หลังกฎหมายสมรสเท่าเทียมมีผล คำถามว่าฟ้องชู้เพศเดียวกันได้หรือไม่ไม่ใช่ประเด็นหลักอีกต่อไป แต่ในคดีจริงยังมีข้อโต้แย้งเกิดขึ้นได้ทั้งเรื่องถ้อยคำกฎหมาย หลักฐานของความสัมพันธ์ และจำนวนค่าทดแทน ไม่ว่าคุณจะเป็นคู่สมรสที่ฟ้อง หรือเป็นผู้ถูกฟ้อง บทความนี้สรุปว่ากฎหมายปัจจุบันให้ใครฟ้องใครได้ อะไรยังเป็นคำถามที่ต้องปรึกษาทนาย และเมื่อคดีถึงชั้นอุทธรณ์ ประเด็นใดยกขึ้นโต้แย้งได้
ฟ้องชู้เพศเดียวกันได้หรือไม่ตามกฎหมายปัจจุบัน
ได้ ถ้าผู้ฟ้องเป็นคู่สมรสที่จดทะเบียน และพฤติการณ์ของผู้ถูกฟ้องเข้าเงื่อนไขของกฎหมาย การฟ้องชู้เพศเดียวกัน หมายถึงคดีเรียกค่าทดแทนตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1523 วรรคสอง ที่ผู้ถูกฟ้องเป็นเพศเดียวกับคู่สมรสของผู้ฟ้อง หรือที่คู่สมรสเพศเดียวกันเป็นผู้ฟ้อง ทั้งสองแบบใช้หลักเดียวกับคดีฟ้องชู้ทั่วไป
พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติม ป.พ.พ. (ฉบับที่ 24) พ.ศ. 2567 ซึ่งมีผลตั้งแต่เดือนมกราคม 2568 แก้ถ้อยคำมาตรา 1523 ให้เป็นกลางทางเพศ วรรคสองในปัจจุบันบัญญัติว่า "คู่สมรสฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งจะเรียกค่าทดแทนจากผู้ซึ่งล่วงเกินคู่สมรสอีกฝ่ายหนึ่งไปในทำนองชู้ หรือจากผู้ซึ่งแสดงตนโดยเปิดเผยเพื่อแสดงว่าตนมีความสัมพันธ์กับคู่สมรสอีกฝ่ายหนึ่งในทำนองชู้ก็ได้" คำว่า "คู่สมรสฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง" และ "ผู้ซึ่ง" ไม่ได้ระบุเพศ ทั้งผู้ฟ้องและผู้ถูกฟ้องจึงเป็นเพศใดก็ได้
ถ้อยคำเดิมก่อนการแก้ไขให้สิทธิแก่สามีและภรรยาไม่เท่ากัน และถูกวิจารณ์ว่าขัดหลักความเสมอภาค ปัจจุบันกฎหมายแก้ให้คู่สมรสทุกฝ่ายมีสิทธิเท่ากันแล้ว ข้อสำคัญคือการแก้ไขนี้ไม่ได้ยกเลิกการฟ้องชู้ แต่เปลี่ยนถ้อยคำให้ใช้กับทุกเพศ สรุปการเปลี่ยนแปลงในชั้นต้นอ่านได้ที่ ฟ้องชู้ตามกฎหมายใหม่ ใครฟ้องใครได้
ใครฟ้องใครได้บ้างหลังกฎหมายสมรสเท่าเทียม
ตารางนี้สรุปสถานการณ์ที่พบบ่อย โดยอ่านจากถ้อยคำปัจจุบันของมาตรา 1523 ประกอบมาตรา 1457 สำหรับเหตุการณ์ที่อยู่ภายใต้ถ้อยคำปัจจุบัน ทุกกรณียังต้องพิสูจน์พฤติการณ์ตามเงื่อนไขของกฎหมาย
| สถานการณ์ | ฟ้องตามมาตรา 1523 วรรคสองได้ไหม | สิ่งที่ต้องระวัง |
|---|---|---|
| ภรรยาฟ้องผู้หญิงที่มีความสัมพันธ์กับสามี | ได้ | ต้องพิสูจน์ว่าล่วงเกินในทำนองชู้หรือแสดงตนโดยเปิดเผย |
| สามีฟ้องผู้ชายที่มีความสัมพันธ์กับภรรยา | ได้ | เช่นเดียวกัน |
| คู่สมรสเพศเดียวกันที่จดทะเบียนแล้ว ฟ้องบุคคลที่มีความสัมพันธ์กับคู่สมรสของตน | ได้ | ต้องจดทะเบียนสมรสแล้ว และพิสูจน์พฤติการณ์ได้ |
