อุทธรณ์คือเอกสารที่ศาลอุทธรณ์จะอ่านเพื่อรู้ว่าคุณไม่เห็นด้วยกับคำพิพากษาตรงไหน และขอให้แก้อย่างไร ในคดีหย่า ค่าเลี้ยงดู หรือฟ้องชู้ หลายคนเขียนด้วยความรู้สึก เล่าความทุกข์ของชีวิตคู่ทั้งหมด แต่ไม่ได้ชี้ว่าศาลชั้นต้นวินิจฉัยผิดตรงไหน บทความนี้อธิบายวิธีเขียนอุทธรณ์คดีครอบครัวโดยแยกโครงออกเป็นส่วน ๆ อธิบายเงื่อนไขที่ทำให้ศาลรับไว้พิจารณา และจุดที่ทำให้อุทธรณ์อ่อนลงแม้พยานในสำนวนจะเป็นประโยชน์กับคุณ
การเขียนอุทธรณ์คดีครอบครัว คืออะไร และต้องผ่านเงื่อนไขอะไรก่อน
การเขียนอุทธรณ์คดีครอบครัว คือการทำคำฟ้องอุทธรณ์เป็นหนังสือ เพื่อขอให้ศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษตรวจและแก้คำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลเยาวชนและครอบครัว โดยนำประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ป.วิ.พ.) มาใช้โดยอนุโลม ก่อนจะคิดเรื่องความน่าฟัง อุทธรณ์ต้องผ่านเงื่อนไขพื้นฐานเหล่านี้ (ภาพรวมทั้งกระบวนการอยู่ใน คู่มืออุทธรณ์คดีหย่า ค่าเลี้ยงดู และฟ้องชู้)
- ยื่นที่ศาลชั้นต้นภายในหนึ่งเดือน ป.วิ.พ. มาตรา 229 ให้ยื่นอุทธรณ์ต่อศาลชั้นต้นที่มีคำพิพากษาหรือคำสั่ง ภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษาหรือคำสั่งนั้น ไม่ใช่ยื่นตรงที่ศาลอุทธรณ์ และไม่ใช่ “30 วัน”
- วางเงินและยื่นสำเนา ผู้อุทธรณ์ต้องนำเงินค่าฤชาธรรมเนียมที่ตนต้องใช้แก่อีกฝ่ายตามคำพิพากษามาวางศาลพร้อมอุทธรณ์ และยื่นสำเนาอุทธรณ์เพื่อส่งให้อีกฝ่าย
- ยกเฉพาะเรื่องที่ว่ากันมาแล้ว ป.วิ.พ. มาตรา 225 กำหนดว่าข้อที่อุทธรณ์ต้อง “กล่าวไว้โดยชัดแจ้งในอุทธรณ์” ต้องเป็นข้อที่ได้ยกขึ้นว่ากันมาแล้วโดยชอบในศาลชั้นต้น และต้องเป็นสาระแก่คดี
- ตรวจข้อจำกัดอุทธรณ์ข้อเท็จจริง คดีเรียกเงินที่ส่วนพิพาทในชั้นอุทธรณ์ไม่เกินห้าหมื่นบาทอาจต้องยื่นคำร้องขอรับรองพร้อมอุทธรณ์ ดู ข้อจำกัดอุทธรณ์ข้อเท็จจริงในคดีครอบครัว
“ชัดแจ้ง” และ “ยกขึ้นว่ากันมาแล้ว” หมายความว่าอย่างไร
ชัดแจ้ง หมายความว่าผู้อ่านต้องรู้ได้ทันทีว่าคุณโต้แย้งคำวินิจฉัยข้อไหนของศาลชั้นต้น ด้วยเหตุผลอะไร และอ้างพยานหลักฐานชิ้นใดในสำนวน อุทธรณ์ที่เขียนกว้าง ๆ ว่า “ศาลชั้นต้นพิพากษาไม่เป็นธรรม ขอให้ศาลอุทธรณ์ตรวจสำนวนใหม่ทั้งหมด” ไม่ได้บอกว่าผิดตรงไหน จึงเสี่ยงที่จะไม่ถือว่าเป็นข้ออุทธรณ์ที่ชัดแจ้ง
