ศาลสั่งจ่ายค่าเลี้ยงดูบุตรเกินกำลัง อุทธรณ์ขอลดได้ไหม และต้องจ่ายระหว่างอุทธรณ์หรือเปล่า

หลายคนออกจากห้องพิจารณาพร้อมตัวเลขค่าเลี้ยงดูบุตรที่ไม่รู้จะหามาจากไหน ไม่ได้แปลว่าไม่อยากดูแลลูก แต่รายได้จริง หนี้สิน และภาระอื่นที่มีอยู่ทำให้จำนวนที่ศาลสั่งเกินกำลัง บทความนี้เขียนสำหรับฝ่ายผู้จ่าย อธิบายว่าอุทธรณ์ขอลดได้ด้วยเหตุใด เหตุแบบใดที่มักไม่ช่วย ระหว่างอุทธรณ์ต้องจ่ายหรือไม่ ความเสี่ยงถ้าหยุดจ่าย และทางขอลดภายหลังเมื่อชีวิตเปลี่ยน

อุทธรณ์ขอลดค่าเลี้ยงดูบุตรคืออะไร

อุทธรณ์ขอลดค่าเลี้ยงดูบุตร คือการขอให้ศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษแก้คำพิพากษาของศาลเยาวชนและครอบครัวในส่วนจำนวนค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตร เพราะศาลชั้นต้นประเมินความสามารถของผู้จ่ายหรือพฤติการณ์คลาดเคลื่อนจากพยานในสำนวน ต้องยื่นที่ศาลชั้นต้นภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษา ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ป.วิ.พ.) มาตรา 229 ขั้นตอนทั้งหมดสรุปไว้ใน คู่มืออุทธรณ์คดีหย่า ค่าเลี้ยงดู และฟ้องชู้

สิ่งที่ต้องเข้าใจก่อนคือ การอุทธรณ์ขอลดไม่ใช่การขอพ้นหน้าที่ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1564 กำหนดให้บิดามารดาต้องอุปการะเลี้ยงดูและให้การศึกษาตามสมควรแก่บุตรในระหว่างที่เป็นผู้เยาว์ คำถามในชั้นอุทธรณ์จึงอยู่ที่ "เท่าใดจึงเหมาะสม" ตามเกณฑ์ของมาตรา 1598/38 คือความสามารถของผู้มีหน้าที่ต้องให้ ฐานะของผู้รับ และพฤติการณ์แห่งกรณี

ศาลจะลดค่าเลี้ยงดูบุตรเพราะเหตุใด

อุทธรณ์ที่มีโอกาสคือการชี้ว่าศาลชั้นต้นประเมินข้อเท็จจริงผิดไปจากพยานในสำนวน ไม่ใช่การบอกว่าจำนวนนี้สูงเกินไปเฉย ๆ ตารางนี้แยกเหตุที่มักมีน้ำหนักกับหลักฐานที่ต้องมี

เหตุที่ยกได้	ตัวอย่างความคลาดเคลื่อน	หลักฐานที่ควรอยู่ในสำนวน
ศาลประเมินรายได้สูงกว่าความจริง	ศาลใช้รายได้ช่วงที่มีงานพิเศษ ทั้งที่งานนั้นจบไปแล้ว หรือนับรายได้ก่อนหักค่าใช้จ่ายของกิจการ	สลิปเงินเดือนหลายเดือน หนังสือรับรองจากนายจ้าง หลักฐานภาษี บัญชีรายรับรายจ่ายของกิจการ
ภาระที่มีอยู่จริงไม่ถูกนำมาคิด	บุตรคนอื่นที่ต้องเลี้ยงดูตามกฎหมาย หนี้ที่ผูกพันอยู่ก่อน ค่ารักษาพยาบาลของตนเอง	สูติบัตร คำพิพากษาหรือข้อตกลงค่าเลี้ยงดูอื่น สัญญาเงินกู้และประวัติการชำระ ใบรับรองแพทย์
ค่าใช้จ่ายของบุตรที่ศาลรับฟังสูงเกินหลักฐาน	ศาลรับรายการที่ไม่มีเอกสารรองรับ หรือรายการที่ซ้ำกัน	คำค้านและพยานที่ส่งไว้ในศาลชั้นต้นเรื่องรายการค่าใช้จ่าย
ส่วนที่ผู้จ่ายรับภาระอยู่แล้ว	ผู้จ่ายจ่ายค่าเล่าเรียนหรือประกันสุขภาพของบุตรโดยตรง แต่ศาลนับรายการนั้นซ้ำในค่าเลี้ยงดูรายเดือน	หลักฐานการชำระเงินให้โรงเรียนหรือบริษัทประกัน