| ภรรยาฟ้องผู้ชายที่มีความสัมพันธ์กับสามี หรือสามีฟ้องผู้หญิงที่มีความสัมพันธ์กับภรรยา | ได้ | ตัวบทใช้คำว่าผู้ซึ่ง ไม่จำกัดเพศ |
| คู่ชีวิตที่อยู่กินกันโดยไม่จดทะเบียน | ไม่ได้ | การสมรสมีได้เฉพาะเมื่อจดทะเบียนแล้ว (มาตรา 1457) |
| คู่สมรสที่ยินยอมหรือรู้เห็นเป็นใจ | ไม่ได้ | มาตรา 1523 วรรคสาม |
| ความสัมพันธ์เกิดก่อนเดือนมกราคม 2568 | ต้องปรึกษาทนาย | ใช้ถ้อยคำเดิมหรือใหม่เป็นประเด็นที่ต้องตรวจเป็นรายคดี |
ต้องเป็นคู่สมรสที่จดทะเบียนเท่านั้น
คู่รักเพศเดียวกันที่อยู่กินกันมานานแต่ยังไม่ได้จดทะเบียนสมรส ไม่เป็นคู่สมรสตามกฎหมาย จึงไม่มีสิทธิฟ้องชู้ตามมาตรา 1523 วรรคสอง แม้ความผูกพันจะไม่ต่างจากคู่ที่จดทะเบียน ถ้าศาลชั้นต้นยกฟ้องด้วยเหตุนี้ และคุณไม่ได้จดทะเบียนจริง การอุทธรณ์มักไม่เปลี่ยนผล
เหตุการณ์ก่อนกฎหมายใหม่มีผล
ถ้าความสัมพันธ์ที่เป็นเหตุฟ้องเกิดก่อนเดือนมกราคม 2568 หรือคร่อมช่วงที่กฎหมายเปลี่ยน คำถามว่าจะใช้ถ้อยคำเดิมหรือถ้อยคำใหม่ขึ้นกับข้อเท็จจริงและการตีความของศาล บทความนี้จึงไม่สรุปแทน ควรให้ทนายตรวจลำดับเหตุการณ์ของคุณก่อนฟ้องหรือก่อนเขียนอุทธรณ์ในประเด็นนี้
ถ้าต้องการเรียกจากคู่สมรสด้วย
มาตรา 1523 วรรคสองใช้ฟ้องบุคคลภายนอกโดยไม่ต้องหย่า ส่วนการเรียกค่าทดแทนจากคู่สมรสของตนเองอยู่ในวรรคหนึ่ง ซึ่งต้องมีคำพิพากษาให้หย่าเพราะเหตุตามมาตรา 1516 (1) ถ้อยคำปัจจุบันของเหตุหย่าข้อนี้ก็เป็นกลางทางเพศเช่นกัน โดยครอบคลุมทั้งการเป็นชู้หรือมีชู้ และการกระทำกับผู้อื่นเพื่อสนองความใคร่เป็นอาจิณ
ประเด็นที่อุทธรณ์ได้ในคดีฟ้องชู้เพศเดียวกัน
การอุทธรณ์ไปที่ศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษ ยื่นที่ศาลชั้นต้นภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษา และยกได้เฉพาะข้อที่ว่ากันมาแล้วในศาลชั้นต้นตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ป.วิ.พ.) มาตรา 225 ขั้นตอนทั้งหมดอยู่ใน คู่มืออุทธรณ์คดีหย่า ค่าเลี้ยงดู และฟ้องชู้ ส่วนประเด็นที่มักเกิดในคดีลักษณะนี้มีดังนี้
ข้อกฎหมาย: ใช้ถ้อยคำปัจจุบันหรือไม่
ถ้าศาลชั้นต้นยกฟ้องโดยเหตุผลว่ากฎหมายไม่ครอบคลุมความสัมพันธ์ระหว่างคนเพศเดียวกัน ทั้งที่เหตุการณ์อยู่ภายใต้ถ้อยคำปัจจุบัน นั่นเป็นข้อกฎหมายที่ชี้ได้ชัด ในทางกลับกัน ผู้ถูกฟ้องที่อุทธรณ์โดยอ้างแต่ว่าตนเป็นเพศเดียวกับคู่สมรสของโจทก์จึงไม่ใช่ชู้ มักไม่มีน้ำหนักเมื่อเหตุการณ์อยู่ภายใต้ถ้อยคำปัจจุบัน เพราะตัวบทไม่ได้แยกตามเพศ ถ้าเหตุการณ์เกิดก่อนเดือนมกราคม 2568 ให้ทนายตรวจประเด็นนี้แยกต่างหาก
