เมื่อศาลชั้นต้นพิพากษาให้จ่ายค่าทดแทนในคดีฟ้องชู้ และฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งยื่นอุทธรณ์ ทั้งสองฝ่ายมักอยู่ในภาวะที่ไม่มีใครแน่ใจ ฝ่ายที่ถูกสั่งให้จ่ายอาจไม่มีเงินก้อน ส่วนฝ่ายที่ชนะก็ไม่รู้ว่าจะได้เงินจริงเมื่อใด การเจรจาผ่อนจ่ายค่าทดแทนชู้จึงเป็นทางเลือกที่หลายคนนึกถึง บทความนี้อธิบายว่าระหว่างอุทธรณ์ยังตกลงกันได้อย่างไร ข้อตกลงควรมีอะไร อะไรที่ไม่ควรเขียน และทำอย่างไรให้ข้อตกลงบังคับได้จริงทั้งในมุมของผู้รับและผู้จ่าย
ผ่อนจ่ายค่าทดแทนชู้ระหว่างอุทธรณ์ทำได้ไหม
ทำได้ ถ้าทั้งสองฝ่ายตกลงกัน คดีฟ้องชู้เป็นคดีครอบครัว และพระราชบัญญัติศาลเยาวชนและครอบครัวและวิธีพิจารณาคดีเยาวชนและครอบครัว พ.ศ. 2553 มาตรา 146 วางหลักให้ศาลพยายามเปรียบเทียบให้คู่ความตกลงหรือประนีประนอมกัน ไม่ว่าคดีจะดำเนินไปแล้วเพียงใด นอกจากนี้ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1525 ก็ให้ศาลสั่งชำระค่าทดแทนครั้งเดียวหรือแบ่งเป็นงวดก็ได้ การผ่อนจ่ายจึงไม่ใช่เรื่องแปลกในคดีประเภทนี้
ข้อตกลงผ่อนจ่ายค่าทดแทนชู้ คือการที่ผู้ฟ้องและผู้ถูกฟ้องตกลงยอดเงินและงวดชำระกันเอง เพื่อยุติข้อพิพาทแทนการรอผลอุทธรณ์ ขั้นตอนเฉพาะของการทำข้อตกลงในชั้นอุทธรณ์ เช่น ต้องยื่นเรื่องต่อศาลใดและอย่างไร ควรให้ทนายตรวจกับศาลที่คดีอยู่ในขณะนั้น ภาพรวมของการตกลงกันระหว่างอุทธรณ์ในคดีครอบครัวทุกประเภทอยู่ใน ตกลงกันได้ระหว่างอุทธรณ์คดีครอบครัว
ทำไมควรคิดเรื่องเจรจาตั้งแต่ระหว่างอุทธรณ์
เหตุผลสำคัญคือ ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ป.วิ.พ.) มาตรา 231 กำหนดว่า "การยื่นอุทธรณ์ย่อมไม่เป็นการทุเลาการบังคับ" ตามคำพิพากษาศาลชั้นต้น ฝ่ายที่ชนะจึงขอบังคับคดีได้แม้อีกฝ่ายอุทธรณ์ เว้นแต่ศาลจะสั่งทุเลาการบังคับ ซึ่งผู้อุทธรณ์ต้องยื่นคำขอและแสดงเหตุอันสมควร และศาลอาจกำหนดเงื่อนไข เช่น ให้หาประกันหรือวางเงิน รายละเอียดอยู่ใน อุทธรณ์แล้วต้องจ่ายไหม และการขอทุเลาการบังคับ
อีกเหตุผลคือความไม่แน่นอนของผลคดี ศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษอาจยืน แก้ หรือกลับคำพิพากษา และการฎีกาต่อต้องได้รับอนุญาตจากศาลฎีกาตาม ป.วิ.พ. มาตรา 247 ซึ่งจะอนุญาตเฉพาะปัญหาสำคัญ การตกลงกันจึงแลกความไม่แน่นอนกับความชัดเจน ทั้งเรื่องยอดเงิน เวลา และภาระทางใจที่ทั้งสองฝ่ายต้องแบก
ทางเลือกระหว่างอุทธรณ์ แต่ละแบบต่างกันอย่างไร
| ทางเลือก | ผลโดยทั่วไป | ความเสี่ยงที่ต้องคิด |
