หลังฟังคำพิพากษา หลายคนเพิ่งนึกออกว่ามีแชทเก่า สลิปโอนเงิน หรือพยานอีกคนที่ไม่ได้นำมาเบิกความ บางคนเพิ่งได้หลักฐานใหม่หลังศาลตัดสิน และหวังว่าจะแนบไปกับอุทธรณ์ได้ บทความนี้อธิบายว่าทำไมหลักฐานใหม่ชั้นอุทธรณ์โดยหลักใช้ได้ยาก ข้อยกเว้นที่มีอยู่แคบแค่ไหน ถ้าศาลชั้นต้นไม่ยอมรับพยานของคุณต้องทำอะไร และถ้าหลักฐานเกิดขึ้นหลังคำพิพากษา ยังมีช่องทางอื่นอะไรบ้าง
หลักฐานใหม่ชั้นอุทธรณ์ ทำไมโดยหลักใช้ไม่ได้
หลักฐานใหม่ชั้นอุทธรณ์ หมายถึงพยานหลักฐานที่ไม่เคยเข้าสู่สำนวนในศาลชั้นต้น ซึ่งโดยหลักช่วยข้ออุทธรณ์ได้น้อยมาก เพราะศาลอุทธรณ์ทำหน้าที่ตรวจว่าศาลชั้นต้นฟังข้อเท็จจริงและใช้กฎหมายถูกต้องหรือไม่ จากสิ่งที่อยู่ในสำนวน คือคำคู่ความ เอกสาร คำเบิกความ และรายงานที่เกิดขึ้นในศาลชั้นต้น ไม่ใช่การเริ่มสืบพยานใหม่ทั้งคดี
ประกอบกับประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ป.วิ.พ.) มาตรา 225 กำหนดว่าข้อเท็จจริงหรือข้อกฎหมายที่อุทธรณ์ต้องเป็น “ข้อที่ได้ยกขึ้นว่ากันมาแล้วโดยชอบในศาลชั้นต้น” ถ้าหลักฐานใหม่พาประเด็นใหม่เข้ามาด้วย เช่น อ้างเหตุหย่าข้อใหม่หรือพฤติการณ์ชู้ครั้งอื่นที่ไม่เคยกล่าวอ้าง ก็ยิ่งเสี่ยงต้องห้าม คดีครอบครัวอุทธรณ์ไปยังศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษโดยใช้ ป.วิ.พ. โดยอนุโลม หลักนี้จึงใช้เต็มที่ ภาพรวมของการอุทธรณ์อยู่ใน คู่มืออุทธรณ์คดีหย่า ค่าเลี้ยงดู และฟ้องชู้
สรุปให้จำง่าย พยานหลักฐานในคดีครอบครัวต้องวางไว้ให้ครบตั้งแต่ศาลชั้นต้น เพราะศาลอุทธรณ์อ่านสิ่งที่คุณทำไว้แล้ว ไม่ใช่สิ่งที่คุณอยากทำเพิ่มทีหลัง
ข้อยกเว้นมีอะไรบ้าง และแคบแค่ไหน
มาตรา 225 ยอมให้ยกเรื่องที่ไม่ได้ว่ากันในศาลชั้นต้นได้เพียงสองกรณี
- ปัญหาเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยของประชาชน ใช้กับปัญหาบางประเภทที่กระทบประโยชน์ส่วนรวม ไม่ใช่ช่องสำหรับนำพยานมาเติมข้อเท็จจริงของฝ่ายตน
- พฤติการณ์ไม่เปิดช่องให้ยกขึ้นในศาลชั้นต้น ใช้กับกรณีที่ไม่มีโอกาสยกประเด็นนั้นขึ้นได้จริง ไม่ใช่กรณีที่มีหลักฐานอยู่ในมือแล้วแต่ลืม หรือเลือกไม่ใช้
ส่วนการที่ศาลอุทธรณ์จะรับฟังพยานหลักฐานนอกสำนวน เป็นเรื่องยกเว้นที่ต้องมีเหตุเฉพาะและอยู่ในดุลพินิจของศาล ไม่ใช่สิทธิที่คู่ความจะขอเมื่อไรก็ได้ อย่าวางแผนคดีโดยหวังพึ่งช่องนี้ ถ้าคุณคิดว่ากรณีของคุณอาจเข้าข้อยกเว้น ให้ทนายประเมินจากเหตุผลจริงว่าทำไมจึงนำเสนอในศาลชั้นต้นไม่ได้
