เมื่อตัดสินใจจะอุทธรณ์คดีหย่า คดีค่าเลี้ยงดู หรือคดีฟ้องชู้ คำถามถัดมาคือต้องเอาเอกสารไปยื่นที่ไหน หลายคนคิดว่าต้องไปที่ศาลอุทธรณ์โดยตรง หรือเข้าใจว่าคดีจะไปศาลอุทธรณ์ภาคเหมือนคดีแพ่งทั่วไป บทความนี้อธิบายว่าคดีเหล่านี้อยู่ในศาลใดตั้งแต่ชั้นต้น อุทธรณ์ไปศาลไหน ยื่นเอกสารแต่ละชนิดที่ใด และสำนวนเดินทางอย่างไรจนถึงศาลที่ตัดสิน
คดีหย่า ค่าเลี้ยงดู และฟ้องชู้ เป็นคดีครอบครัวหรือไม่
เป็นคดีครอบครัว พระราชบัญญัติศาลเยาวชนและครอบครัวและวิธีพิจารณาคดีเยาวชนและครอบครัว พ.ศ. 2553 (พ.ร.บ.ศาลเยาวชนฯ) มาตรา 4 นิยาม “คดีครอบครัว” ว่าเป็นคดีแพ่งที่ฟ้องหรือร้องขอต่อศาลเกี่ยวกับผู้เยาว์หรือครอบครัว ซึ่งต้องบังคับตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) กฎหมายว่าด้วยการจดทะเบียนครอบครัว หรือกฎหมายอื่นที่เกี่ยวกับครอบครัว การฟ้องหย่า การเรียกค่าอุปการะเลี้ยงดูหรือค่าเลี้ยงชีพ และการเรียกค่าทดแทนตาม ป.พ.พ. มาตรา 1523 ซึ่งรวมถึงการฟ้องชู้ ล้วนเป็นสิทธิตาม ป.พ.พ. บรรพ 5 จึงเข้านิยามนี้
มาตรา 10 (3) ให้ศาลเยาวชนและครอบครัวมีอำนาจพิจารณาพิพากษาคดีครอบครัว และคำว่าศาลเยาวชนและครอบครัวในกฎหมายนี้รวมถึงแผนกคดีเยาวชนและครอบครัวในศาลจังหวัดด้วย มาตรา 12 ยังกำหนดว่าในท้องที่ที่ศาลเยาวชนและครอบครัวเปิดทำการแล้ว ศาลชั้นต้นอื่นจะรับคดีที่อยู่ในอำนาจของศาลนี้ไม่ได้ ดังนั้นถ้าคุณดูหัวหมายเรียกหรือหัวคำพิพากษาของคดี จะเห็นชื่อศาลเยาวชนและครอบครัว หรือศาลจังหวัดที่พิจารณาในฐานะแผนกคดีเยาวชนและครอบครัว
อุทธรณ์คดีเยาวชนและครอบครัวไปที่ไหน
อุทธรณ์ไปศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษ พ.ร.บ.ศาลเยาวชนฯ มาตรา 180 บัญญัติให้การอุทธรณ์คำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลเยาวชนและครอบครัวอุทธรณ์ไปยังศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษ และให้นำประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ป.วิ.พ.) มาใช้กับคดีครอบครัวทางแพ่งโดยอนุโลม บทบัญญัตินี้เป็นผลของการแก้ไขกฎหมายเมื่อปี 2558 คดีครอบครัวจึงไม่ได้ไปศาลอุทธรณ์ภาคเหมือนที่หลายคนเข้าใจ
ศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษ คือศาลชั้นอุทธรณ์ที่กฎหมายกำหนดให้รับอุทธรณ์คำพิพากษาและคำสั่งของศาลเยาวชนและครอบครัว มาตรา 182 ให้การพิจารณาในศาลนี้ใช้ พ.ร.บ.ศาลเยาวชนฯ ประกอบกับ ป.วิ.พ. โดยอนุโลม และมาตรา 4 นับศาลนี้เป็นหนึ่งใน “ศาลที่มีอำนาจพิจารณาคดีเยาวชนและครอบครัว” ร่วมกับศาลเยาวชนและครอบครัวและศาลฎีกา ชื่อที่ถูกต้องสะกดว่า “ชำนัญพิเศษ” ข้อนี้ช่วยได้เวลาค้นหาข้อมูลหรือกรอกแบบฟอร์ม
