คดีหย่า ค่าเลี้ยงดู หรือฟ้องชู้ที่ขึ้นไปถึงชั้นอุทธรณ์ มักยืดเยื้อมานานจนทั้งสองฝ่ายเหนื่อย บางครั้งคำพิพากษาศาลชั้นต้นทำให้แต่ละฝ่ายเห็นความเสี่ยงของตัวเองชัดขึ้น และเริ่มคิดว่าตกลงกันได้น่าจะดีกว่ารอ บทความนี้อธิบายการไกล่เกลี่ยชั้นอุทธรณ์ ว่าคดีที่อยู่ระหว่างอุทธรณ์ยังตกลงกันได้หรือไม่ มีทางเลือกอะไรบ้าง แต่ละทางให้ผลต่างกันอย่างไร และข้อตกลงที่ดีควรเขียนเรื่องลูก เงิน และทรัพย์สินอย่างไร
ไกล่เกลี่ยชั้นอุทธรณ์ในคดีครอบครัว ทำได้หรือไม่
ทำได้ พระราชบัญญัติศาลเยาวชนและครอบครัวและวิธีพิจารณาคดีเยาวชนและครอบครัว พ.ศ. 2553 (พ.ร.บ.ศาลเยาวชนฯ) มาตรา 146 วางหลักว่าในคดีครอบครัว ไม่ว่าคดีจะดำเนินไปแล้วเพียงใด ให้ศาลพยายามเปรียบเทียบให้คู่ความตกลงหรือประนีประนอมกัน หากรักษาการสมรสไว้ไม่ได้ ก็ให้การหย่าเป็นไปอย่างเป็นธรรมและเสียหายน้อยที่สุด โดยคำนึงถึงสวัสดิภาพและอนาคตของบุตรเป็นสำคัญ
ไกล่เกลี่ยชั้นอุทธรณ์ คือการเจรจาหาข้อยุติระหว่างที่คดีอยู่ในศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษ ส่วนสัญญาประนีประนอมยอมความ คือข้อตกลงที่ทั้งสองฝ่ายยอมผ่อนให้กันเพื่อยุติข้อพิพาท ขั้นตอนไกล่เกลี่ยโดยผู้ประนีประนอมคดีครอบครัวที่ตัวบทเขียนไว้ละเอียด (มาตรา 148) เป็นช่วงก่อนเริ่มพิจารณาในศาลชั้นต้น วิธีการในชั้นอุทธรณ์จึงควรให้ทนายตรวจกับศาลที่คดีอยู่ แต่หลักใหญ่คือ คู่ความยังตกลงกันได้ตราบที่คดียังไม่ถึงที่สุด ภาพรวมของการอุทธรณ์คดีครอบครัวอยู่ใน คู่มืออุทธรณ์คดีหย่า ค่าเลี้ยงดู และฟ้องชู้
สำหรับคนที่กังวลว่าข้อเสนอที่พูดระหว่างเจรจาจะถูกนำไปใช้ต่อ ตัวบทในหมวดไกล่เกลี่ยคดีครอบครัวกำหนดว่าบันทึกหรือถ้อยคำในชั้นไกล่เกลี่ยจะนำมารับฟังในชั้นพิจารณาไม่ได้ (มาตรา 151) แต่บทนี้อยู่ในขั้นตอนไกล่เกลี่ยของศาลชั้นต้น การเจรจาในชั้นอุทธรณ์จะได้รับความคุ้มครองแบบเดียวกันหรือไม่ ควรให้ทนายตรวจ นอกจากนี้การไกล่เกลี่ยทำเป็นการลับได้ และห้ามเผยแพร่ข้อมูลที่อาจทำให้รู้จักตัวคู่ความในคดีครอบครัว เว้นแต่ศาลอนุญาต (มาตรา 153) ไม่ว่าจะเจรจาในหรือนอกกระบวนการของศาล ควรให้ทนายดูแลวิธีสื่อสารให้รัดกุม