|---|---|---|
| สู้ต่อจนศาลอุทธรณ์ตัดสิน | ได้คำวินิจฉัยของศาลที่สูงขึ้น | ผลอาจดีขึ้นหรือแย่ลง ระหว่างนั้นคำพิพากษาศาลชั้นต้นยังบังคับได้ |
| ทำข้อตกลงแล้วขอให้ศาลพิพากษาตามยอม | ข้อตกลงมีผลผูกพันในรูปคำพิพากษา | ต้องเขียนเงื่อนไขให้ครบ เพราะแก้ภายหลังยาก |
| ตกลงกันได้แล้วผู้อุทธรณ์ถอนอุทธรณ์ | คำพิพากษาศาลชั้นต้นเป็นตัวหลักที่ใช้ | ถ้ายอดผ่อนต่างจากคำพิพากษา ต้องมีหลักฐานข้อตกลงที่ชัดเจนแยกไว้ |
| ตกลงกันนอกศาลโดยไม่แจ้งศาล | คดียังดำเนินต่อไปตามปกติ | ถ้าผิดนัด อาจต้องไปบังคับตามสัญญาอีกทางหนึ่ง และสถานะคดีอาจไม่สอดคล้องกับข้อตกลง |
ผลในตารางเป็นภาพทั่วไป รายละเอียดว่าแต่ละทางเลือกส่งผลต่อคดีของคุณอย่างไร โดยเฉพาะเมื่อทั้งสองฝ่ายต่างยื่นอุทธรณ์ ควรให้ทนายประเมินก่อนลงนาม ถ้าสนใจการตกลงนอกศาลในชั้นต้น ดู ตกลงกับชู้ จ่ายค่าทดแทนนอกศาล
ข้อตกลงผ่อนจ่ายควรมีอะไรบ้าง
ข้อตกลงที่ดีต้องอ่านแล้วรู้ทันทีว่าใครต้องทำอะไร เมื่อใด และถ้าไม่ทำจะเกิดอะไรขึ้น เช็กลิสต์ต่อไปนี้ใช้ได้ทั้งฝ่ายผู้รับและผู้จ่าย
- ยอดเงินรวมที่ตกลง และระบุให้ชัดว่ายอดนี้แทนจำนวนตามคำพิพากษาศาลชั้นต้นทั้งหมดหรือบางส่วน รวมดอกเบี้ยและค่าฤชาธรรมเนียมหรือไม่
- จำนวนงวด ยอดต่องวด และวันครบกำหนด เขียนเป็นวันที่ที่แน่นอน ไม่ใช่ "ทุกต้นเดือน" แบบกว้าง ๆ
- วิธีชำระและหลักฐาน เช่น โอนเข้าบัญชีที่ระบุ หรือวางเงินที่ศาล เพื่อไม่ต้องเถียงกันภายหลังว่าจ่ายแล้วหรือยัง
- ผลเมื่อผิดนัด เช่น ข้อตกลงให้ยอดคงเหลือถึงกำหนดชำระทันที ซึ่งเป็นสิ่งที่ฝ่ายผู้รับมักต้องการ ฝ่ายผู้จ่ายควรต่อรองระยะผ่อนผันที่เป็นธรรม
- การจัดการกับอุทธรณ์ ระบุว่าใครจะถอนอุทธรณ์หรือขอให้ศาลพิพากษาตามยอม และทำเมื่อใด ถ้าทั้งสองฝ่ายต่างอุทธรณ์ ต้องเขียนให้ครบทั้งสองฉบับ
- การบังคับคดีระหว่างผ่อน ผู้รับจะงดหรือถอนการบังคับคดีที่ดำเนินอยู่หรือไม่ ตราบใดที่ผู้จ่ายยังชำระตรงงวด
- ข้อรักษาความลับ ทั้งสองฝ่ายไม่เผยแพร่รายละเอียดคดีและข้อตกลง ซึ่งสอดคล้องกับหลักในพระราชบัญญัติศาลเยาวชนและครอบครัวฯ มาตรา 153 ที่ห้ามเผยแพร่ข้อมูลที่อาจทำให้รู้จักตัวคู่ความในคดีครอบครัว เว้นแต่ศาลอนุญาต
อะไรที่ไม่ควรมีในข้อตกลง
ความโกรธที่ยังค้างอยู่ทำให้บางคนอยากใส่เงื่อนไขที่เกินกว่าเรื่องเงิน ซึ่งมักสร้างปัญหาใหม่มากกว่าช่วย ข้อที่ไม่ควรมีได้แก่
- ข้อความข่มขู่ เช่น ถ้าผิดนัดจะเปิดเผยเรื่องให้ครอบครัว ที่ทำงาน หรือสังคมออนไลน์รู้