ยกขึ้นว่ากันมาแล้ว หมายความว่าประเด็นนั้นต้องอยู่ในคดีตั้งแต่ศาลชั้นต้น เช่น อยู่ในคำฟ้อง คำให้การ หรือเป็นประเด็นที่สองฝ่ายสืบพยานกันมา ตัวอย่างเช่น ถ้าในศาลชั้นต้นฝ่ายที่ถูกฟ้องหย่าไม่เคยต่อสู้ว่าอีกฝ่ายได้ให้อภัยแล้วตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1518 การเพิ่งยกขึ้นในอุทธรณ์ย่อมเสี่ยงต้องห้าม หรือค่าเลี้ยงชีพหลังหย่า ป.พ.พ. มาตรา 1526 วรรคสองบัญญัติว่าสิทธิเรียกร้อง “เป็นอันสิ้นสุด ถ้ามิได้ฟ้องหรือฟ้องแย้งในคดีหย่านั้น” จึงไม่ควรคาดหวังว่าจะขอเป็นครั้งแรกในชั้นอุทธรณ์ได้
มาตรา 225 มีข้อยกเว้นเพียงสองกรณี คือปัญหาเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยของประชาชน และกรณีที่พฤติการณ์ไม่เปิดช่องให้ยกขึ้นว่ากันในศาลชั้นต้น ทั้งสองเป็นข้อยกเว้นที่แคบ ไม่ใช่ช่องสำหรับเรื่องที่ลืมหรือเลือกไม่ยกขึ้นเอง
โครงอุทธรณ์คดีครอบครัวมีกี่ส่วน
อุทธรณ์ที่อ่านง่ายมักแบ่งเป็นห้าส่วน เรียงจากข้อมูลพื้นฐานไปสู่สิ่งที่ขอ
- ส่วนหัว ชื่อศาลชั้นต้นที่ยื่น หมายเลขคดี ชื่อคู่ความ ระบุว่าใครเป็นผู้อุทธรณ์ และวันที่ศาลอ่านคำพิพากษา ข้อมูลวันที่ช่วยให้เห็นว่ายื่นภายในกำหนด
- ข้อเท็จจริงโดยย่อและสิ่งที่ศาลชั้นต้นวินิจฉัย สรุปไม่กี่ย่อหน้าว่าใครฟ้องใคร เรื่องอะไร และศาลชั้นต้นพิพากษาอย่างไรในแต่ละประเด็น เขียนอย่างเป็นกลาง ไม่ต้องเล่าทุกเหตุการณ์ในชีวิตคู่
- ข้ออุทธรณ์ทีละประเด็น แยกเป็นข้อ หนึ่งข้อต่อหนึ่งคำวินิจฉัยที่โต้แย้ง เรียงเรื่องที่สำคัญที่สุดไว้ก่อน
- คำขอท้ายอุทธรณ์ บอกผลที่ต้องการให้ชัด เช่น ขอให้พิพากษากลับให้ยกฟ้อง หรือขอให้พิพากษาแก้จำนวนค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตร คำขอต้องสอดคล้องกับข้ออุทธรณ์ และไม่ควรขอสิ่งที่ไม่เคยขอไว้ในศาลชั้นต้น เพราะติดหลักมาตรา 225
- เอกสารที่ยื่นพร้อมกัน สำเนาอุทธรณ์สำหรับส่งอีกฝ่าย เงินค่าฤชาธรรมเนียมที่ต้องวาง คำร้องขอรับรองตาม ป.วิ.พ. มาตรา 224 ถ้าจำเป็น และใบแต่งทนายถ้ามีทนายดำเนินการแทน
