ฟ้องหย่าแล้วศาลยกฟ้อง เป็นผลที่หนักใจเป็นพิเศษ เพราะนอกจากเสียเวลาและค่าใช้จ่ายแล้ว คุณยังต้องอยู่ในสถานะคู่สมรสกับคนที่ตัดสินใจจะแยกทางไปแล้ว คำถามแรกที่ต้องตอบให้ได้ก่อนครบกำหนดอุทธรณ์คือ จะอุทธรณ์ จะรอฟ้องใหม่ หรือจะหาทางตกลงกัน บทความนี้อธิบายว่าศาลยกฟ้องหย่าด้วยเหตุผลแบบใดได้บ้าง ศาลอุทธรณ์ตรวจอะไร และอุทธรณ์ควรชี้จุดผิดพลาดอย่างไรให้มีน้ำหนัก
แพ้คดีฟ้องหย่าแล้วอุทธรณ์ได้ไหม
ได้ ผู้ฟ้องหย่าที่ศาลยกฟ้องมีสิทธิอุทธรณ์ โดยทำเป็นหนังสือยื่นต่อศาลชั้นต้นที่พิพากษาคดี ภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันที่ได้อ่านคำพิพากษา ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ป.วิ.พ.) มาตรา 229 แล้วศาลชั้นต้นจะส่งไปยังศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษ ตามพระราชบัญญัติศาลเยาวชนและครอบครัวและวิธีพิจารณาคดีเยาวชนและครอบครัว พ.ศ. 2553 (พ.ร.บ.ศาลเยาวชนฯ) มาตรา 180
คดีหย่าเป็นคดีเกี่ยวด้วยสิทธิในครอบครัว จึงไม่อยู่ใต้ข้อห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริงในคดีทุนทรัพย์ไม่เกินห้าหมื่นบาท เพราะ ป.วิ.พ. มาตรา 224 วรรคสอง ยกเว้นไว้ คุณจึงโต้แย้งได้ทั้งการฟังข้อเท็จจริงและการปรับใช้กฎหมาย
การอุทธรณ์คดีหย่าที่ศาลยกฟ้อง คือการขอให้ศาลอุทธรณ์ตรวจคำพิพากษาของศาลชั้นต้นจากพยานหลักฐานและข้อกฎหมายที่อยู่ในสำนวนเดิม ว่าศาลฟังข้อเท็จจริงหรือปรับใช้เหตุหย่าผิดหรือไม่ ไม่ใช่การเริ่มพิจารณาคดีใหม่ทั้งหมด ภาพรวมทุกขั้นตอนอยู่ใน คู่มืออุทธรณ์คดีหย่า ค่าเลี้ยงดู และฟ้องชู้
ศาลยกฟ้องหย่าด้วยเหตุผลแบบไหนบ้าง
ก่อนเขียนอุทธรณ์ต้องอ่านเหตุผลในคำพิพากษาให้ออกว่าศาลยกฟ้องเพราะอะไร เพราะแต่ละเหตุผลต้องโต้แย้งคนละแบบ ตารางนี้สรุปกลุ่มเหตุผลที่พบได้ในคดีหย่า
| ศาลยกฟ้องเพราะ | ตัวอย่าง | อุทธรณ์ต้องชี้อะไร |
|---|---|---|
| พยานไม่พอฟังว่ามีข้อเท็จจริงตามที่อ้าง | ศาลไม่เชื่อว่ามีการทำร้ายหรือมีความสัมพันธ์กับผู้อื่น | พยานในสำนวนที่ศาลไม่ได้กล่าวถึงหรือให้น้ำหนักน้อยเกินไป และจุดขัดแย้งในพยานของอีกฝ่าย |
| ข้อเท็จจริงฟังได้ แต่ไม่ถึงระดับที่ตัวบทกำหนด | ศาลเห็นว่าการกระทำยังไม่ “ร้ายแรง” หรือแยกกันอยู่ยังไม่เกินระยะที่กำหนด | ข้อเท็จจริงที่ศาลรับฟังแล้วเข้าถ้อยคำในมาตรา 1516 อย่างไร |
| ผู้ฟ้องยินยอมหรือรู้เห็นเป็นใจ (มาตรา 1517) | ใช้กับเหตุตามมาตรา 1516 (1) และ (2) | พยานที่แสดงว่าไม่ได้ยินยอมหรือรู้เห็นเป็นใจ |