ข้อเท็จจริง: เพื่อนสนิทหรือความสัมพันธ์ในทำนองชู้
ข้อโต้แย้งที่พบบ่อยในคดีเพศเดียวกันคือ ความใกล้ชิดเป็นเพียงมิตรภาพ เช่น ไปเที่ยวด้วยกัน ค้างบ้านกัน หรือใช้คำเรียกที่สนิทสนม ภาระพิสูจน์อยู่ที่ผู้ฟ้อง และศาลจะชั่งน้ำหนักพยานทั้งหมดเป็นรายกรณี ไม่มีหลักฐานชนิดใดที่รับประกันผล อุทธรณ์ฝ่ายโจทก์ต้องชี้ว่าพยานในสำนวนเมื่ออ่านรวมกันแล้วเกินกว่าความเป็นเพื่อน ส่วนอุทธรณ์ฝ่ายจำเลยต้องชี้ว่าศาลสรุปเกินกว่าที่พยานแสดง ถ้าศาลยกฟ้องเพราะพยานไม่พอ ดูแนวทางเพิ่มใน ฟ้องชู้แล้วศาลยกฟ้อง อุทธรณ์อย่างไร
จำนวนค่าทดแทน
มาตรา 1525 ให้ศาลวินิจฉัยค่าทดแทน "ตามควรแก่พฤติการณ์" ไม่มีอัตราขั้นต่ำหรือขั้นสูง และตัวบทไม่ได้แยกเกณฑ์ตามเพศของผู้เกี่ยวข้อง การอุทธรณ์ขอเพิ่มหรือลดจึงต้องชี้พฤติการณ์ในสำนวนที่ศาลชั้นต้นให้น้ำหนักไม่เหมาะสม ไม่ใช่เทียบกับตัวเลขในคดีอื่น ฝ่ายที่ได้น้อยดู อุทธรณ์ขอเพิ่มค่าทดแทนฟ้องชู้ ฝ่ายที่ถูกสั่งให้จ่ายดู โดนฟ้องชู้แพ้ อุทธรณ์ขอลดค่าทดแทน
อายุความและการยินยอม
สิทธิตามมาตรา 1523 ระงับเมื่อพ้นหนึ่งปีนับแต่รู้หรือควรรู้ความจริง (มาตรา 1529) และผู้ฟ้องที่ยินยอมหรือรู้เห็นเป็นใจเรียกค่าทดแทนไม่ได้ ทั้งสองข้อใช้กับคดีเพศเดียวกันเหมือนคดีทั่วไป
ตัวอย่างสมมติ: ศาลมองว่าเป็นเพียงเพื่อนสนิท
ตัวอย่างนี้เป็นเรื่องสมมติ คุณนกจดทะเบียนสมรสกับคุณฝนหลังกฎหมายใหม่มีผล ต่อมาคุณฝนมีความสัมพันธ์กับคุณแพรซึ่งเป็นผู้หญิงเช่นกัน คุณนกฟ้องคุณแพรตามมาตรา 1523 วรรคสอง พยานในศาลชั้นต้นมีรูปที่คุณแพรโพสต์พร้อมข้อความแสดงความรักต่อคุณฝน คำเบิกความของเพื่อนที่เห็นทั้งสองแสดงตัวเป็นคู่รักในงานสังสรรค์ และข้อความที่คุณแพรส่งหาคุณนกว่าตนกับคุณฝนรักกัน ศาลชั้นต้นเห็นว่ารูปและโพสต์เป็นการแสดงความผูกพันแบบเพื่อนหญิงที่สนิทกัน จึงยกฟ้อง
อุทธรณ์ของคุณนกจะไม่โต้แย้งเรื่องเพศ เพราะศาลไม่ได้ยกฟ้องด้วยเหตุนั้น แต่จะชี้ว่าข้อความที่คุณแพรส่งมาเองและคำเบิกความของเพื่อนซึ่งอยู่ในสำนวน แสดงว่าคุณแพรแสดงตนโดยเปิดเผยว่ามีความสัมพันธ์กับคุณฝนในทำนองชู้ และศาลชั้นต้นไม่ได้วินิจฉัยพยานส่วนนี้ ศาลอุทธรณ์อาจเห็นด้วยหรือยืนตามศาลชั้นต้นก็ได้ ทั้งนี้ขึ้นกับน้ำหนักของพยานทั้งสำนวน
สิ่งที่ควรระวังเป็นพิเศษในคดีชู้เพศเดียวกัน
- อย่าใช้เรื่องเพศวิถีของใครเป็นเครื่องต่อรอง การขู่ว่าจะเปิดเผยความสัมพันธ์หรือเพศวิถีของอีกฝ่ายต่อครอบครัวหรือที่ทำงาน อาจทำให้คุณกลายเป็นฝ่ายผิดเสียเอง และไม่ช่วยคดี