เรื่องค่าใช้จ่าย พระราชบัญญัติศาลเยาวชนและครอบครัวและวิธีพิจารณาคดีเยาวชนและครอบครัว พ.ศ. 2553 (พ.ร.บ.ศาลเยาวชนฯ) มาตรา 155 ยกเว้นค่าขึ้นศาลและค่าฤชาธรรมเนียมในการดำเนินกระบวนพิจารณาคดีครอบครัวเพื่อเรียกค่าอุปการะเลี้ยงดูหรือค่าเลี้ยงชีพ แต่ขอบเขตในชั้นอุทธรณ์และในคดีที่ฟ้องรวมกับเรื่องอื่น เช่น หย่าและแบ่งสินสมรส ควรให้ทนายตรวจเป็นรายคดี อย่าตั้งสมมติฐานว่าไม่มีค่าใช้จ่ายเลย
เขียนข้ออุทธรณ์แต่ละข้ออย่างไรให้น่าฟัง
ข้ออุทธรณ์ที่ดีตอบคำถามสี่ข้อตามลำดับ คือ ศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่าอะไร คำวินิจฉัยนั้นคลาดเคลื่อนเพราะอะไร พยานหลักฐานชิ้นไหนในสำนวนสนับสนุน และผลที่ถูกต้องควรเป็นอย่างไร ตารางนี้เทียบการเขียนแบบอ่อนกับแบบชัดในสถานการณ์สมมติ
| ประเภทคดี | เขียนแบบอ่อน | เขียนแบบชัด |
|---|---|---|
| ค่าเลี้ยงดูบุตร | ศาลให้ค่าเลี้ยงดูน้อยเกินไป ลูกเดือดร้อน | ศาลชั้นต้นฟังรายได้ของผู้มีหน้าที่จ่ายตามคำเบิกความของเขาเพียงอย่างเดียว แต่เอกสารรายการเดินบัญชีในสำนวนแสดงเงินเข้าประจำอีกทางหนึ่งที่ศาลไม่ได้กล่าวถึง เมื่อคำนึงถึงความสามารถของผู้มีหน้าที่ให้ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1598/38 จำนวนที่กำหนดจึงต่ำกว่าความสามารถจริง |
| ฟ้องหย่า | จำเลยไม่เคยทิ้งโจทก์ ศาลตัดสินไม่เป็นธรรม | ศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่าจำเลยจงใจละทิ้งร้างเกินหนึ่งปีตาม ป.พ.พ. มาตรา 1516 (4) แต่พยานเอกสารการโอนเงินและข้อความติดต่อในสำนวนแสดงว่าในช่วงเวลาดังกล่าวจำเลยยังส่งเงินและติดต่อครอบครัว ซึ่งศาลชั้นต้นไม่ได้วินิจฉัยถึง |
| ค่าทดแทนฟ้องชู้ | ค่าทดแทนสูงเกินไป | ป.พ.พ. มาตรา 1525 ให้ศาลวินิจฉัยค่าทดแทนตามควรแก่พฤติการณ์ แต่ศาลชั้นต้นไม่ได้กล่าวถึงพฤติการณ์ที่นำสืบไว้ในสำนวน เช่น ระยะเวลาและลักษณะของความสัมพันธ์ ซึ่งควรทำให้จำนวนต่างไปจากที่กำหนด |
