คุณอาจเพิ่งได้ฟังคำพิพากษาคดีค่าเลี้ยงดูบุตรหรือคดีฟ้องชู้ แล้วรู้สึกว่าศาลเชื่อพยานผิดฝ่าย หรือกำหนดจำนวนเงินไม่ตรงกับความเป็นจริง แต่มีคนเตือนว่า “คดีเงินน้อยอุทธรณ์ข้อเท็จจริงไม่ได้” บทความนี้อธิบายว่ากฎห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริงมาจากไหน คดีครอบครัวแบบใดพ้นจากกฎนี้แน่นอน แบบใดยังเป็นประเด็นที่ต้องประเมินเป็นรายคดี และควรเตรียมทางออกอะไรไว้ตั้งแต่วันยื่นอุทธรณ์
ห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริง คืออะไร
ห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริง คือข้อจำกัดตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ป.วิ.พ.) มาตรา 224 วรรคหนึ่ง ที่ไม่ให้คู่ความโต้แย้งคำพิพากษาในส่วนที่เป็นข้อเท็จจริง เมื่อราคาทรัพย์สินหรือจำนวนทุนทรัพย์ที่พิพาทกันในชั้นอุทธรณ์ไม่เกินห้าหมื่นบาท เว้นแต่จะผ่านช่องทางพิเศษที่ตัวบทเปิดไว้ ส่วนข้อกฎหมายยังอุทธรณ์ได้ตามปกติ คดีครอบครัวอุทธรณ์ไปยังศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษโดยนำ ป.วิ.พ. มาใช้โดยอนุโลม กฎข้อนี้จึงต้องถูกตรวจในคดีครอบครัวด้วย ภาพรวมของการอุทธรณ์ทั้งระบบอยู่ใน คู่มืออุทธรณ์คดีหย่า ค่าเลี้ยงดู และฟ้องชู้
พูดง่าย ๆ ข้อเท็จจริงคือคำถามว่า “เกิดอะไรขึ้นจริง” เช่น ผู้มีหน้าที่จ่ายมีรายได้เท่าไร ลูกมีค่าใช้จ่ายอะไรบ้าง พยานคนไหนน่าเชื่อกว่ากัน หรือความสัมพันธ์ถึงขั้นที่กฎหมายเรียกว่า “ในทำนองชู้” หรือยัง ส่วนข้อกฎหมายคือคำถามว่า “เมื่อฟังข้อเท็จจริงได้แล้ว ศาลใช้กฎหมายถูกต้องหรือไม่” เช่น ศาลนำมาตราที่ไม่ตรงกับเรื่องมาปรับใช้ หรือใช้หลักการนับอายุความผิดไปจากตัวบท การแยกสองอย่างนี้ในคดีจริงไม่ง่าย และเป็นงานแรกที่ทนายต้องทำก่อนเขียนอุทธรณ์
เพดานห้าหมื่นบาทตามมาตรา 224 วัดจากอะไร
ตัวบทวัดจาก “ทุนทรัพย์ที่พิพาทกันในชั้นอุทธรณ์” ไม่ได้วัดจากจำนวนที่ฟ้องไว้ตอนต้นเสมอไป ถ้าคุณฟ้องเรียกเงินจำนวนหนึ่ง ศาลชั้นต้นให้บางส่วน แล้วคุณอุทธรณ์เพื่อขอส่วนที่ขาด จำนวนที่พิพาทในชั้นอุทธรณ์โดยทั่วไปคือส่วนที่ยังโต้แย้งกันอยู่ ซึ่งอาจน้อยกว่าที่ฟ้องไว้มาก ในทางกลับกัน ฝ่ายที่ถูกสั่งให้จ่ายแล้วอุทธรณ์ขอลด ก็ต้องดูว่าส่วนที่ขอให้ลดนั้นมีจำนวนเท่าไร