- อย่าโพสต์เรื่องคดี พระราชบัญญัติศาลเยาวชนและครอบครัวฯ มาตรา 153 ห้ามเผยแพร่ข้อมูลที่อาจทำให้รู้จักตัวคู่ความในคดีครอบครัว เว้นแต่ศาลอนุญาต
- เช็กวันจดทะเบียนสมรสและลำดับเหตุการณ์ โดยเฉพาะถ้าความสัมพันธ์เริ่มก่อนเดือนมกราคม 2568 เพื่อให้ทนายประเมินประเด็นเรื่องกฎหมายที่ใช้
- อย่าอ้างถ้อยคำกฎหมายเก่า ในคำฟ้อง คำให้การ หรืออุทธรณ์ ราวกับยังใช้บังคับ เพราะทำให้ข้อโต้แย้งเสียน้ำหนักทันที
- ตรวจข้อจำกัดอุทธรณ์ข้อเท็จจริง ป.วิ.พ. มาตรา 224 ห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริงในคดีทุนทรัพย์พิพาทในชั้นอุทธรณ์ไม่เกินห้าหมื่นบาท โดยมีข้อยกเว้นสำหรับคดีสิทธิในครอบครัว คดีเรียกเงินแบบนี้เข้าข้อยกเว้นหรือไม่ควรให้ทนายประเมิน
กฎหมายปัจจุบันวางหลักให้คู่สมรสทุกเพศได้รับความคุ้มครองเท่ากัน แต่การชนะคดียังขึ้นกับพยานหลักฐานและการนำเสนอในศาลชั้นต้นเป็นหลัก ถ้าคุณเพิ่งได้รับคำพิพากษา ให้เริ่มจากจดวันอ่านคำพิพากษา ขอคัดสำนวน และให้ทนายแยกว่าศาลตัดสินด้วยเหตุข้อกฎหมายหรือข้อเท็จจริง หากต้องการคำปรึกษา ติดต่อสำนักงาน
คำถามที่พบบ่อย
ชู้เป็นผู้หญิงด้วยกัน ภรรยาฟ้องได้ไหม
ได้ ตามถ้อยคำปัจจุบันของมาตรา 1523 วรรคสองที่มีผลตั้งแต่เดือนมกราคม 2568 ซึ่งใช้คำว่าคู่สมรสฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งและผู้ซึ่ง ไม่จำกัดเพศ ผู้ฟ้องต้องเป็นคู่สมรสที่จดทะเบียน และต้องพิสูจน์ว่าผู้ถูกฟ้องล่วงเกินในทำนองชู้หรือแสดงตนโดยเปิดเผย ถ้าเหตุเกิดก่อนนั้นควรให้ทนายตรวจ
คู่รักเพศเดียวกันที่ไม่ได้จดทะเบียน ฟ้องชู้ได้หรือไม่
ไม่ได้ เพราะผู้ฟ้องต้องเป็นคู่สมรส และการสมรสมีได้เฉพาะเมื่อจดทะเบียนแล้วตามมาตรา 1457 ความผูกพันหรือระยะเวลาที่อยู่กินกันไม่ได้ทำให้เกิดสิทธินี้
กฎหมายสมรสเท่าเทียมยกเลิกการฟ้องชู้แล้วใช่ไหม
ไม่ใช่ มาตรา 1523 วรรคสองยังอยู่ กฎหมายแก้เพียงถ้อยคำให้เป็นกลางทางเพศ คู่สมรสทุกฝ่ายจึงมีสิทธิเรียกค่าทดแทนจากผู้ที่ล่วงเกินในทำนองชู้หรือแสดงตนโดยเปิดเผยได้เท่ากัน
คบกันก่อนกฎหมายใหม่มีผล จะฟ้องได้หรือไม่
ตอบเป็นหลักทั่วไปไม่ได้ เพราะขึ้นกับว่าเหตุการณ์เกิดเมื่อใดและศาลจะใช้ถ้อยคำเดิมหรือใหม่กับข้อเท็จจริงนั้น ควรให้ทนายตรวจลำดับเหตุการณ์ และอย่าลืมกำหนดหนึ่งปีนับแต่รู้หรือควรรู้ความจริง
ฟ้องชู้เพศเดียวกันต้องหย่าก่อนไหม
ไม่ต้อง การฟ้องบุคคลภายนอกตามมาตรา 1523 วรรคสองไม่มีเงื่อนไขว่าต้องหย่า แต่ถ้าต้องการเรียกค่าทดแทนจากคู่สมรสของตนเองด้วย ต้องมีคำพิพากษาให้หย่าเพราะเหตุตามมาตรา 1516 (1)
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