ฎีกาคดีหย่า ค่าเลี้ยงดู ฟ้องชู้ ต้องขออนุญาตไหม ศาลฎีกาจะรับเมื่อไร

เมื่อศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษพิพากษาคดีหย่า ค่าเลี้ยงดู หรือฟ้องชู้แล้ว ฝ่ายที่ไม่พอใจมักถามต่อทันทีว่า “ฎีกาต่อได้ไหม” แต่ฎีกาคดีครอบครัวในปัจจุบันไม่เหมือนที่หลายคนเคยได้ยิน เพราะตั้งแต่ปี 2558 คดีแพ่งรวมทั้งคดีครอบครัวฎีกาเองตามสิทธิไม่ได้อีกแล้ว บทความนี้อธิบายระบบขออนุญาตฎีกา กำหนดเวลา เกณฑ์ที่ศาลฎีกาใช้ตัดสินว่าจะรับหรือไม่ และเหตุผลที่การวางแผนต้องเริ่มตั้งแต่ชั้นอุทธรณ์

ฎีกาคดีครอบครัวต้องขออนุญาตก่อนหรือไม่

ต้องขออนุญาต การฎีกาคดีครอบครัว คือการขอให้ศาลฎีกาตรวจคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษ ซึ่งพระราชบัญญัติศาลเยาวชนและครอบครัวและวิธีพิจารณาคดีเยาวชนและครอบครัว พ.ศ. 2553 (พ.ร.บ.ศาลเยาวชนฯ) มาตรา 182/1 ให้นำประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ป.วิ.พ.) มาใช้โดยอนุโลม และ ป.วิ.พ. มาตรา 247 บัญญัติว่าการฎีกาคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลอุทธรณ์ “ให้กระทำได้เมื่อได้รับอนุญาตจากศาลฎีกา”

อีกด้านหนึ่ง ป.วิ.พ. มาตรา 244/1 บัญญัติว่าภายใต้บังคับมาตรา 247 คำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลอุทธรณ์ให้เป็นที่สุด สองมาตรานี้อ่านรวมกันได้ว่า คำพิพากษาศาลอุทธรณ์เป็นที่สุด เว้นแต่ศาลฎีกาจะอนุญาตให้ฎีกา ระบบนี้มาจาก ป.วิ.พ. ที่แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 27) พ.ศ. 2558 ซึ่งมีผลตั้งแต่ 8 พฤศจิกายน 2558 ภาพรวมเส้นทางคดีครอบครัวตั้งแต่ศาลชั้นต้นถึงศาลฎีกาอยู่ใน คู่มืออุทธรณ์คดีหย่า ค่าเลี้ยงดู และฟ้องชู้ และเรื่องศาลที่พิจารณาแต่ละชั้นอยู่ใน บทความอุทธรณ์คดีครอบครัวไปศาลไหน

ยื่นขออนุญาตฎีกาที่ไหน ภายในกี่วัน

ยื่นที่ศาลชั้นต้นที่มีคำพิพากษาในคดีนั้น ภายในกำหนดหนึ่งเดือนนับแต่วันที่ได้อ่านคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลอุทธรณ์ โดยยื่นคำร้องขออนุญาตฎีกาพร้อมกับคำฟ้องฎีกา แล้วศาลชั้นต้นจะส่งไปยังศาลฎีกา ตัวบทใช้คำว่า “หนึ่งเดือน” ไม่ใช่ “30 วัน” และไม่ได้ยื่นตรงที่ศาลฎีกา ถ้าจำเป็นต้องขอขยายเวลา หลักเดียวกับชั้นอุทธรณ์คือต้องยื่นก่อนครบกำหนดและมีพฤติการณ์พิเศษตาม ป.วิ.พ. มาตรา 23 (หลังครบกำหนดขอได้เฉพาะเหตุสุดวิสัย) และศาลจะอนุญาตหรือไม่เป็นดุลพินิจ

1. จดวันที่ศาลอ่านคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ วันนี้คือจุดเริ่มนับหนึ่งเดือน
2. ขอคัดคำพิพากษาและตรวจสำนวน ดูว่าศาลอุทธรณ์วินิจฉัยประเด็นใดไว้อย่างไร และแตกต่างจากศาลชั้นต้นตรงไหน
3. ประเมินว่ามีปัญหาสำคัญตามมาตรา 249 หรือไม่ ถ้าไม่มีเหตุผลที่อธิบายได้ การยื่นอาจเสียเวลาและค่าใช้จ่ายโดยเปล่าประโยชน์
4. ร่างคำร้องขออนุญาตฎีกาและคำฟ้องฎีกา คำร้องต้องอธิบายว่าทำไมปัญหานี้สำคัญจนศาลฎีกาควรวินิจฉัย ไม่ใช่เพียงทำไมคุณควรชนะ
5. ยื่นที่ศาลชั้นต้นภายในหนึ่งเดือน แล้วติดตามผลการพิจารณาคำร้องของศาลฎีกา