คดีที่เรียกเงินเป็นงวด เช่น ค่าอุปการะเลี้ยงดูรายเดือน การคิดทุนทรัพย์ในชั้นอุทธรณ์มีรายละเอียดที่ต้องดูจากคำขอและคำพิพากษาจริง บทความนี้จึงไม่ให้สูตรคำนวณ ควรให้ทนายคำนวณจากสำนวนของคุณ อย่าเดาเองแล้วสรุปว่าคดีของคุณ “ติด” หรือ “ไม่ติด” เพดาน และควรรู้ไว้ด้วยว่าเพดานรายเดือนที่ปรากฏในมาตรา 224 คือค่าเช่าในคดีฟ้องขับไล่ ไม่ได้เกี่ยวกับค่าเลี้ยงดู
ข้อยกเว้นคดีครอบครัวตามมาตรา 224 วรรคสอง
มาตรา 224 วรรคสองบัญญัติว่าข้อจำกัดในวรรคหนึ่ง “มิให้ใช้บังคับในคดีเกี่ยวด้วยสิทธิแห่งสภาพบุคคลหรือสิทธิในครอบครัว และคดีฟ้องขอให้ปลดเปลื้องทุกข์อันไม่อาจคำนวณเป็นราคาเงินได้” ผลที่ชัดเจนคือ คดีหย่าและคดีเกี่ยวกับสิทธิในครอบครัวไม่อยู่ใต้เพดานทุนทรัพย์ห้าหมื่นบาท คู่ความจึงอุทธรณ์ได้ทั้งข้อเท็จจริงและข้อกฎหมาย แต่ยังต้องทำตามเงื่อนไขอื่นของการอุทธรณ์ เช่น ยื่นภายในกำหนดและยกเฉพาะเรื่องที่ว่ากันมาแล้วในศาลชั้นต้น
ส่วนที่ยังไม่ชัดคือคดีที่หัวใจของคำขอเป็นเงิน เช่น ค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตร ค่าเลี้ยงชีพ ค่าทดแทนจากคู่สมรส หรือค่าทดแทนในคดีฟ้องชู้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1523 วรรคสอง บทสรุปหลักกฎหมายบางแหล่งเขียนว่าคดีสิทธิในครอบครัวแม้มีเงินเกี่ยวข้องก็ไม่ต้องห้ามอุทธรณ์ แต่ข้อความนั้นยังไม่ควรถือเป็นกฎตายตัวสำหรับทุกคดี เพราะต้องดูลักษณะคำขอของแต่ละคดี คำตอบที่ตรงไปตรงมาจึงเป็นว่า คดีเรียกเงินจำนวนน้อยในทางครอบครัวควรให้ทนายประเมินเป็นรายคดีว่าต้องห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริงหรือไม่ และไม่ควรมีใครสรุปแทนศาลล่วงหน้า
| เรื่องที่จะอุทธรณ์ | สถานะต่อเพดานห้าหมื่นบาท | สิ่งที่ควรทำ |
|---|---|---|
| คำพิพากษาให้หย่าหรือไม่ให้หย่า | ไม่อยู่ใต้เพดาน (มาตรา 224 วรรคสอง) | ตรวจกำหนดหนึ่งเดือนและประเด็นที่ยกได้ |
| ข้อกฎหมายในคดีใดก็ตาม | อุทธรณ์ได้แม้ทุนทรัพย์ไม่เกินเพดาน | เขียนให้เห็นว่าเป็นข้อกฎหมายจริง ไม่ใช่การเถียงเรื่องน้ำหนักพยาน |
| ค่าอุปการะเลี้ยงดูหรือค่าเลี้ยงชีพ ที่ส่วนพิพาทไม่เกินห้าหมื่นบาท | ยังไม่ชัด ต้องประเมินรายคดี | ให้ทนายคำนวณทุนทรัพย์ และพิจารณายื่นคำร้องขอรับรองพร้อมอุทธรณ์ |
| ค่าทดแทนจากคู่สมรสหรือคดีฟ้องชู้ ที่ส่วนพิพาทไม่เกินห้าหมื่นบาท | ยังไม่ชัด ต้องประเมินรายคดี | เช่นเดียวกับข้อก่อน |