ถอนอุทธรณ์ กับทำยอมให้ศาลพิพากษาตามยอม ต่างกันอย่างไร
ต่างกันที่ผลลัพธ์ การถอนอุทธรณ์คือผู้อุทธรณ์ยื่นคำร้องต่อศาลว่าไม่ประสงค์ดำเนินการอุทธรณ์ต่อ ผลโดยทั่วไปคือคำพิพากษาศาลชั้นต้นเป็นผลที่ใช้ต่อไป ถ้าอีกฝ่ายไม่ได้อุทธรณ์ไว้ด้วย ส่วนการทำสัญญาประนีประนอมยอมความแล้วขอให้ศาลพิพากษาตามยอม คือการสร้างผลใหม่ที่ทั้งสองฝ่ายตกลงกัน แทนคำพิพากษาเดิมในส่วนที่ตกลง
| ประเด็น | ถอนอุทธรณ์ | ทำยอมให้ศาลพิพากษาตามยอม | ตกลงกันเองโดยไม่แจ้งศาล |
|---|---|---|---|
| ผลต่อคดี | โดยทั่วไปคำพิพากษาศาลชั้นต้นเป็นผลที่ใช้ต่อไป | ศาลพิพากษาตามข้อตกลงในส่วนที่ตกลงกัน | คดีในศาลไม่ได้หยุดเอง คำพิพากษาเดิมยังบังคับได้ |
| เหมาะกับ | ผู้อุทธรณ์ยอมรับคำพิพากษาเดิมได้ทั้งหมด | ทั้งสองฝ่ายต้องการผลใหม่ เช่น จำนวนใหม่ ผ่อนเป็นงวด หรือจัดการเรื่องลูกละเอียดขึ้น | ไม่แนะนำ หากทนายยังไม่ได้ตรวจ |
| ถ้าอีกฝ่ายไม่ทำตาม | บังคับตามคำพิพากษาศาลชั้นต้น | บังคับคดีตามคำพิพากษาตามยอม | อาจต้องไปว่ากล่าวกันใหม่ และต้องพิสูจน์ข้อตกลง |
| ข้อควรระวัง | ถ้าอีกฝ่ายอุทธรณ์ไว้ด้วย อุทธรณ์ของอีกฝ่ายยังเดินต่อ | ข้อตกลงเรื่องเด็กต้องเป็นไปเพื่อประโยชน์สูงสุดของเด็ก | เข้าใจผิดว่าตกลงแล้วไม่ต้องทำตามคำพิพากษา |
ถ้าคุณเป็นฝ่ายที่ถูกอุทธรณ์ อย่าเพิ่งละเลยคำแก้อุทธรณ์ระหว่างเจรจา เพราะยังต้องยื่นภายใน 15 วันนับแต่วันส่งสำเนาอุทธรณ์ ถ้าการเจรจาไม่สำเร็จ คำแก้อุทธรณ์คือโอกาสโต้แย้งของคุณ ดู บทความแก้อุทธรณ์คดีครอบครัว
ข้อตกลงระหว่างอุทธรณ์ควรเขียนอะไรบ้าง
ข้อตกลงที่ดีต้องปิดทุกเรื่องที่ยังค้าง เขียนให้คนนอกอ่านแล้วเข้าใจตรงกันโดยไม่ต้องตีความ และระบุตัวเลข วันที่ และผู้รับผิดชอบให้ชัด รายการต่อไปนี้ใช้เป็นเช็กลิสต์ได้
- สถานะการสมรส ถ้าตกลงหย่า ต้องกำหนดว่าจะทำให้การหย่ามีผลด้วยวิธีใดและเมื่อไร ทางหนึ่งคือหย่าโดยความยินยอมและจดทะเบียนการหย่า ซึ่งตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1515 จะสมบูรณ์เมื่อจดทะเบียน และมีผลนับแต่เวลาจดทะเบียนตามมาตรา 1531 แล้วจัดการคดีที่ค้างอยู่ให้สอดคล้องกัน ทนายจะเลือกรูปแบบที่ทำให้ผลชัดเจนที่สุด