ศาลฎีกาจะอนุญาตเมื่อไร: เกณฑ์ “ปัญหาสำคัญ”

ศาลฎีกาจะอนุญาตเมื่อเห็นว่า “ปัญหาตามฎีกานั้นเป็นปัญหาสำคัญที่ศาลฎีกาควรวินิจฉัย” ตาม ป.วิ.พ. มาตรา 249 ซึ่งยกตัวอย่างไว้หกกรณี

สิ่งที่ควรเข้าใจตรง ๆ คือ ความไม่พอใจว่าศาลอุทธรณ์เชื่อพยานอีกฝ่าย หรือกำหนดจำนวนค่าเลี้ยงดูหรือค่าทดแทนไม่ตรงใจ เป็นเรื่องเฉพาะของคดีคุณ ถ้าอธิบายไม่ได้ว่าปัญหานั้นมีลักษณะตามเกณฑ์ข้างต้น การโน้มน้าวให้เห็นว่าเป็น “ปัญหาสำคัญ” จะยากมาก การตัดสินว่าจะอนุญาตหรือไม่เป็นอำนาจของศาลฎีกา และไม่มีใครบอกโอกาสเป็นตัวเลขได้

ตัวอย่างของบทบัญญัติที่เพิ่งแก้ไข คือถ้อยคำของ ป.พ.พ. มาตรา 1523 ที่เป็นกลางทางเพศตั้งแต่เดือนมกราคม 2568 ซึ่งอธิบายไว้ใน บทความฟ้องชู้เพศเดียวกันหลังกฎหมายสมรสเท่าเทียม แต่คำถามใดจะเป็นปัญหาสำคัญหรือไม่ ศาลฎีกาเป็นผู้ชี้ขาด

ถ้าศาลฎีกาไม่อนุญาต ผลเป็นอย่างไร

ถ้าศาลฎีกาไม่อนุญาต มาตรา 249 ให้คำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลอุทธรณ์ “เป็นที่สุดตั้งแต่วันที่ได้อ่านคำพิพากษาหรือคำสั่งนั้น” ผลนี้สำคัญในคดีครอบครัว เพราะเรื่องหลายเรื่องผูกกับวันที่คำพิพากษาถึงที่สุด เช่น ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1531 ให้การหย่าโดยคำพิพากษามีผลเมื่อคำพิพากษาถึงที่สุด รายละเอียดเรื่องสถานะการสมรสระหว่างที่คดียังไม่จบอยู่ใน บทความศาลสั่งหย่าแล้วแต่อีกฝ่ายอุทธรณ์ และกรณีที่อุทธรณ์หรือฎีกาเพียงบางประเด็นควรให้ทนายตรวจเป็นรายคดี

คำพิพากษาที่เป็นที่สุดไม่ได้แปลว่าทุกเรื่องปิดตายตลอดไป ในเรื่องค่าอุปการะเลี้ยงดู ถ้าพฤติการณ์ รายได้ หรือฐานะเปลี่ยนไปภายหลัง ยังร้องขอให้ศาลแก้ไขได้ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1598/39 และเรื่องผู้ใช้อำนาจปกครองบุตร ถ้าพฤติการณ์เปลี่ยนไปก็ร้องขอเปลี่ยนตัวได้ตามมาตรา 1521 ทั้งสองทางนี้ไม่ใช่การฎีกา และไม่ได้ใช้เพื่อเถียงคำพิพากษาเดิมซ้ำ

ทำไมต้องวางแผนตั้งแต่ชั้นอุทธรณ์

เพราะในคดีครอบครัวส่วนใหญ่ ถ้าศาลฎีกาไม่อนุญาต ศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษคือด่านสุดท้ายจริง อุทธรณ์จึงต้องเตรียมเหมือนเป็นโอกาสสุดท้าย ไม่ใช่รอบซ้อมก่อนฎีกา สิ่งที่ควรทำในชั้นอุทธรณ์มีดังนี้