| คดีเรียกเงินที่ส่วนพิพาทในชั้นอุทธรณ์เกินห้าหมื่นบาท | ไม่เข้าเงื่อนไขของวรรคหนึ่ง | เตรียมอุทธรณ์ตามปกติ |
ถ้าคดีอาจติดเพดาน มีทางออกอะไรบ้าง
มีทางออกสามทางที่ตัวบทเปิดไว้ แม้คดีจะเข้าเงื่อนไขวรรคหนึ่ง คู่ความยังอุทธรณ์ข้อเท็จจริงได้ถ้ามีเงื่อนไขข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้
- มีความเห็นแย้ง ผู้พิพากษาที่นั่งพิจารณาคดีนั้นในศาลชั้นต้นได้ทำความเห็นแย้งไว้ ซึ่งตรวจได้จากสำนวน
- มีคำรับรอง ผู้พิพากษาที่นั่งพิจารณาคดีนั้นรับรองว่ามีเหตุอันควรอุทธรณ์ได้
- ได้รับอนุญาตเป็นหนังสือ ถ้าไม่มีทั้งความเห็นแย้งและคำรับรอง ตัวบทให้ขออนุญาตจาก “อธิบดีผู้พิพากษาศาลชั้นต้นหรืออธิบดีผู้พิพากษาภาคผู้มีอำนาจ” ส่วนในศาลเยาวชนและครอบครัว ผู้มีอำนาจตามบทนี้คือใคร ให้ทนายตรวจกับศาลที่พิจารณาคดีของคุณ
จุดที่คนพลาดบ่อยคือเวลา มาตรา 224 วรรคสามกำหนดให้ยื่นคำร้องขอรับรองหรือขออนุญาต “พร้อมกับคำฟ้องอุทธรณ์ต่อศาลชั้นต้น” ไม่ใช่รอให้มีปัญหาก่อนแล้วค่อยยื่น ขณะที่อุทธรณ์เองต้องยื่นภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษาตาม ป.วิ.พ. มาตรา 229 การตัดสินใจว่าจะยื่นคำร้องหรือไม่จึงต้องเสร็จภายในหนึ่งเดือนเดียวกัน วิธีนับวันอยู่ในบทความ อุทธรณ์คดีครอบครัวภายในกี่วัน
คำแนะนำเชิงปฏิบัติคือ เมื่อคดีของคุณอยู่ในพื้นที่ที่ยังไม่ชัด การยื่นคำร้องขอรับรองไว้ด้วยเป็นการกันไว้ก่อน ดีกว่าเสี่ยงให้ข้ออุทธรณ์ด้านข้อเท็จจริงทั้งหมดไม่ได้รับการพิจารณา ทั้งนี้การรับรองหรืออนุญาตเป็นดุลพินิจของผู้มีอำนาจ ไม่มีใครรับประกันได้ว่าจะได้
แยกข้อเท็จจริงกับข้อกฎหมายในคดีครอบครัวอย่างไร
แยกได้ด้วยการถามตัวเองว่า คุณกำลังเถียงว่า “เรื่องจริงไม่ได้เป็นอย่างที่ศาลฟัง” หรือ “ฟังแบบนั้นแล้ว ศาลใช้กฎหมายผิด” ถ้าเป็นอย่างแรกคือข้อเท็จจริง ถ้าเป็นอย่างหลังคือข้อกฎหมาย ตัวอย่างในคดีครอบครัวที่พบบ่อยมีดังนี้
- คดีค่าเลี้ยงดูบุตร การเถียงว่ารายได้จริงสูงกว่าที่ศาลฟัง หรือค่าใช้จ่ายของลูกมากกว่านั้น มีลักษณะเป็นข้อเท็จจริง ขณะที่การชี้ว่าศาลไม่ได้นำปัจจัยตาม ป.พ.พ. มาตรา 1598/38 คือความสามารถของผู้มีหน้าที่ให้ ฐานะของผู้รับ และพฤติการณ์แห่งกรณี มาพิจารณาเลย ทนายอาจพิจารณาว่ายกเป็นประเด็นข้อกฎหมายได้หรือไม่ ขึ้นกับเนื้อหาจริงของคำพิพากษา