| ผู้ฟ้องให้อภัยแล้ว (มาตรา 1518) | ศาลเห็นว่าพฤติการณ์หลังรู้เรื่องแสดงว่าให้อภัย | พฤติการณ์ทั้งหมดในสำนวนไม่ได้แสดงการให้อภัย |
| สิทธิฟ้องระงับเพราะพ้นหนึ่งปี (มาตรา 1529) | ใช้กับเหตุ (1) (2) (3) (6) | วันที่รู้หรือควรรู้ความจริงตามพยานในสำนวน |
ศาลอุทธรณ์ตรวจอะไรในคดีหย่าที่ถูกยกฟ้อง
ศาลอุทธรณ์ตรวจจากสำนวน คือคำฟ้อง คำให้การ คำเบิกความของพยาน และเอกสารที่ส่งศาลไว้ และพิจารณาเฉพาะข้อที่อุทธรณ์กล่าวไว้โดยชัดแจ้ง ซึ่งต้องเป็นข้อที่ได้ยกขึ้นว่ากันมาแล้วโดยชอบในศาลชั้นต้น ตาม ป.วิ.พ. มาตรา 225 จุดที่อุทธรณ์คดีหย่ามักโต้แย้งมีสามกลุ่ม
การชั่งน้ำหนักพยาน
ศาลชั้นต้นเป็นผู้ฟังพยานต่อหน้า อุทธรณ์ที่บอกเพียงว่าศาลเชื่อคนผิดจึงมักไม่มีน้ำหนัก สิ่งที่ได้ผลกว่าคือการชี้อย่างเจาะจงว่าคำเบิกความของพยานฝ่ายตรงข้ามขัดกันเองตรงไหน เอกสารใดในสำนวนสนับสนุนคำเบิกความของฝ่ายคุณ หรือพยานชิ้นใดที่คำพิพากษาไม่ได้กล่าวถึงเลยทั้งที่เกี่ยวกับประเด็นโดยตรง
การตีความเหตุหย่าตามมาตรา 1516
เหตุฟ้องหย่าตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1516 หลายข้อมีถ้อยคำที่ต้องตีความ เช่น “ถ้าเป็นการร้ายแรง” ในเหตุทำร้ายหรือเหยียดหยาม (3) “เดือดร้อนเกินควร” ในเหตุ (2) และ (6) “จงใจละทิ้งร้างอีกฝ่ายหนึ่งไปเกินหนึ่งปี” ในเหตุ (4) หรือการสมัครใจแยกกันอยู่เกินสามปีในเหตุ (4/2) ถ้าศาลรับฟังข้อเท็จจริงแล้วแต่เห็นว่ายังไม่ถึงระดับนั้น อุทธรณ์ต้องอธิบายว่าข้อเท็จจริงเหล่านั้นเมื่อพิจารณารวมกันเข้าถ้อยคำของตัวบทอย่างไร คำอธิบายเหตุหย่าแต่ละข้ออ่านได้ที่ เหตุฟ้องหย่าตามมาตรา 1516
ข้อต่อสู้เรื่องยินยอม ให้อภัย และอายุความ
ป.พ.พ. มาตรา 1517 ตัดสิทธิฟ้องหย่าด้วยเหตุ (1) และ (2) ถ้าผู้ฟ้องยินยอมหรือรู้เห็นเป็นใจ มาตรา 1518 ให้สิทธิฟ้องหย่าหมดไปเมื่อผู้มีสิทธิฟ้องแสดงให้เห็นว่าได้ให้อภัยแล้ว และมาตรา 1529 ให้สิทธิฟ้องด้วยเหตุ (1) (2) (3) (6) ระงับเมื่อพ้นหนึ่งปีนับแต่วันที่รู้หรือควรรู้ความจริง พฤติการณ์ใดนับเป็นการให้อภัยหรือนับวันรู้ความจริงเมื่อใด ขึ้นกับข้อเท็จจริงของแต่ละคดี ไม่มีกฎตายตัว อุทธรณ์จึงต้องชี้พยานที่ทำให้เห็นภาพต่างจากที่ศาลชั้นต้นสรุป
ข้อที่ควรรู้คือมาตรา 1529 วรรคสอง ให้เหตุที่ยกขึ้นฟ้องหย่าไม่ได้แล้วยังนำสืบสนับสนุนคดีฟ้องหย่าที่อาศัยเหตุอื่นได้ ถ้าศาลชั้นต้นไม่นำเหตุการณ์เก่ามาพิจารณาประกอบเลย ควรให้ทนายดูว่าเป็นประเด็นที่ยกในอุทธรณ์ได้หรือไม่