- ผู้ใช้อำนาจปกครองบุตร ระบุว่าใครเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองบุตรคนใด ตามหลัก ป.พ.พ. มาตรา 1520 และวางตารางการพบลูก วันหยุด การรับส่ง และการตัดสินใจเรื่องสำคัญของลูก โดยคิดจากชีวิตประจำวันของเด็กเป็นหลัก
- ค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตร จำนวน ใครจ่าย จ่ายวันใดของเดือน ช่องทางการจ่าย ระยะเวลาสิ้นสุด และค่าใช้จ่ายพิเศษ เช่น ค่าเทอมหรือค่ารักษาพยาบาล แบ่งกันอย่างไร พึงระวังว่ามาตรา 1598/41 บัญญัติว่าสิทธิที่จะได้ค่าอุปการะเลี้ยงดูจะสละหรือโอนมิได้ ข้อตกลงที่ทำให้ลูกไม่ได้รับค่าเลี้ยงดูเลยจึงต้องให้ทนายตรวจอย่างละเอียด
- ค่าเลี้ยงชีพ ถ้ามีคำขอนี้อยู่ในคดี ระบุจำนวน งวด และเงื่อนไขสิ้นสุด โดยตามมาตรา 1528 สิทธิรับค่าเลี้ยงชีพหมดไปเมื่อผู้รับสมรสใหม่
- ทรัพย์สินและหนี้ รายการสินสมรสแต่ละชิ้นว่าใครได้อะไร โอนเมื่อไร ใครออกค่าธรรมเนียม และใครรับภาระหนี้ใด หลักของกฎหมายคือแบ่งสินสมรสเท่ากัน (มาตรา 1533) และแบ่งความรับผิดในหนี้ร่วมเท่ากัน (มาตรา 1535) ถ้าตกลงต่างจากหลักนี้ ต้องเขียนให้ชัดและให้ทนายตรวจผล
- ค่าทดแทนในคดีฟ้องชู้ ยอดรวม งวดผ่อน วันครบกำหนดแต่ละงวด และผลเมื่อผิดนัด เช่น ให้ยอดที่เหลือถึงกำหนดชำระทันที รายละเอียดการผ่อนอยู่ใน บทความเจรจาผ่อนจ่ายค่าทดแทนชู้ระหว่างอุทธรณ์
- การจัดการคดี ใครถอนหรือยุติเรื่องใด ค่าฤชาธรรมเนียมใครรับภาระ และคดีอื่นที่เกี่ยวข้องจะจัดการอย่างไร
- ถ้อยคำที่ต้องไม่มี ข้อความข่มขู่ ข้อความที่ให้ประจานหรือเปิดเผยเรื่องส่วนตัวของอีกฝ่าย และเงื่อนไขที่ใช้ลูกเป็นเครื่องต่อรอง
ข้อตกลงค่าเลี้ยงดูบุตรในรูปคำพิพากษาตามยอมมีรายละเอียดเฉพาะที่อธิบายไว้ใน บทความทำข้อตกลงค่าเลี้ยงดูบุตรให้ศาลพิพากษาตามยอม
ศาลจะพิพากษาตามข้อตกลงเรื่องลูกเสมอไหม
ไม่เสมอ ในการไกล่เกลี่ยคดีครอบครัวที่ผู้เยาว์มีส่วนได้เสีย พ.ร.บ.ศาลเยาวชนฯ มาตรา 148 ให้ศาลคำนึงถึงประโยชน์สูงสุดของผู้เยาว์เป็นสำคัญ และศาลปฏิเสธที่จะพิพากษาตามสัญญาที่ไม่คำนึงถึงประโยชน์สูงสุดของผู้เยาว์ได้ ตัวบทยังเปิดให้ศาลให้คู่ความทดลองปฏิบัติตามข้อตกลงก่อนได้ โดยเฉพาะเรื่องการใช้อำนาจปกครองหรือการอุปการะเลี้ยงดูผู้เยาว์