ภาระอื่นเหล่านี้เป็นพฤติการณ์ที่ศาลอาจนำมาชั่ง แต่ไม่ได้ทำให้ศาลต้องลดเสมอไป ศาลยังมีดุลพินิจเต็มที่ตามมาตรา 1598/38 และจะให้น้ำหนักกับความจำเป็นของบุตรด้วย

เหตุที่ไม่ช่วยให้ลดได้

• ไม่อยากจ่าย หรือไม่พอใจอดีตคู่สมรส ความขัดแย้งระหว่างผู้ใหญ่ไม่ใช่ปัจจัยตามมาตรา 1598/38
• ค่าใช้จ่ายฟุ่มเฟือยของตนเอง เช่น ค่างวดรถคันใหม่ที่เพิ่งซื้อหลังถูกฟ้อง ศาลอาจไม่เห็นว่าเป็นภาระที่ควรมาก่อนบุตร
• ทำให้ตัวเองดูมีรายได้น้อย เช่น โอนรายได้ไปไว้ในชื่อคนอื่นหรือจงใจลดงาน นอกจากผิดหลักความซื่อตรงต่อศาลแล้ว ถ้าความจริงปรากฏ ศาลอาจไม่เชื่อพยานส่วนอื่นของคุณเลย

ระหว่างอุทธรณ์ต้องจ่ายค่าเลี้ยงดูบุตรหรือไม่

ต้องจ่าย เว้นแต่ศาลสั่งทุเลาการบังคับ ป.วิ.พ. มาตรา 231 บัญญัติว่า "การยื่นอุทธรณ์ย่อมไม่เป็นการทุเลาการบังคับตามคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลชั้นต้น" การยื่นอุทธรณ์จึงไม่ได้หยุดหน้าที่จ่ายตามจำนวนที่ศาลชั้นต้นสั่ง ถ้าคุณเห็นว่าการบังคับระหว่างอุทธรณ์จะทำให้เดือดร้อนเกินควร ต้องยื่นคำขอทุเลาการบังคับต่อศาลอุทธรณ์ก่อนศาลอุทธรณ์พิพากษา โดยยื่นผ่านศาลชั้นต้นได้จนถึงเวลาที่ศาลมีคำสั่งรับอุทธรณ์ และต้องแสดงเหตุอันสมควร ในกรณีฉุกเฉินศาลอาจสั่งทุเลาชั่วคราวได้ และอาจกำหนดเงื่อนไข เช่น ให้หาประกันหรือวางเงิน

ไม่มีอะไรรับประกันว่าศาลจะสั่งทุเลา โดยเฉพาะเงินที่ใช้เลี้ยงดูเด็กรายเดือน ทางที่ปลอดภัยกว่าคือจ่ายต่อไปตามคำพิพากษาระหว่างรอผล แล้วเก็บหลักฐานการโอนทุกงวดโดยระบุว่าเป็นค่าเลี้ยงดูบุตรเดือนใด ขั้นตอนขอทุเลาอยู่ใน อุทธรณ์แล้วต้องจ่ายตามคำพิพากษาไหม และการขอทุเลาการบังคับ

ถ้าหยุดจ่ายระหว่างอุทธรณ์ จะเกิดอะไรขึ้น

อีกฝ่ายขอให้ศาลบังคับได้ทันที และกฎหมายคดีครอบครัวมีเครื่องมือบังคับเฉพาะสำหรับค่าอุปการะเลี้ยงดู ตามพระราชบัญญัติศาลเยาวชนและครอบครัวและวิธีพิจารณาคดีเยาวชนและครอบครัว พ.ศ. 2553