- คดีฟ้องชู้ คำถามว่าพฤติการณ์ถึงขั้นล่วงเกินในทำนองชู้ หรือแสดงตนโดยเปิดเผยว่ามีความสัมพันธ์ในทำนองชู้หรือไม่ ส่วนใหญ่ต้องชั่งน้ำหนักพยาน จึงมีลักษณะเป็นข้อเท็จจริง ส่วนคำถามว่าผู้ฟ้องเป็น “คู่สมรส” ตามกฎหมายหรือไม่ เมื่อฟังได้ว่าไม่ได้จดทะเบียนสมรส มีลักษณะเป็นเรื่องการใช้ ป.พ.พ. มาตรา 1457 ที่ให้การสมรสมีได้เฉพาะเมื่อจดทะเบียนแล้ว
- จำนวนค่าทดแทน ป.พ.พ. มาตรา 1525 ให้ศาลวินิจฉัยค่าทดแทน “ตามควรแก่พฤติการณ์” การเถียงว่าจำนวนไม่เหมาะกับพฤติการณ์จึงผูกกับการประเมินข้อเท็จจริงเป็นหลัก
ข้อควรระวังคือ อย่าแต่งข้อเท็จจริงให้ดูเหมือนข้อกฎหมาย การเขียนว่า “ศาลชั้นต้นวินิจฉัยไม่ชอบด้วยกฎหมาย” ทั้งที่เนื้อในคือไม่เห็นด้วยกับการเชื่อพยาน ไม่ได้เปลี่ยนลักษณะของประเด็น ศาลดูที่เนื้อหาของข้อโต้แย้ง วิธีวางข้ออุทธรณ์ให้ตรงประเด็นอยู่ใน บทความเขียนอุทธรณ์คดีครอบครัว
ตัวอย่างสมมติ: ค่าทดแทนฟ้องชู้ที่ได้น้อยกว่าที่ขอ
ตัวอย่างสมมติ คุณเอฟ้องเรียกค่าทดแทนจากบุคคลภายนอกตาม ป.พ.พ. มาตรา 1523 วรรคสอง ศาลชั้นต้นพิพากษาให้คุณเอชนะแต่ได้ค่าทดแทนน้อยกว่าที่ขอ ส่วนต่างที่คุณเอต้องการอุทธรณ์ไม่ถึงห้าหมื่นบาท เหตุผลหลักของเธอคือศาลไม่เชื่อพยานบางปากที่ยืนยันว่าความสัมพันธ์เป็นที่รู้กันในที่ทำงาน ซึ่งเป็นเรื่องการชั่งน้ำหนักพยาน
ทนายของคุณเอวางแผนสามชั้น ชั้นแรก ยื่นคำร้องขอให้ผู้พิพากษาที่นั่งพิจารณารับรองว่ามีเหตุอันควรอุทธรณ์ พร้อมกับอุทธรณ์ เผื่อศาลเห็นว่าคดีอยู่ใต้เพดาน ชั้นที่สอง ตรวจคำพิพากษาว่ามีประเด็นข้อกฎหมายจริงหรือไม่ ถ้ามีก็แยกเป็นข้ออุทธรณ์ต่างหาก ชั้นที่สาม ประเมินกับคุณเอตรง ๆ ว่าคุ้มกับเวลาและค่าใช้จ่ายหรือไม่ เพราะจำนวนค่าทดแทนเป็นดุลพินิจของศาล ศาลอุทธรณ์อาจไม่แก้เลยก็ได้ มุมเรื่องขอเพิ่มค่าทดแทนอยู่ใน บทความอุทธรณ์ขอเพิ่มค่าทดแทนฟ้องชู้ และปัจจัยที่ศาลใช้ในชั้นต้นอยู่ใน บทความปัจจัยกำหนดค่าทดแทนฟ้องชู้
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยเรื่องการอุทธรณ์ข้อเท็จจริง
- คิดว่าคดีครอบครัวอุทธรณ์ข้อเท็จจริงได้ทุกเรื่อง เพราะได้ยินเรื่องข้อยกเว้นวรรคสอง แล้วไม่ยื่นคำร้องขอรับรองไว้ ทั้งที่คดีเป็นการเรียกเงินจำนวนน้อย
- คิดตรงข้ามว่าต้องห้ามแน่นอน แล้วไม่อุทธรณ์เลย ทั้งที่อาจมีข้อกฎหมายที่อุทธรณ์ได้ หรืออาจอยู่ในข้อยกเว้น