ถ้าศาลชั้นต้นไม่ยอมรับพยานของคุณ ทำอะไรได้
ทำได้ ถ้าคุณโต้แย้งไว้ตั้งแต่ตอนนั้น กรณีนี้ต่างจากการลืมยื่นพยาน คือคุณเสนอพยานแล้ว แต่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งไม่รับ หรือไม่อนุญาตให้สืบพยานบางปาก คำสั่งลักษณะนี้มักเป็นคำสั่งระหว่างพิจารณา ซึ่ง ป.วิ.พ. มาตรา 226 ห้ามอุทธรณ์ทันที แต่ถ้าคุณโต้แย้งไว้และศาลจดข้อโต้แย้งลงในรายงาน คุณอุทธรณ์คำสั่งนั้นได้ภายในหนึ่งเดือนหลังศาลพิพากษาหรือมีคำสั่งชี้ขาดคดี ถ้าไม่ได้โต้แย้งไว้ อาจเสียสิทธิ
ในอุทธรณ์ ทนายจะชี้ว่าคำสั่งไม่รับพยานนั้นไม่ชอบอย่างไร และพยานนั้นสำคัญต่อผลคดีอย่างไร นี่คือช่องทางที่ถูกต้องสำหรับพยานที่ “ควรได้อยู่ในสำนวนแต่ไม่ได้อยู่” ซึ่งต่างจากพยานที่ไม่เคยถูกเสนอเลย วิธีวางเรื่องนี้เป็นข้ออุทธรณ์อยู่ใน บทความเขียนอุทธรณ์คดีครอบครัว
คดีที่มีลูกเกี่ยวข้อง: รายงานสถานพินิจต้องคัดค้านตั้งแต่ศาลชั้นต้น
ในคดีครอบครัวที่ผู้เยาว์มีส่วนได้เสีย เช่น คดีหย่าที่ต้องชี้ขาดผู้ใช้อำนาจปกครองบุตร พระราชบัญญัติศาลเยาวชนและครอบครัวและวิธีพิจารณาคดีเยาวชนและครอบครัว พ.ศ. 2553 (พ.ร.บ.ศาลเยาวชนฯ) มาตรา 167–168 ให้ศาลแจ้งผู้อำนวยการสถานพินิจให้รายงานเรื่องความเป็นอยู่ สวัสดิภาพ และความประสงค์หรือประโยชน์สูงสุดของผู้เยาว์ ศาลต้องฟังความเห็นนั้นก่อนพิพากษา และคู่ความคัดค้านและนำสืบหักล้างได้
ถ้าคุณเห็นว่ารายงานคลาดเคลื่อน ช่วงเวลาที่จะคัดค้านและนำพยานหักล้างคือในศาลชั้นต้น การรอไปเถียงครั้งแรกในอุทธรณ์ทำให้ข้อโต้แย้งไม่มีพยานรองรับในสำนวน ส่วนถ้าสถานการณ์ของเด็กเปลี่ยนไปหลังคำพิพากษา ช่องทางคือร้องขอเปลี่ยนตัวผู้ใช้อำนาจปกครองตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1521 ดูความต่างของสองทางนี้ใน บทความอุทธรณ์คำพิพากษาเรื่องอำนาจปกครองบุตร
หลักฐานเกิดขึ้นหลังคำพิพากษา ใช้ช่องทางไหน
หลักฐานที่เกิดหลังคำพิพากษาไม่ได้ทำให้คำพิพากษาเดิม “ผิด” ในวันที่อ่าน เพราะศาลอุทธรณ์ตรวจความถูกต้องจากข้อมูลที่มีในขณะนั้น สำหรับการเปลี่ยนแปลงภายหลัง กฎหมายครอบครัวมีช่องทางเฉพาะของมันเอง
| สถานการณ์หลังคำพิพากษา | ช่องทางที่ตรงกว่าอุทธรณ์ | หลักกฎหมาย |
|---|---|---|
| รายได้ ฐานะ หรือพฤติการณ์ของผู้จ่ายหรือผู้รับค่าอุปการะเลี้ยงดูเปลี่ยนไป | ร้องขอให้ศาลเพิ่ม ลด เพิกถอน หรือกลับให้ค่าอุปการะเลี้ยงดู | ป.พ.พ. มาตรา 1598/39 |