1. สั่งให้วางเงินต่อศาล ตามเงื่อนไขและระยะเวลาที่ศาลกำหนด (มาตรา 162)
2. อายัดรายได้ประจำ ถ้าคุณมีรายได้ประจำ ศาลอาจสั่งอายัดเงินเท่าจำนวนที่ต้องชำระเป็นรายเดือน แล้วให้ผู้จ่ายเงิน เช่น นายจ้าง นำเงินมาวางศาลแทน (มาตรา 162)
3. บังคับคดีจากสิทธิเรียกร้องเป็นเงิน เช่น เงินเดือน ในจำนวนที่ศาลเห็นสมควร โดยคำนึงถึงฐานะครอบครัวของคุณและผู้ที่คุณต้องอุปการะ (มาตรา 154)
4. ตักเตือน และกักขัง ถ้ายังไม่ปฏิบัติโดยไม่มีเหตุอันสมควร ศาลออกหมายจับและกักขังได้ครั้งละไม่เกิน 15 วัน จนกว่าจะนำเงินมาชำระหรือวางศาล (มาตรา 162)

การถูกอายัดผ่านนายจ้างยังกระทบชีวิตการทำงานโดยตรง ซึ่งย้อนกลับมาทำให้จ่ายได้ยากขึ้นอีก การจ่ายต่อไประหว่างอุทธรณ์จึงมักดีกว่าทั้งต่อตัวคุณและต่อบุตร รายละเอียดเรื่องการอายัดอยู่ที่ อายัดเงินเดือนเพื่อชำระค่าเลี้ยงดูบุตร

ตัวอย่างสมมติ: ศาลใช้รายได้ช่วงที่มีงานพิเศษ

ตัวอย่างนี้เป็นเรื่องสมมติ นาย ง. เป็นช่างที่มีรายได้ประจำจากบริษัท ปีก่อนฟ้องเขารับงานพิเศษช่วงหนึ่งทำให้รายได้รวมสูงขึ้นชั่วคราว ในศาลชั้นต้นนาย ง. ส่งหนังสือรับรองจากผู้ว่าจ้างว่างานพิเศษสิ้นสุดแล้ว และส่งหลักฐานว่าต้องเลี้ยงดูบุตรอีกคนจากความสัมพันธ์ก่อนหน้า แต่ศาลกำหนดค่าเลี้ยงดูโดยคิดจากรายได้รวมของปีที่มีงานพิเศษ และไม่ได้กล่าวถึงบุตรอีกคน

อุทธรณ์ของนาย ง. ควรชี้เอกสารสองชิ้นนั้นตรง ๆ ว่าอยู่ในสำนวนแล้วแต่ไม่ได้ถูกนำมาพิจารณา แสดงรายได้ประจำที่แท้จริง และเสนอจำนวนที่สอดคล้องกับความสามารถตามมาตรา 1598/38 ระหว่างนั้นเขายังจ่ายตามจำนวนเดิมและเก็บหลักฐานทุกงวด ศาลอุทธรณ์อาจลดให้ ลดน้อยกว่าที่ขอ หรือพิพากษายืนก็ได้ ส่วนอีกฝ่ายยื่นคำแก้อุทธรณ์ได้ภายในสิบห้าวันนับแต่ได้รับสำเนาอุทธรณ์ และถ้าต้องการขอเพิ่มก็ต้องยื่นอุทธรณ์ของตัวเอง มุมของฝ่ายผู้รับดูได้ที่ ศาลให้ค่าเลี้ยงดูบุตรน้อยเกินไป อุทธรณ์ขอเพิ่มได้ไหม

ทางขอลดค่าเลี้ยงดูเมื่อพฤติการณ์เปลี่ยนภายหลัง

ถ้าคำพิพากษาไม่ได้ผิดในวันที่ตัดสิน แต่ชีวิตเปลี่ยนหลังจากนั้น เช่น ตกงาน ป่วยหนัก หรือรายได้ลดลงอย่างถาวร ช่องทางที่ตรงกว่าคือ ป.พ.พ. มาตรา 1598/39 ซึ่งให้ศาลสั่งลด เพิ่ม หรือเพิกถอนค่าอุปการะเลี้ยงดูได้ เมื่อแสดงว่าพฤติการณ์ รายได้ หรือฐานะของคู่กรณีเปลี่ยนแปลงไป ช่องทางนี้ไม่ได้ผูกกับกำหนดหนึ่งเดือนของการอุทธรณ์ แต่จนกว่าศาลจะมีคำสั่งแก้ไข คุณยังต้องจ่ายตามจำนวนเดิม จึงควรยื่นทันทีที่การเปลี่ยนแปลงชัดเจน เปรียบเทียบสองช่องทางได้ที่ อุทธรณ์หรือยื่นขอแก้ไขค่าเลี้ยงดู แบบไหนเหมาะกับคุณ และขั้นตอนขอลดในชั้นต้นอยู่ที่ ยื่นคำร้องขอลดค่าเลี้ยงดูบุตร