อุทธรณ์ หรือฟ้องหย่าใหม่ด้วยเหตุใหม่ แบบไหนเหมาะกว่า
ขึ้นกับว่าศาลยกฟ้องเพราะอะไร และหลังจากฟ้องคดีมีข้อเท็จจริงใหม่เกิดขึ้นหรือไม่ อุทธรณ์เหมาะเมื่อพยานในสำนวนมีพอ แต่ศาลชั่งน้ำหนักหรือตีความผิด ส่วนการฟ้องคดีใหม่จะเป็นทางที่เป็นไปได้ก็ต่อเมื่ออาศัยเหตุหรือข้อเท็จจริงที่ต่างไปจริง เช่น พฤติการณ์ที่เกิดขึ้นภายหลัง การนำเหตุเดิมและข้อเท็จจริงเดิมมาฟ้องซ้ำมักติดปัญหาทางกฎหมาย จึงต้องให้ทนายตรวจก่อนทุกครั้ง การเปรียบเทียบสองทางนี้แบบละเอียดอยู่ใน ศาลยกฟ้องหย่า ควรอุทธรณ์หรือฟ้องใหม่
อีกข้อที่ต้องระวังคือ โดยหลักแล้วในชั้นอุทธรณ์จะเพิ่มเหตุหย่าที่ไม่ได้ฟ้องไว้ไม่ได้ตามมาตรา 225 เช่น ถ้าคุณฟ้องด้วยเหตุ (3) เพียงเหตุเดียว จะอุทธรณ์ขอหย่าด้วยเหตุ (4/2) ไม่ได้ ส่วนทางที่สามคือการตกลงกัน ถ้าอีกฝ่ายยอมหย่า การหย่าโดยความยินยอมต้องทำเป็นหนังสือมีพยานลงลายมือชื่ออย่างน้อยสองคน และสำหรับการสมรสที่จดทะเบียน จะสมบูรณ์เมื่อจดทะเบียนการหย่าแล้ว ตามมาตรา 1514 และ 1515 วิธีจัดการคดีที่ค้างอยู่เมื่อตกลงกันได้ดูที่ ตกลงกันได้ระหว่างอุทธรณ์คดีครอบครัว
ขั้นตอนตัดสินใจภายในกำหนดหนึ่งเดือน มีดังนี้
- อ่านเหตุผลในคำพิพากษาและจัดกลุ่มตามตารางข้างต้น
- ไล่ดูพยานในสำนวนว่ามีชิ้นใดที่ศาลไม่ได้กล่าวถึง หรือมีคำเบิกความใดขัดกัน
- ตรวจว่าหลังฟ้องคดีมีข้อเท็จจริงใหม่เกิดขึ้นหรือไม่ และเกิดเมื่อใด
- ถามตัวเองว่าการตกลงกันยังเป็นไปได้หรือไม่ โดยเฉพาะเมื่อมีลูก
- ตัดสินใจและยื่นอุทธรณ์ให้ทันก่อนครบหนึ่งเดือน แม้ยังเจรจาอยู่ก็ตาม
ตัวอย่างสมมติ: ศาลเห็นว่าการเหยียดหยามยังไม่ร้ายแรง
ตัวอย่างนี้เป็นเรื่องสมมติ คุณบีฟ้องหย่าอ้างว่าคู่สมรสเหยียดหยามตนอย่างร้ายแรงตามมาตรา 1516 (3) ศาลชั้นต้นฟังว่ามีการทะเลาะและด่าทอจริง แต่เห็นว่าเป็นการกระทบกระทั่งระหว่างคู่สมรสที่ยังไม่ถึงขั้นร้ายแรง จึงยกฟ้อง ในสำนวนมีข้อความที่อีกฝ่ายส่งมาด่าทอบิดามารดาของคุณบีซ้ำหลายครั้ง และมีแพทย์มาเบิกความว่าคุณบีเข้ารับการรักษาเพราะความเครียด แต่คำพิพากษาไม่ได้กล่าวถึงพยานสองชิ้นนี้
อุทธรณ์ของคุณบีควรชี้พยานทั้งสองชิ้นพร้อมตำแหน่งในสำนวน อธิบายว่าตัวบทมาตรา 1516 (3) ครอบคลุมการเหยียดหยามบุพการีของอีกฝ่ายด้วย และสรุปว่าข้อเท็จจริงที่ศาลรับฟังแล้วรวมกับพยานที่ถูกมองข้ามถึงระดับร้ายแรง ส่วนการที่ทั้งคู่แยกกันอยู่มาสองปี คุณบีจะยกเป็นเหตุ (4/2) ในอุทธรณ์ไม่ได้ เพราะไม่ได้ฟ้องไว้และยังไม่เกินสามปีด้วย ผลของอุทธรณ์ยังขึ้นกับดุลพินิจของศาลอุทธรณ์ ซึ่งอาจพิพากษายืนก็ได้