| ฐานะของคู่กรณีในเรื่องค่าเลี้ยงชีพหลังหย่าเปลี่ยนไป | ขอแก้ไขโดยนำหลักเดียวกันมาใช้ | ป.พ.พ. มาตรา 1526 ที่นำมาตรา 1598/39 มาใช้โดยอนุโลม |
| ผู้ใช้อำนาจปกครองประพฤติตนไม่สมควร หรือพฤติการณ์เปลี่ยนไป | ร้องขอเปลี่ยนตัวผู้ใช้อำนาจปกครอง | ป.พ.พ. มาตรา 1521 |
| มีเหตุหย่าเกิดขึ้นใหม่หลังศาลยกฟ้องหย่า | อาจเป็นเรื่องของคดีใหม่ ต้องให้ทนายตรวจว่าไม่ซ้ำกับคดีเดิม | ดูบทความ ฟ้องหย่าศาลยกฟ้อง อุทธรณ์หรือฟ้องใหม่ |
การเลือกระหว่างอุทธรณ์กับการขอแก้ไขค่าเลี้ยงดูมีรายละเอียดอีกมาก อ่านต่อได้ที่ อุทธรณ์หรือยื่นขอแก้ไขค่าเลี้ยงดู แบบไหนเหมาะกับกรณีของคุณ
ตัวอย่างสมมติ: เจอหลักฐานรายได้หลังศาลตัดสิน
ตัวอย่างสมมติ คุณซีฟ้องเรียกค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตร ศาลชั้นต้นกำหนดจำนวนโดยฟังรายได้จากสลิปเงินเดือนของอีกฝ่ายเพียงอย่างเดียว หลังฟังคำพิพากษา คุณซีพบโพสต์ขายของออนไลน์ที่แสดงว่าอีกฝ่ายมีธุรกิจเสริมมาตั้งแต่ก่อนฟ้อง คุณซีอยากแนบโพสต์นั้นไปกับอุทธรณ์
ทนายอธิบายว่า หลักฐานนี้ไม่เคยเข้าสำนวน ศาลอุทธรณ์โดยหลักจะไม่ใช้มันเปลี่ยนข้อเท็จจริงที่ศาลชั้นต้นฟังไว้ ส่วนการขอแก้ไขตามมาตรา 1598/39 ต้องดูว่าเป็นการเปลี่ยนแปลงหลังคำพิพากษาจริง หรือเป็นข้อมูลเดิมที่ไม่ได้นำเสนอ ซึ่งเป็นคำถามที่ต้องประเมินจากข้อเท็จจริงของคดี บทเรียนของคุณซีคือ ถ้าสงสัยว่าอีกฝ่ายมีรายได้มากกว่าที่แสดง ต้องแสวงหาและนำเสนอพยานตั้งแต่ศาลชั้นต้น ด้วยวิธีที่ชอบด้วยกฎหมาย
บทเรียนสำหรับคนที่คดียังอยู่ศาลชั้นต้น
ถ้าคุณยังอยู่ระหว่างพิจารณาในศาลชั้นต้น นี่คือรายการที่ควรทำให้ครบก่อนสืบพยานเสร็จ
- คดีหย่า รวบรวมพยานให้ตรงกับเหตุตาม ป.พ.พ. มาตรา 1516 ที่อ้างหรือที่ต่อสู้ ทั้งเอกสาร ข้อความ และพยานบุคคลที่รู้เห็นจริง ประเด็นที่มักเป็นจุดแพ้ชนะอยู่ใน บทความแพ้คดีฟ้องหย่าอุทธรณ์อย่างไร
- คดีค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตร หลักฐานรายได้ของผู้มีหน้าที่จ่าย และค่าใช้จ่ายของเด็ก เช่น ค่าเรียน ค่ารักษาพยาบาล ค่าเดินทาง ให้ตรงกับสิ่งที่มาตรา 1598/38 ให้ศาลพิจารณา คือความสามารถของผู้ให้ ฐานะของผู้รับ และพฤติการณ์แห่งกรณี