เรื่องน้ำเสียง ให้เขียนสุภาพและตรงประเด็น ไม่โจมตีผู้พิพากษาหรืออีกฝ่ายเป็นการส่วนตัว และไม่ใส่ข้อความที่ไม่จำเป็นต่อคดี ในประเด็นที่เกี่ยวกับลูก ให้วางเหตุผลบนความผาสุกและประโยชน์ของบุตร ซึ่งเป็นหลักที่ ป.พ.พ. มาตรา 1520 ให้ศาลคำนึงเป็นสำคัญ ไม่ใช่บนความรู้สึกว่าใครผิดใครถูกในชีวิตคู่ ถ้าในศาลชั้นต้นคุณเคยคัดค้านรายงานของสถานพินิจไว้ตาม พ.ร.บ.ศาลเยาวชนฯ มาตรา 167–168 อุทธรณ์ควรชี้ไปที่ข้อคัดค้านและพยานที่นำสืบหักล้างไว้นั้นด้วย
ตัวอย่างอุทธรณ์คดีหย่า (โครงสมมติแบบย่อ)
สมมติว่าคุณบีถูกฟ้องหย่าโดยอ้างเหตุละทิ้งร้าง และศาลชั้นต้นพิพากษาให้หย่า คุณบีต่อสู้ไว้ตั้งแต่ศาลชั้นต้นว่าไม่ได้ละทิ้ง และนำสืบหลักฐานการโอนเงินไว้แล้ว ข้ออุทธรณ์ข้อแรกอาจมีโครงแบบนี้ (เป็นโครงประกอบความเข้าใจเท่านั้น ไม่ใช่แบบฟอร์มสำหรับคัดลอก)
ข้อ 1 ศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่าจำเลยจงใจละทิ้งร้างโจทก์ไปเกินหนึ่งปี ผู้อุทธรณ์ไม่เห็นพ้องด้วย เพราะพยานเอกสารการโอนเงินรายเดือนตลอดช่วงเวลาดังกล่าว และคำเบิกความของพยานผู้รู้เห็น ซึ่งอยู่ในสำนวนแล้ว แสดงว่าจำเลยยังอุปการะเลี้ยงดูและติดต่อครอบครัวอย่างต่อเนื่อง ศาลชั้นต้นมิได้นำพยานดังกล่าวมาวินิจฉัย ข้อเท็จจริงจึงยังฟังไม่ได้ว่าจำเลยจงใจละทิ้งร้างโจทก์
ด้วยเหตุดังกล่าว ขอศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษโปรดพิพากษากลับ ให้ยกฟ้องโจทก์
สังเกตว่าข้อนี้บอกคำวินิจฉัยที่โต้แย้ง บอกพยานที่อยู่ในสำนวน และบอกผลที่ขอ โดยไม่เพิ่มเรื่องใหม่ที่ไม่เคยว่ากันมา อุทธรณ์จริงต้องเขียนจากข้อเท็จจริงและเอกสารของคดีนั้นเอง ประเด็นที่ใช้โต้แย้งในคดีหย่าแบบต่าง ๆ อยู่ใน บทความแพ้คดีฟ้องหย่าอุทธรณ์อย่างไร และความหมายของเหตุหย่าแต่ละข้ออยู่ใน บทความเหตุฟ้องหย่ามาตรา 1516
ข้อผิดพลาดที่ทำให้อุทธรณ์ไม่ได้รับการพิจารณา
- อุทธรณ์ไม่ชัดแจ้ง เขียนรวม ๆ ว่าไม่เป็นธรรม โดยไม่บอกว่าคำวินิจฉัยข้อไหนผิดเพราะอะไร
- ยกประเด็นใหม่ อ้างเหตุหย่าข้อใหม่ ข้อต่อสู้ใหม่ หรือคำขอใหม่ที่ไม่เคยว่ากันในศาลชั้นต้น
- แนบพยานใหม่ที่ไม่อยู่ในสำนวน ศาลอุทธรณ์ตรวจคำพิพากษาจากสำนวนเป็นหลัก ดู ยื่นหลักฐานใหม่ในชั้นอุทธรณ์ได้ไหม
- ยื่นเกินหนึ่งเดือน ถ้าต้องการเวลาเพิ่ม ต้องยื่นคำร้องขอขยายก่อนครบกำหนด และต้องมีพฤติการณ์พิเศษตาม ป.วิ.พ. มาตรา 23 (หลังครบกำหนดยื่นได้เฉพาะกรณีเหตุสุดวิสัย) ดู กำหนดเวลาอุทธรณ์คดีครอบครัว
