศาลสั่งทุเลาโดยมีเงื่อนไข เขาก็รู้ชัดว่าต้องทำอะไร ทางที่สองไม่ได้รับประกันผล แต่ไม่สร้างปัญหาใหม่ซ้อนบนคดีเดิม

ถ้าคุณเป็นฝ่ายที่ถูกอีกฝ่ายอุทธรณ์ คำพิพากษาที่ให้คุณได้รับเงินยังบังคับได้ระหว่างนั้น และคุณยังต้องดูแลคำแก้อุทธรณ์ของตัวเองภายใน 15 วันนับแต่วันส่งสำเนาอุทธรณ์ ดู บทความแก้อุทธรณ์คดีครอบครัว ทั้งสองฝ่ายควรให้ทนายตรวจคำพิพากษาและวางแผนเรื่องการบังคับหรือการขอทุเลาตั้งแต่วันที่ตัดสินใจอุทธรณ์ หากต้องการคำปรึกษา ติดต่อสำนักงาน