แม้บทนี้เขียนสำหรับการไกล่เกลี่ยในศาลชั้นต้น แต่ประโยชน์ของเด็กเป็นแกนของคดีครอบครัวทุกชั้นศาล ควรคาดว่าข้อตกลงที่จัดเรื่องลูกเพื่อความสะดวกของผู้ใหญ่ โดยไม่ดูความเป็นอยู่ของเด็ก จะถูกตั้งคำถาม ทางที่ดีคือเขียนข้อตกลงจากมุมว่าเด็กจะอยู่อย่างไร เรียนที่ไหน ใครดูแลเมื่อเจ็บป่วย ไม่ใช่จากมุมว่าใครได้ใครเสีย
ตัวอย่างสมมติ: ตกลงกันได้หลังยื่นอุทธรณ์
ตัวอย่างสมมติ ศาลชั้นต้นพิพากษาให้คุณเอฟและคุณจีหย่ากัน ให้คุณเอฟเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองลูก และให้คุณจีจ่ายค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตรรายเดือน คุณจีอุทธรณ์ขอลดจำนวน และขอให้ตนเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองแทน ระหว่างรอ ทั้งสองคุยกันผ่านทนาย และพบว่าสิ่งที่คุณจีต้องการจริงคือได้พบลูกสม่ำเสมอ
ข้อตกลงจึงออกมาเป็นว่า คุณเอฟยังเป็นผู้ใช้อำนาจปกครอง มีตารางการพบลูกที่ชัดเจน ค่าเลี้ยงดูรายเดือนปรับเป็นจำนวนที่ทั้งสองรับได้ และค่าเทอมแบ่งกันคนละครึ่ง เพราะผลต่างจากคำพิพากษาเดิม ทนายทั้งสองฝ่ายจึงเลือกทำสัญญาประนีประนอมยอมความแล้วขอให้ศาลพิพากษาตามยอม แทนการถอนอุทธรณ์เฉย ๆ ซึ่งจะทำให้เรื่องตารางพบลูกอยู่นอกคำพิพากษา ระหว่างที่ศาลยังไม่ได้พิพากษาตามยอม คุณจียังจ่ายตามคำพิพากษาศาลชั้นต้นต่อไป
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยเมื่อตกลงกันระหว่างอุทธรณ์
- ตกลงปากเปล่าแล้วหยุดจ่ายตามคำพิพากษา คำพิพากษาศาลชั้นต้นยังบังคับได้ระหว่างอุทธรณ์ตาม ป.วิ.พ. มาตรา 231 จนกว่าจะมีผลใหม่ ดู บทความอุทธรณ์แล้วต้องจ่ายไหม
- ปล่อยให้กำหนดหนึ่งเดือนผ่านไประหว่างเจรจา ถ้ายังไม่ได้ยื่นอุทธรณ์ การเจรจาไม่ได้หยุดนับเวลา ควรยื่นอุทธรณ์ไว้ก่อนแล้วค่อยเจรจา
- เขียนกว้างเกินไป เช่น “จ่ายตามสมควร” หรือ “ให้พบลูกได้ตามความเหมาะสม” ซึ่งกลายเป็นข้อพิพาทรอบใหม่
- ตัดสิทธิค่าเลี้ยงดูของลูก เพื่อแลกกับเรื่องอื่น ทั้งที่กฎหมายบัญญัติว่าสิทธินี้สละหรือโอนมิได้
- ลืมคดีหรือเรื่องอื่นที่เกี่ยวข้อง เช่น ตกลงเรื่องค่าเลี้ยงดูแต่ไม่พูดถึงทรัพย์สินที่ยังแบ่งไม่จบ