- ค่าเลี้ยงชีพหลังหย่า ต้องฟ้องหรือฟ้องแย้งไว้ในคดีหย่า เพราะมาตรา 1526 วรรคสองให้สิทธิสิ้นสุดถ้าไม่ได้เรียกในคดีหย่านั้น และต้องมีพยานว่าเหตุหย่าเป็นความผิดของอีกฝ่ายแต่ฝ่ายเดียว และการหย่าทำให้คุณยากจนลง
- คดีฟ้องชู้ เก็บหลักฐานด้วยวิธีที่ชอบด้วยกฎหมาย ไม่เจาะบัญชีหรือดักฟังผู้อื่น ดู บทความเก็บหลักฐานฟ้องชู้ให้ถูกกฎหมาย
- ทุกคดี ถ้าศาลไม่รับพยานของคุณ ให้แถลงโต้แย้งให้ศาลจดไว้ในรายงาน ตรวจรายงานสถานพินิจและคัดค้านถ้าคลาดเคลื่อน และจดลำดับเหตุการณ์พร้อมวันที่ไว้ เพราะบางสิทธิมีอายุความหนึ่งปีนับแต่รู้หรือควรรู้ความจริงตามมาตรา 1529
ถ้าคุณเพิ่งได้ฟังคำพิพากษาและกำลังคิดจะใช้หลักฐานที่เพิ่งพบ ให้นำทั้งคำพิพากษาและหลักฐานนั้นไปให้ทนายประเมินโดยเร็ว เพื่อแยกว่าเรื่องใดยังอุทธรณ์ได้จากสำนวนเดิม เรื่องใดควรไปทางขอแก้ไขภายหลัง และอย่าให้กำหนดหนึ่งเดือนผ่านไประหว่างลังเล หากต้องการคำปรึกษา ติดต่อสำนักงาน
คำถามที่พบบ่อย
แชทหรือสลิปที่เพิ่งเจอหลังศาลตัดสิน แนบท้ายอุทธรณ์ได้ไหม
โดยหลักไม่ช่วย เพราะศาลอุทธรณ์ตรวจคำพิพากษาจากพยานในสำนวนศาลชั้นต้น หลักฐานนอกสำนวนจะได้รับการพิจารณาเฉพาะกรณียกเว้นที่ศาลเห็นสมควร ควรให้ทนายดูว่ามีช่องทางอื่น เช่น ขอแก้ไขค่าเลี้ยงดู หรือไม่
ศาลอุทธรณ์สืบพยานใหม่หรือไม่
โดยหลักไม่สืบพยานใหม่ทั้งคดี ศาลอุทธรณ์ตรวจว่าศาลชั้นต้นฟังข้อเท็จจริงและใช้กฎหมายถูกต้องหรือไม่จากสำนวน การรับฟังพยานเพิ่มเติมเป็นเรื่องยกเว้นและอยู่ในดุลพินิจของศาล
สถานการณ์ของลูกเปลี่ยนไปหลังศาลตัดสิน ต้องอุทธรณ์ไหม
ไม่จำเป็นเสมอไป ถ้าผู้ใช้อำนาจปกครองประพฤติตนไม่สมควรหรือพฤติการณ์เปลี่ยนไปหลังคำพิพากษา ช่องทางคือร้องขอเปลี่ยนตัวผู้ใช้อำนาจปกครองตาม ป.พ.พ. มาตรา 1521 ซึ่งศาลคำนึงถึงความผาสุกและประโยชน์ของบุตรเป็นสำคัญ ส่วนอุทธรณ์ใช้โต้แย้งว่าคำพิพากษาเดิมผิด
อีกฝ่ายรายได้เพิ่มขึ้นหลังพิพากษา ต้องอุทธรณ์หรือเปล่า
ไม่จำเป็น ถ้ารายได้ ฐานะ หรือพฤติการณ์เปลี่ยนไปหลังคำพิพากษา ร้องขอให้ศาลเพิ่มค่าอุปการะเลี้ยงดูได้ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1598/39 ซึ่งเป็นคนละช่องทางกับการอุทธรณ์
ทำไมทนายบอกให้ยื่นพยานให้ครบตั้งแต่ศาลชั้นต้น
เพราะศาลอุทธรณ์วินิจฉัยจากสำนวนเป็นหลัก และมาตรา 225 ให้อุทธรณ์ได้เฉพาะเรื่องที่ว่ากันมาแล้วในศาลชั้นต้น พยานที่ขาดไปในวันนั้นจึงมักแก้ไม่ได้ในชั้นอุทธรณ์
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