| ชั้นศาล | ศาลที่พิจารณา | ฐานทางกฎหมาย |
|---|---|---|
| ศาลชั้นต้น | ศาลเยาวชนและครอบครัว หรือแผนกคดีเยาวชนและครอบครัวในศาลจังหวัด | พ.ร.บ.ศาลเยาวชนฯ มาตรา 10 (3) |
| ศาลชั้นอุทธรณ์ | ศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษ | พ.ร.บ.ศาลเยาวชนฯ มาตรา 180 และ 182 |
| ศาลชั้นฎีกา | ศาลฎีกา เฉพาะเมื่ออนุญาตให้ฎีกา | พ.ร.บ.ศาลเยาวชนฯ มาตรา 182/1 ประกอบ ป.วิ.พ. มาตรา 247 |
ภาพรวมของการอุทธรณ์คดีครอบครัวทุกประเภท ตั้งแต่ประเด็นที่อุทธรณ์ได้จนถึงทางเลือกอื่น อยู่ใน คู่มืออุทธรณ์คดีหย่า ค่าเลี้ยงดู และฟ้องชู้
ยื่นอุทธรณ์ที่ไหน
ยื่นที่ศาลชั้นต้นที่มีคำพิพากษาในคดีของคุณ ไม่ได้ยื่นตรงที่ศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษ ป.วิ.พ. มาตรา 229 กำหนดให้อุทธรณ์ทำเป็นหนังสือ ยื่นต่อศาลชั้นต้นที่มีคำพิพากษาหรือคำสั่ง ภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันที่ได้อ่านคำพิพากษาหรือคำสั่งนั้น พร้อมวางเงินค่าฤชาธรรมเนียมที่ต้องใช้แก่อีกฝ่ายตามคำพิพากษา และสำเนาอุทธรณ์สำหรับส่งให้อีกฝ่าย วิธีนับกำหนดเวลาและการขอขยายเวลาอธิบายไว้ใน อุทธรณ์คดีครอบครัวภายในกี่วัน
หลักเดียวกันใช้กับเอกสารอื่นในชั้นอุทธรณ์และฎีกาด้วย ตารางนี้ช่วยให้เห็นว่าเอกสารแต่ละชนิดยื่นที่ใด
| เอกสาร | ยื่นที่ | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| อุทธรณ์ | ศาลชั้นต้นที่มีคำพิพากษา | ภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษา (ป.วิ.พ. มาตรา 229) |
| คำแก้อุทธรณ์ | ศาลชั้นต้น | ภายในสิบห้าวันนับแต่วันส่งสำเนาอุทธรณ์ (มาตรา 237) |
| คำขอทุเลาการบังคับ | ศาลอุทธรณ์ แต่ยื่นผ่านศาลชั้นต้นได้จนถึงเวลาที่ศาลมีคำสั่งรับอุทธรณ์ | ต้องแสดงเหตุอันสมควร (มาตรา 231) |
| คำร้องขออนุญาตฎีกาพร้อมฎีกา | ศาลชั้นต้นที่มีคำพิพากษาในคดีนั้น | ภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ (มาตรา 247) |
เรื่องทุเลาการบังคับสำคัญมากในคดีที่ศาลสั่งให้จ่ายเงิน เพราะมาตรา 231 บัญญัติว่าการยื่นอุทธรณ์ย่อมไม่เป็นการทุเลาการบังคับตามคำพิพากษาของศาลชั้นต้น อ่านเพิ่มที่ อุทธรณ์แล้วต้องจ่ายค่าเลี้ยงดูหรือค่าทดแทนไหม
ขั้นตอนเดินสำนวนจากศาลชั้นต้นไปศาลอุทธรณ์
- ยื่นอุทธรณ์ที่ศาลชั้นต้น พร้อมเงินที่ต้องวางตามคำพิพากษาและสำเนาอุทธรณ์ ภายในหนึ่งเดือน
- ศาลชั้นต้นตรวจอุทธรณ์ และมีคำสั่งรับอุทธรณ์ ถ้าอุทธรณ์ถูกต้องตามกฎหมาย
- ส่งสำเนาอุทธรณ์ให้อีกฝ่าย ซึ่งยื่นคำแก้อุทธรณ์ต่อศาลชั้นต้นได้ภายในสิบห้าวันนับแต่วันส่งสำเนา ถ้าไม่ยื่น ศาลไม่ถือว่าขาดนัด แต่ฝ่ายนั้นเสียโอกาสโต้แย้ง