• ใส่ข้อโต้แย้งที่ดีที่สุดในอุทธรณ์ อย่าเก็บประเด็นไว้ใช้ทีหลัง เพราะอาจไม่มีทีหลัง วิธีวางข้ออุทธรณ์ให้ชัดอยู่ใน บทความเขียนอุทธรณ์คดีครอบครัว
• แยกข้อกฎหมายให้เห็นชัด ถ้าคดีของคุณมีคำถามข้อกฎหมายที่อาจสำคัญ ควรยกและอธิบายตั้งแต่ชั้นอุทธรณ์ เพื่อให้ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยไว้ ซึ่งช่วยให้ประเด็นชัดเมื่อต้องขออนุญาตฎีกา
• ถ้าเป็นฝ่ายถูกอุทธรณ์ อย่าละเลยคำแก้อุทธรณ์ ยื่นที่ศาลชั้นต้นภายใน 15 วันนับแต่วันส่งสำเนาอุทธรณ์ ดู บทความแก้อุทธรณ์คดีครอบครัว
• พิจารณาการเจรจาควบคู่ คดีครอบครัวยังตกลงกันได้ระหว่างอุทธรณ์ และข้อตกลงที่ดีอาจให้ผลที่แน่นอนกว่าการรอ ดู บทความไกล่เกลี่ยชั้นอุทธรณ์

ตัวอย่างสมมติ: จะขออนุญาตฎีกาดีไหม

ตัวอย่างสมมติ คุณอีฟ้องเรียกค่าทดแทนจากบุคคลภายนอกในคดีฟ้องชู้ ศาลชั้นต้นให้ค่าทดแทนจำนวนหนึ่ง ศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษพิพากษาแก้ลดจำนวนลง คุณอีต้องการฎีกา ทนายอธิบายว่า ป.พ.พ. มาตรา 1525 ให้ศาลวินิจฉัยค่าทดแทนตามควรแก่พฤติการณ์ การที่ศาลอุทธรณ์ประเมินพฤติการณ์ต่างจากศาลชั้นต้นเป็นเรื่องเฉพาะของคดีนี้ ถ้าไม่มีลักษณะ เช่น ขัดกับแนวบรรทัดฐานของศาลฎีกาในข้อกฎหมายสำคัญ ก็ยากจะอธิบายว่าเป็นปัญหาสำคัญตามมาตรา 249

ทนายจึงชวนคุณอีชั่งระหว่างเวลา ค่าใช้จ่าย และความเหนื่อยล้าของการดำเนินคดีต่อ กับการยุติเรื่องและบังคับคดีตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ ทั้งนี้เป็นการตัดสินใจของคุณอีเอง ทนายมีหน้าที่บอกภาพตามจริง ไม่ใช่บอกสิ่งที่อยากได้ยิน

ความเข้าใจผิดที่พบบ่อยเรื่องฎีกาคดีครอบครัว

• “ทุนทรัพย์ถึงเกณฑ์ก็ฎีกาได้” ใช้ไม่ได้แล้วตั้งแต่ปี 2558 ทุกคดีต้องได้รับอนุญาตจากศาลฎีกา และศาลอนุญาตเฉพาะปัญหาสำคัญ
• “ฎีกาข้ามศาลอุทธรณ์ในข้อกฎหมายได้” บทที่เคยเปิดช่องนี้ คือ ป.วิ.พ. มาตรา 223 ทวิ ถูกยกเลิกแล้วโดยการแก้ไข (ฉบับที่ 27) พ.ศ. 2558 คดีครอบครัวต้องผ่านศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษก่อน
• “มีเวลา 30 วัน” ตัวบทเขียนว่าหนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษาศาลอุทธรณ์
• “ยื่นที่ศาลฎีกาโดยตรง” ต้องยื่นที่ศาลชั้นต้นที่มีคำพิพากษาในคดีนั้น
• “ฎีกาคือการเล่าเรื่องใหม่อีกรอบ” คำร้องขออนุญาตต้องตอบว่าทำไมปัญหานี้สำคัญเกินกว่าคดีของคุณ

ถ้าศาลอุทธรณ์เพิ่งพิพากษาคดีครอบครัวของคุณ ให้นับหนึ่งเดือนจากวันที่อ่านทันที และนำคำพิพากษาไปให้ทนายประเมินว่ามีปัญหาสำคัญที่อธิบายได้จริงหรือไม่ ก่อนตัดสินใจลงทุนกับขั้นตอนต่อไป หากต้องการคำปรึกษา ติดต่อสำนักงาน