สิ่งที่ควรทำทันทีหลังฟังคำพิพากษา

• จดวันอ่านคำพิพากษา และนับกำหนดหนึ่งเดือนสำหรับยื่นอุทธรณ์
• ขอคัดคำพิพากษาและตรวจว่าศาลใช้รายได้ตัวเลขใด และนำภาระใดมาคิดบ้าง
• ตรวจว่าเอกสารรายได้และภาระของคุณอยู่ในสำนวนครบหรือไม่
• จ่ายตามคำพิพากษาต่อไปและเก็บหลักฐานการโอนทุกงวด
• ปรึกษาทนายว่าคดีของคุณติดข้อจำกัดอุทธรณ์ข้อเท็จจริงตาม ป.วิ.พ. มาตรา 224 หรือไม่ ซึ่งคดีที่เรียกเงินจำนวนน้อยต้องตรวจเป็นรายคดี

การอุทธรณ์ขอลดที่ดีเริ่มจากความซื่อตรงเรื่องรายได้และการแสดงให้ศาลเห็นว่าคุณยังรับผิดชอบต่อบุตรตามกำลังจริง ถ้าต้องการให้ช่วยตรวจคำพิพากษาและวางแผนก่อนครบกำหนด ติดต่อสำนักงาน

คำถามที่พบบ่อย

ยื่นอุทธรณ์แล้วหยุดจ่ายค่าเลี้ยงดูบุตรได้ไหม

ไม่ได้ การยื่นอุทธรณ์ไม่ทุเลาการบังคับตาม ป.วิ.พ. มาตรา 231 ถ้าต้องการหยุดการบังคับระหว่างอุทธรณ์ ต้องยื่นคำขอทุเลาการบังคับและแสดงเหตุอันสมควร ซึ่งศาลจะสั่งหรือไม่ก็ได้

ตกงานหลังศาลพิพากษา ต้องทำอย่างไร

ควรยื่นคำร้องขอลดค่าเลี้ยงดูตาม ป.พ.พ. มาตรา 1598/39 โดยแสดงว่ารายได้หรือฐานะเปลี่ยนไป ช่องทางนี้ใช้กับการเปลี่ยนแปลงหลังคำพิพากษา ระหว่างรอคำสั่งศาลยังต้องจ่ายตามเดิม จึงไม่ควรรอนาน

ศาลอายัดเงินเดือนเพื่อจ่ายค่าเลี้ยงดูบุตรได้ไหม

ได้ ถ้าผู้จ่ายมีรายได้ประจำ ศาลอาจสั่งอายัดเงินเท่าจำนวนที่ต้องชำระเป็นรายเดือน แล้วให้ผู้จ่ายเงินนำมาวางศาลแทน ตาม พ.ร.บ.ศาลเยาวชนและครอบครัวฯ มาตรา 162

มีลูกกับคู่ใหม่ ขอลดค่าเลี้ยงดูลูกคนแรกได้หรือไม่

อาจได้ ภาระเลี้ยงดูบุตรคนอื่นเป็นพฤติการณ์ที่ศาลอาจนำมาชั่งตามมาตรา 1598/38 แต่ศาลไม่จำเป็นต้องลดเสมอ ถ้าบุตรคนใหม่เกิดหลังคำพิพากษา ช่องทางที่เหมาะคือขอแก้ไขตามมาตรา 1598/39 มากกว่าการอุทธรณ์

ไม่ได้ส่งเอกสารรายได้ในศาลชั้นต้น ส่งตอนอุทธรณ์ได้ไหม

ทำได้จำกัดมาก เพราะอุทธรณ์ต้องเป็นเรื่องที่ว่ากันมาแล้วในศาลชั้นต้นตาม ป.วิ.พ. มาตรา 225 ควรให้ทนายประเมินว่าเข้าข้อยกเว้นหรือไม่ ดูเพิ่มที่ ยื่นหลักฐานใหม่ในชั้นอุทธรณ์คดีครอบครัว