- ศาลชั้นต้นส่งสำนวนไปศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษ หลังพ้นกำหนดยื่นคำแก้อุทธรณ์
- ศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษพิจารณาและพิพากษา จากสำนวน คำพิพากษาศาลชั้นต้น อุทธรณ์ และคำแก้อุทธรณ์ อาจพิพากษายืน แก้ หรือกลับ
- ถ้ายังไม่พอใจ ยื่นคำร้องขออนุญาตฎีกาพร้อมฎีกาต่อศาลชั้นต้นภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษาศาลอุทธรณ์
เพราะทุกอย่างเริ่มที่ศาลชั้นต้น คุณจึงติดต่อเรื่องเอกสารกับศาลที่ตัดสินคดีของคุณเป็นหลัก ถ้าอีกฝ่ายเป็นผู้ยื่นอุทธรณ์ สำเนาอุทธรณ์ก็จะส่งมาจากศาลชั้นต้นเช่นกัน ดูวิธีรับมือได้ที่ อีกฝ่ายยื่นอุทธรณ์คดีครอบครัว ต้องทำอะไร
ความเข้าใจผิดเรื่องศาลที่พบบ่อย
- “คดีหย่าอุทธรณ์ไปศาลอุทธรณ์ภาค” ไม่ใช่ คำพิพากษาของศาลเยาวชนและครอบครัวอุทธรณ์ไปศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษตามมาตรา 180
- “ต้องยื่นอุทธรณ์ที่ศาลอุทธรณ์” ไม่ใช่ ยื่นต่อศาลชั้นต้นที่มีคำพิพากษา แล้วศาลชั้นต้นส่งสำนวนต่อไป
- “ข้ามศาลอุทธรณ์ไปศาลฎีกาได้ในข้อกฎหมาย” ช่องทางตาม ป.วิ.พ. มาตรา 223 ทวิ ถูกยกเลิกไปแล้วตั้งแต่ปี 2558
- “แพ้ชั้นอุทธรณ์แล้วฎีกาได้ทุกคดี” ไม่ใช่ ป.วิ.พ. มาตรา 247 ให้ฎีกาได้เมื่อศาลฎีกาอนุญาต และมาตรา 249 ให้อนุญาตเฉพาะปัญหาสำคัญที่ศาลฎีกาควรวินิจฉัย ดู ฎีกาคดีครอบครัวต้องขออนุญาตไหม
- “ศาลอุทธรณ์จะสืบพยานใหม่ทั้งหมด” ไม่ใช่ ศาลชั้นอุทธรณ์วินิจฉัยจากสำนวนเป็นหลัก และ ป.วิ.พ. มาตรา 225 ให้ยกได้เฉพาะข้อที่ว่ากันมาแล้วในศาลชั้นต้น
ตัวอย่างสมมติ: คดีที่พิจารณาในศาลจังหวัด
ตัวอย่างนี้เป็นเรื่องสมมติ คุณต่ายฟ้องหย่าและขอค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตรที่ศาลจังหวัดใกล้บ้าน หัวคำพิพากษาระบุว่าศาลพิจารณาในฐานะแผนกคดีเยาวชนและครอบครัว ศาลพิพากษาให้หย่าแต่กำหนดค่าเลี้ยงดูบุตรต่ำกว่าที่ขอ คุณต่ายได้ยินจากญาติว่าต้องเดินทางไปยื่นอุทธรณ์ที่ศาลอุทธรณ์ภาค จึงกังวลเรื่องการเดินทางและเกือบเสียเวลาไปหลายวัน
ข้อเท็จจริงคือคุณต่ายยื่นอุทธรณ์ที่ศาลจังหวัดเดิมที่ตัดสินคดี ภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษา เมื่อศาลรับอุทธรณ์และพ้นกำหนดแก้อุทธรณ์ของอีกฝ่ายแล้ว สำนวนจะถูกส่งไปให้ศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษพิจารณา ส่วนเรื่องที่ว่าจะอุทธรณ์ขอเพิ่มค่าเลี้ยงดูบุตรได้หรือไม่ ขึ้นกับว่าศาลชั้นต้นวินิจฉัยผิดจากพยานในสำนวนหรือไม่ อ่านต่อที่ ศาลให้ค่าเลี้ยงดูบุตรน้อยเกินไป อุทธรณ์ขอเพิ่มได้ไหม
ความลับของคดีครอบครัวในชั้นอุทธรณ์