- เงื่อนไขให้ประจานตัวเอง เช่น ให้โพสต์ขอโทษต่อสาธารณะโดยระบุรายละเอียดความสัมพันธ์
- เงื่อนไขที่เกี่ยวกับเด็ก ถ้ามีบุตรในครอบครัว เรื่องของเด็กไม่ควรถูกนำมาแลกในข้อตกลงค่าทดแทนกับบุคคลภายนอก
- การรับปากแทนคนที่ไม่ได้ลงนาม เช่น เขียนว่าคู่สมรสของโจทก์จะทำหรือไม่ทำอะไร ทั้งที่คู่สมรสไม่ได้เป็นคู่สัญญา
- ยอดหรืองวดที่รู้อยู่แล้วว่าจ่ายไม่ไหว เพราะการผิดนัดในภายหลังมักทำให้ผู้จ่ายเสียเปรียบกว่าเดิม
ข้อความที่มีลักษณะข่มขู่หรือประจานอาจทำให้ฝ่ายที่เขียนเป็นฝ่ายผิดเสียเอง และอาจทำให้ข้อตกลงทั้งฉบับมีปัญหา ควรให้ทนายตรวจถ้อยคำทุกข้อก่อนลงนาม
มุมของแต่ละฝ่าย: เจรจาอย่างไรไม่ให้เสียเปรียบ
ฝ่ายที่ชนะคดีและเป็นผู้รับเงิน
สิ่งที่คุณได้จากการเจรจาคือความแน่นอน คุณอาจยอมรับยอดที่น้อยกว่าคำพิพากษาเล็กน้อยเพื่อแลกกับการได้รับเงินเร็วขึ้นและไม่ต้องเสี่ยงกับผลอุทธรณ์ แต่ต้องมั่นใจว่าข้อตกลงบังคับได้จริงเมื่อผิดนัด และไม่ควรถอนการบังคับคดีทั้งหมดก่อนที่ข้อตกลงจะมีผลผูกพันชัดเจน ถ้าเรื่องเดินไปถึงการบังคับคดีแล้ว ดูขั้นตอนใน ชนะคดีฟ้องชู้แล้วบังคับคดีอย่างไร
ฝ่ายที่แพ้คดีและเป็นผู้จ่าย
สิ่งแรกคือประเมินกำลังจ่ายตามจริง ไม่ใช่ตามที่อยากให้จบเร็ว คุณควรรู้ว่าระหว่างเจรจา คำพิพากษายังบังคับได้ ถ้าการเจรจายังไม่เสร็จและกังวลเรื่องการถูกยึดหรืออายัดทรัพย์ ให้ปรึกษาทนายเรื่องการขอทุเลาการบังคับ ส่วนข้อต่อสู้ในอุทธรณ์ของคุณเองว่ายังมีน้ำหนักแค่ไหน ดู โดนฟ้องชู้แพ้ อุทธรณ์ขอลดค่าทดแทน การรู้จุดแข็งจุดอ่อนของคดีช่วยให้ต่อรองได้สมเหตุสมผล
ข้อตกลงกับชู้มีผลต่อคู่สมรสอย่างไร
ข้อตกลงระหว่างผู้ฟ้องกับผู้ถูกฟ้องผูกพันคู่สัญญาเป็นหลัก ไม่ได้ทำให้การสมรสสิ้นสุด และไม่ได้ตัดสินแทนเรื่องระหว่างคู่สมรส เช่น การฟ้องหย่าหรือการเรียกค่าทดแทนจากคู่สมรสตาม ป.พ.พ. มาตรา 1523 วรรคหนึ่ง ซึ่งต้องมีคำพิพากษาให้หย่าเพราะเหตุตามมาตรา 1516 (1)
อย่างไรก็ดี ถ้อยคำในข้อตกลงอาจถูกยกขึ้นอ้างในเรื่องอื่นภายหลัง เช่น ในคดีหย่า ถ้าคุณยังไม่ได้ตัดสินใจเรื่องชีวิตคู่ ควรให้ทนายดูว่าข้อความในข้อตกลงจะกระทบสิทธิอื่นของคุณหรือไม่ และอย่าให้การเจรจาทำให้ลืมกำหนดหนึ่งปีตาม ป.พ.พ. มาตรา 1529 หากคิดจะฟ้องหย่าด้วยเหตุที่มาตรานั้นกำหนดไว้
ตัวอย่างสมมติ: ผ่อนเป็นงวดแลกกับการถอนอุทธรณ์