- ไม่วางเงินค่าฤชาธรรมเนียมตามมาตรา 229 ซึ่งตัวบทให้วางพร้อมอุทธรณ์
- อุทธรณ์ข้อเท็จจริงในคดีที่อาจติดเพดาน โดยไม่ยื่นคำร้องขอรับรองไว้พร้อมกัน
ถ้าคุณเป็นฝ่ายที่ถูกอุทธรณ์ งานของคุณคือคำแก้อุทธรณ์ ซึ่งยื่นที่ศาลชั้นต้นภายใน 15 วันนับแต่วันส่งสำเนาอุทธรณ์ และถ้าคุณไม่พอใจคำพิพากษาบางส่วนด้วย ต้องยื่นอุทธรณ์ของตัวเองภายในหนึ่งเดือน รายละเอียดอยู่ใน บทความแก้อุทธรณ์คดีครอบครัว
อุทธรณ์ที่ดีเริ่มจากการอ่านคำพิพากษาและสำนวนอย่างละเอียด แล้วเลือกเฉพาะประเด็นที่มีพยานรองรับจริง ถ้าคุณเพิ่งได้ฟังคำพิพากษาคดีครอบครัว ควรให้ทนายตรวจโดยเร็ว เพื่อให้มีเวลาร่าง ทบทวน และยื่นได้ทันภายในหนึ่งเดือน หากต้องการคำปรึกษา ติดต่อสำนักงาน
คำถามที่พบบ่อย
อุทธรณ์คดีครอบครัวต้องยื่นที่ไหน
ยื่นที่ศาลชั้นต้นที่มีคำพิพากษาหรือคำสั่งในคดีนั้น ภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษา ตาม ป.วิ.พ. มาตรา 229 แล้วศาลชั้นต้นจะดำเนินการต่อไปยังศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษ
อุทธรณ์คดีครอบครัวควรยาวเท่าไร
สิ่งที่ตัวบทเน้นคือความชัดแจ้ง ไม่ใช่ความยาว แต่ละข้อควรบอกคำวินิจฉัยที่โต้แย้ง เหตุผล พยานในสำนวน และผลที่ขอ อุทธรณ์ยาวที่เล่าเรื่องชีวิตคู่ทั้งหมดแต่ไม่ชี้จุดผิด มักอ่อนกว่าอุทธรณ์สั้นที่ตรงประเด็น
ยกเหตุหย่าข้อใหม่ในอุทธรณ์ได้ไหม
โดยหลักไม่ได้ ป.วิ.พ. มาตรา 225 ให้อุทธรณ์ได้เฉพาะข้อที่ยกขึ้นว่ากันมาแล้วโดยชอบในศาลชั้นต้น เว้นแต่ปัญหาเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยของประชาชน หรือพฤติการณ์ไม่เปิดช่องให้ยกขึ้นในศาลชั้นต้น
ต้องแนบอะไรไปพร้อมอุทธรณ์บ้าง
อย่างน้อยคือสำเนาอุทธรณ์สำหรับส่งให้อีกฝ่าย และเงินค่าฤชาธรรมเนียมที่ต้องใช้แทนอีกฝ่ายตามคำพิพากษา ถ้าคดีอาจติดข้อจำกัดอุทธรณ์ข้อเท็จจริง ต้องยื่นคำร้องขอรับรองหรือขออนุญาตพร้อมกันด้วย
เขียนอุทธรณ์ไม่ทันหนึ่งเดือน ทำอย่างไร
ยื่นคำร้องขอขยายระยะเวลาก่อนครบกำหนด และแสดงพฤติการณ์พิเศษตาม ป.วิ.พ. มาตรา 23 ศาลจะอนุญาตหรือไม่เป็นดุลพินิจ จึงไม่ควรรอจนวันสุดท้าย
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