คดีครอบครัวมีเรื่องส่วนตัวของคู่ความและเด็กอยู่มาก พ.ร.บ.ศาลเยาวชนฯ มาตรา 153 ให้การไกล่เกลี่ยทำเป็นการลับได้ และห้ามเผยแพร่ข้อมูลที่อาจทำให้รู้จักตัวคู่ความในคดีครอบครัว เว้นแต่ศาลอนุญาต ข้อนี้ควรระวังตลอดทั้งคดี รวมถึงระหว่างรออุทธรณ์ การโพสต์เล่าเรื่องคดี เปิดเผยชื่อ หรือแชร์เอกสารในสำนวนบนโซเชียลอาจกระทบทั้งตัวคุณและลูก และมักทำให้การเจรจาตกลงกันยากขึ้น
ถ้าคุณไม่แน่ใจว่าคดีของคุณพิจารณาในศาลใด ให้เริ่มจากหัวคำพิพากษาหรือหมายเรียก แล้วจดวันที่ศาลอ่านคำพิพากษาไว้ทันที เพราะกำหนดหนึ่งเดือนเริ่มนับจากวันนั้น การรู้ว่ายื่นที่ไหนช่วยตัดความกังวลเรื่องการเดินทางและเอกสาร และทำให้ใช้เวลาที่มีกับการเตรียมเนื้อหาอุทธรณ์ได้เต็มที่ หากต้องการให้ช่วยตรวจคำพิพากษาและเส้นทางของคดี ติดต่อสำนักงาน
คำถามที่พบบ่อย
ฟ้องชู้ต้องฟ้องที่ศาลเยาวชนและครอบครัวไหม
โดยหลักใช่ เพราะการเรียกค่าทดแทนตาม ป.พ.พ. มาตรา 1523 เป็นสิทธิตามบรรพ 5 ว่าด้วยครอบครัว จึงเข้านิยามคดีครอบครัวตาม พ.ร.บ.ศาลเยาวชนฯ มาตรา 4 และในท้องที่ที่ศาลเยาวชนและครอบครัวเปิดทำการแล้ว ศาลชั้นต้นอื่นรับคดีที่อยู่ในอำนาจของศาลนี้ไม่ได้ ควรให้ทนายตรวจศาลที่มีเขตอำนาจในคดีของคุณ
ยื่นอุทธรณ์ที่ศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษโดยตรงได้ไหม
ไม่ได้ ป.วิ.พ. มาตรา 229 ให้ยื่นอุทธรณ์ต่อศาลชั้นต้นที่มีคำพิพากษาหรือคำสั่ง ภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษา แล้วศาลชั้นต้นจะส่งสำนวนไปยังศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษหลังพ้นกำหนดแก้อุทธรณ์
คดีหย่าที่ศาลจังหวัดตัดสิน อุทธรณ์ไปที่ไหน
ถ้าศาลจังหวัดพิจารณาในฐานะแผนกคดีเยาวชนและครอบครัว ซึ่งกฎหมายนับรวมเป็นศาลเยาวชนและครอบครัว การอุทธรณ์ไปศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษตามมาตรา 180 ดูได้จากหัวคำพิพากษา และถ้าไม่แน่ใจควรให้ทนายตรวจก่อนยื่น
ขอทุเลาการบังคับคดีระหว่างอุทธรณ์ ยื่นที่ไหน
ยื่นต่อศาลอุทธรณ์ แต่ ป.วิ.พ. มาตรา 231 ให้ยื่นผ่านศาลชั้นต้นได้จนถึงเวลาที่ศาลมีคำสั่งรับอุทธรณ์ ผู้ขอต้องแสดงเหตุอันสมควร และศาลอาจกำหนดเงื่อนไข เช่น ให้หาประกันหรือวางเงิน
ศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษตัดสินแล้ว ฎีกาต่อที่ไหน
ยื่นคำร้องขออนุญาตฎีกาพร้อมฎีกาต่อศาลชั้นต้นที่มีคำพิพากษาในคดีนั้น ภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ ศาลชั้นต้นจะส่งไปศาลฎีกา ซึ่งจะอนุญาตเฉพาะเมื่อเห็นว่าเป็นปัญหาสำคัญตามมาตรา 249
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