ตัวอย่างนี้เป็นเรื่องสมมติ ศาลชั้นต้นพิพากษาให้คุณจีจ่ายค่าทดแทนแก่คุณเอชในคดีฟ้องชู้ คุณจียื่นอุทธรณ์ขอลด และคุณเอชก็ยื่นอุทธรณ์ขอเพิ่ม ระหว่างรอ คุณเอชเริ่มขอบังคับคดี คุณจีไม่มีเงินก้อนแต่มีรายได้ประจำ ทั้งสองฝ่ายผ่านทนายจึงตกลงยอดที่ต่ำกว่าคำพิพากษาเล็กน้อย แบ่งจ่ายเป็นงวดรายเดือน โอนเข้าบัญชีที่ระบุ หากผิดนัดเกินระยะผ่อนผันที่ตกลงไว้ ยอดคงเหลือถึงกำหนดทันที
ข้อตกลงระบุว่าทั้งสองฝ่ายจะดำเนินการกับอุทธรณ์ของตนเพื่อยุติคดีภายในวันที่กำหนด ตามวิธีที่ทนายของทั้งสองฝ่ายเห็นว่าเหมาะกับสถานะคดี คุณเอชงดการบังคับคดีตราบที่คุณจีชำระตรงงวด และทั้งสองฝ่ายไม่เผยแพร่เรื่องนี้ ผลคือทั้งคู่รู้ตัวเลขที่แน่นอน แทนที่จะรอผลอุทธรณ์ที่อาจออกมาทางใดก็ได้
ถ้าคุณกำลังพิจารณาเจรจาผ่อนจ่าย ไม่ว่าจะเป็นฝ่ายรับหรือฝ่ายจ่าย ให้เริ่มจากเช็กกำหนดเวลาในคดีก่อน เพราะการเจรจาไม่ทำให้กำหนดอุทธรณ์หนึ่งเดือนหรือกำหนดแก้อุทธรณ์หยุดนับ จากนั้นเขียนเงื่อนไขที่ต้องการตามเช็กลิสต์ข้างต้นแล้วให้ทนายช่วยร่าง ภาพรวมทางเลือกทั้งหมดหลังคำพิพากษาอยู่ใน คู่มืออุทธรณ์คดีหย่า ค่าเลี้ยงดู และฟ้องชู้ หากต้องการให้ช่วยตรวจหรือร่างข้อตกลง ติดต่อสำนักงาน
คำถามที่พบบ่อย
ระหว่างเจรจาผ่อนจ่าย กำหนดยื่นอุทธรณ์หยุดนับไหม
ไม่หยุด ตัวบทไม่ได้ให้การเจรจาเป็นเหตุหยุดนับกำหนดหนึ่งเดือนตาม ป.วิ.พ. มาตรา 229 ถ้าต้องการเวลาเพิ่ม ต้องยื่นคำร้องขอขยายก่อนครบกำหนดและมีพฤติการณ์พิเศษตามมาตรา 23 ซึ่งศาลไม่จำเป็นต้องอนุญาต
ศาลสั่งให้ผ่อนจ่ายค่าทดแทนเองได้หรือไม่
ได้ ป.พ.พ. มาตรา 1525 ให้ศาลสั่งชำระค่าทดแทนครั้งเดียวหรือแบ่งเป็นงวดก็ได้ แต่ถ้าเพิ่งจะขอให้ผ่อนในชั้นอุทธรณ์ ต้องดูข้อจำกัดเรื่องการยกประเด็นที่ไม่ได้ว่ากันในศาลชั้นต้น ควรให้ทนายประเมินก่อน
ผ่อนจ่ายตามข้อตกลงอยู่ ยังถูกยึดทรัพย์ได้ไหม
ขึ้นกับถ้อยคำในข้อตกลง ถ้าข้อตกลงให้ผู้รับงดการบังคับคดีตราบที่ชำระตรงงวด และคุณชำระครบตามกำหนด ความเสี่ยงจะลดลง แต่ถ้าข้อตกลงไม่ได้เขียนเรื่องนี้ไว้ คำพิพากษาเดิมอาจยังถูกนำมาบังคับได้
ตกลงกันนอกศาลกับให้ศาลพิพากษาตามยอม ต่างกันอย่างไร
โดยทั่วไปการให้ศาลพิพากษาตามยอมทำให้ข้อตกลงมีผลในรูปคำพิพากษาและบังคับได้ชัดเจนกว่า ส่วนการตกลงนอกศาลยืดหยุ่นกว่าแต่หากผิดนัดอาจต้องดำเนินการบังคับอีกทางหนึ่ง ทางที่เหมาะขึ้นกับสถานะคดีของคุณ
จ่ายไม่ไหวแล้ว ขอแก้ยอดผ่อนภายหลังได้ไหม
ทำได้ถ้าอีกฝ่ายยินยอมทำข้อตกลงใหม่ แต่ค่าทดแทนไม่ใช่ค่าอุปการะเลี้ยงดูที่ขอให้ศาลแก้ไขเมื่อฐานะเปลี่ยนตาม ป.พ.พ. มาตรา 1598/39 จึงควรตกลงยอดที่จ่ายไหวตั้งแต่ต้น และรีบเจรจาก่อนผิดนัด
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