- นับเวลาเป็น 30 วัน ทั้งที่ตัวบทเขียนว่าหนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษา
- ใช้ทุนทรัพย์ตามคำฟ้องเดิม แทนที่จะคำนวณส่วนที่ยังพิพาทกันในชั้นอุทธรณ์
- ลืมว่าคดีค่าเลี้ยงดูมีทางอื่น ถ้าพฤติการณ์ รายได้ หรือฐานะเปลี่ยนไปหลังคำพิพากษา ขอให้ศาลแก้ไขตาม ป.พ.พ. มาตรา 1598/39 ได้ โดยไม่ต้องผ่านข้อจำกัดของการอุทธรณ์ ดู อุทธรณ์หรือยื่นขอแก้ไขค่าเลี้ยงดู
ถ้าคุณเพิ่งได้ฟังคำพิพากษาคดีค่าเลี้ยงดูหรือฟ้องชู้ และส่วนที่ไม่เห็นด้วยมีจำนวนไม่มาก ให้นำคำพิพากษาไปให้ทนายตรวจโดยเร็ว เพื่อคำนวณทุนทรัพย์ แยกข้อเท็จจริงกับข้อกฎหมาย และตัดสินใจเรื่องคำร้องขอรับรองให้ทันภายในหนึ่งเดือน หากต้องการคำปรึกษา ติดต่อสำนักงาน
คำถามที่พบบ่อย
คดีค่าเลี้ยงดูบุตรอุทธรณ์ข้อเท็จจริงได้ไหม
ขึ้นกับคดี ถ้าส่วนที่พิพาทกันในชั้นอุทธรณ์เกินห้าหมื่นบาท ไม่เข้าเงื่อนไขห้ามตาม ป.วิ.พ. มาตรา 224 วรรคหนึ่ง ถ้าไม่เกิน ยังเป็นประเด็นที่ต้องให้ทนายประเมินว่าเข้าข้อยกเว้นคดีสิทธิในครอบครัวหรือไม่ จึงควรเตรียมคำร้องขอรับรองไว้ด้วย
คดีหย่าอุทธรณ์ข้อเท็จจริงได้หรือไม่
ได้ คดีหย่าเป็นคดีเกี่ยวด้วยสิทธิในครอบครัว ซึ่งมาตรา 224 วรรคสองยกเว้นไม่ให้ใช้เพดานทุนทรัพย์ห้าหมื่นบาท แต่ยังต้องยื่นภายในหนึ่งเดือน และยกได้เฉพาะเรื่องที่ว่ากันมาแล้วในศาลชั้นต้น
คำร้องขอให้ผู้พิพากษารับรองอุทธรณ์ต้องยื่นเมื่อไร
ต้องยื่นพร้อมกับคำฟ้องอุทธรณ์ต่อศาลชั้นต้น ตามมาตรา 224 วรรคสาม จึงต้องยื่นภายในกำหนดหนึ่งเดือนเดียวกับอุทธรณ์ ไม่ควรรอยื่นภายหลัง
ทุนทรัพย์ไม่ถึงห้าหมื่นแต่ศาลใช้กฎหมายผิด อุทธรณ์ได้ไหม
ได้ ข้อจำกัดตามมาตรา 224 วรรคหนึ่งห้ามเฉพาะการอุทธรณ์ข้อเท็จจริง ข้อกฎหมายยังอุทธรณ์ได้ แต่ต้องเป็นข้อกฎหมายจริงที่เป็นสาระแก่คดี และเขียนให้ชัดแจ้ง
ถ้าอุทธรณ์ไม่ได้ ค่าเลี้ยงดูที่ไม่เป็นธรรมจะทำอะไรได้อีก
ถ้ารายได้ ฐานะ หรือพฤติการณ์เปลี่ยนไปหลังคำพิพากษา ขอให้ศาลเพิ่ม ลด หรือเพิกถอนค่าอุปการะเลี้ยงดูได้ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1598/39 แต่ถ้าเพียงไม่เห็นด้วยกับคำพิพากษาเดิมโดยไม่มีอะไรเปลี่ยน ช่องทางหลักยังคืออุทธรณ์ภายในกำหนด
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