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยในอุทธรณ์คดีหย่า
- เล่าเรื่องใหม่ที่ไม่มีในสำนวน ศาลอุทธรณ์พิจารณาจากพยานที่สืบไว้แล้ว เรื่องที่ไม่เคยนำสืบมักไม่ช่วย
- แนบหลักฐานใหม่โดยไม่ดูข้อจำกัด การยื่นพยานใหม่ในชั้นอุทธรณ์ทำได้จำกัด อ่านได้ที่ ยื่นหลักฐานใหม่ในชั้นอุทธรณ์คดีครอบครัวได้ไหม
- เขียนกว้างเกินไป เช่น ไม่เห็นด้วยกับคำพิพากษาทั้งหมด โดยไม่บอกว่าผิดตรงไหน
- ลังเลจนเลยกำหนด หนึ่งเดือนผ่านไปเร็ว ถ้าจำเป็นต้องขอขยายเวลา ต้องยื่นก่อนครบกำหนดและต้องมีพฤติการณ์พิเศษ
- หาหลักฐานเพิ่มด้วยวิธีที่เสี่ยงผิดกฎหมาย เช่น แอบเข้าบัญชีของอีกฝ่าย ซึ่งอาจมีปัญหาทางกฎหมายตามมา
ถ้าศาลอุทธรณ์ยังพิพากษายืน การไปต่อชั้นฎีกาต้องได้รับอนุญาตจากศาลฎีกาก่อน ดูเงื่อนไขได้ที่ ฎีกาคดีหย่า ค่าเลี้ยงดู ฟ้องชู้ ต้องขออนุญาตไหม เพราะเหตุนี้อุทธรณ์จึงควรทำให้ดีที่สุดตั้งแต่แรก หากต้องการให้ทนายอ่านคำพิพากษาและประเมินว่าควรอุทธรณ์ในประเด็นใด ติดต่อสำนักงาน ก่อนครบกำหนดหนึ่งเดือน
คำถามที่พบบ่อย
ศาลยกฟ้องหย่า ต้องอุทธรณ์ภายในกี่วัน
ภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันที่ได้อ่านคำพิพากษา ตาม ป.วิ.พ. มาตรา 229 ตัวบทใช้คำว่าหนึ่งเดือน และต้องยื่นที่ศาลชั้นต้นที่พิพากษาคดี
อุทธรณ์คดีหย่าโดยเพิ่มเหตุหย่าใหม่ได้ไหม
โดยหลักไม่ได้ ข้อที่อุทธรณ์ต้องเป็นข้อที่ได้ยกขึ้นว่ากันมาแล้วโดยชอบในศาลชั้นต้น ตาม ป.วิ.พ. มาตรา 225 เหตุหย่าที่ไม่ได้ฟ้องไว้จึงต้องไปพิจารณาว่าเป็นฐานของคดีใหม่ได้หรือไม่
ศาลยกฟ้องหย่าแล้ว ฟ้องใหม่ได้หรือไม่
อาจได้ ถ้าอาศัยเหตุหรือข้อเท็จจริงใหม่ที่ต่างจากคดีเดิมจริง เช่น พฤติการณ์ที่เกิดขึ้นภายหลัง แต่การฟ้องด้วยเหตุเดิมและข้อเท็จจริงเดิมมักติดปัญหาทางกฎหมาย ควรให้ทนายตรวจก่อน
ระหว่างอุทธรณ์ ยังเป็นคู่สมรสกันอยู่ไหม
ใช่ เมื่อศาลยกฟ้อง การสมรสยังคงอยู่ และแม้ศาลอุทธรณ์จะพิพากษาให้หย่า การหย่าโดยคำพิพากษาก็มีผลเมื่อคำพิพากษาถึงที่สุดตาม ป.พ.พ. มาตรา 1531
ถ้าอีกฝ่ายยอมหย่าระหว่างอุทธรณ์ ต้องทำอย่างไร
ทำได้ด้วยการหย่าโดยความยินยอม ซึ่งต้องทำเป็นหนังสือมีพยานอย่างน้อยสองคน และสำหรับการสมรสที่จดทะเบียนต้องจดทะเบียนการหย่าจึงจะสมบูรณ์ แล้วจัดการคดีที่ค้างอยู่ในศาลให้เรียบร้อย ควรปรึกษาทนายเรื่องเงื่อนไขเกี่ยวกับลูกและทรัพย์สินก่อนลงชื่อ
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