- นำเรื่องไปโพสต์โซเชียล ระหว่างหรือหลังเจรจา ซึ่งทั้งทำลายความไว้ใจและอาจขัดกับข้อห้ามเผยแพร่ข้อมูลคู่ความในคดีครอบครัว
สำหรับคดีฟ้องชู้ที่อยากยุติด้วยข้อตกลง มุมของการทำข้อตกลงนอกศาลอธิบายไว้ใน บทความทำข้อตกลงยุติเรื่องชู้นอกศาล
การตกลงกันระหว่างอุทธรณ์มักช่วยให้ทุกฝ่าย โดยเฉพาะลูก ได้ความแน่นอนเร็วขึ้น แต่ข้อตกลงที่เขียนไม่รัดกุมอาจกลายเป็นคดีใหม่ ก่อนลงชื่อในข้อตกลงหรือถอนอุทธรณ์ ควรให้ทนายตรวจทั้งเนื้อหาและรูปแบบ หากต้องการคำปรึกษา ติดต่อสำนักงาน
คำถามที่พบบ่อย
ถอนอุทธรณ์แล้ว คำพิพากษาศาลชั้นต้นมีผลอย่างไร
โดยทั่วไปคำพิพากษาศาลชั้นต้นเป็นผลที่ใช้บังคับต่อไป ถ้าอีกฝ่ายไม่ได้อุทธรณ์ไว้ด้วย ก่อนถอนควรให้ทนายตรวจขั้นตอนและผลต่อทุกประเด็นในคดี เพราะการถอนไม่ได้สร้างข้อตกลงใหม่ใด ๆ ให้
เจรจาไม่สำเร็จ ข้อเสนอที่พูดไว้จะถูกใช้เป็นหลักฐานไหม
ไม่แน่เสมอไป พ.ร.บ.ศาลเยาวชนฯ มาตรา 151 กำหนดว่าบันทึกหรือถ้อยคำในชั้นไกล่เกลี่ยนำมารับฟังในชั้นพิจารณาไม่ได้ แต่บทนี้อยู่ในขั้นตอนไกล่เกลี่ยของศาลชั้นต้น การเจรจาระหว่างอุทธรณ์หรือการเจรจากันเองนอกกระบวนการของศาลจึงควรให้ทนายตรวจและดูแลวิธีสื่อสารตั้งแต่ต้น
ทำยอมแล้วอีกฝ่ายไม่จ่ายตามงวด ทำอย่างไร
บังคับคดีตามคำพิพากษาตามยอมได้ ถ้าเป็นค่าอุปการะเลี้ยงดูหรือค่าเลี้ยงชีพ ศาลอาจใช้เครื่องมือตาม พ.ร.บ.ศาลเยาวชนฯ มาตรา 162 เช่น สั่งอายัดรายได้ประจำเป็นรายเดือน จึงควรเขียนงวดและวันครบกำหนดให้ชัดตั้งแต่แรก
ตกลงให้ลูกไม่ต้องรับค่าเลี้ยงดูเลยได้ไหม
ควรหลีกเลี่ยง ป.พ.พ. มาตรา 1598/41 บัญญัติว่าสิทธิที่จะได้ค่าอุปการะเลี้ยงดูจะสละหรือโอนมิได้ และศาลอาจไม่พิพากษาตามข้อตกลงที่ไม่คำนึงถึงประโยชน์สูงสุดของผู้เยาว์ ให้ทนายตรวจก่อนเสมอ
ค่าเลี้ยงดูที่ตกลงกันแล้ว ขอเปลี่ยนภายหลังได้หรือไม่
อาจทำได้ ป.พ.พ. มาตรา 1598/39 เปิดให้ขอเพิ่ม ลด หรือเพิกถอนค่าอุปการะเลี้ยงดูเมื่อพฤติการณ์ รายได้ หรือฐานะเปลี่ยนไป ควรให้ทนายตรวจว่าใช้กับข้อตกลงของคุณอย่างไร ดู อุทธรณ์หรือยื่นขอแก้ไขค่าเลี้ยงดู
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