ศาลให้ค่าเลี้ยงดูบุตรน้อยเกินไป อุทธรณ์ขอเพิ่มได้ไหม ต้องมีหลักฐานแบบไหน

คนที่ดูแลลูกเองหลังแยกทางรู้ดีว่าค่าใช้จ่ายของเด็กมีมากกว่าที่ตัวเลขบนกระดาษบอก เมื่อศาลชั้นต้นกำหนดค่าเลี้ยงดูบุตรต่ำกว่าที่ขอมาก ความรู้สึกแรกคืออยากอุทธรณ์ทันที บทความนี้อธิบายว่าศาลกำหนดจำนวนจากอะไร ศาลอุทธรณ์จะตรวจอะไร หลักฐานแบบไหนที่ช่วยได้จริง และเมื่อใดควรเลือกขอแก้ไขจำนวนภายหลังแทนการอุทธรณ์

อุทธรณ์ค่าเลี้ยงดูบุตรคืออะไร และศาลกำหนดจำนวนจากอะไร

อุทธรณ์ค่าเลี้ยงดูบุตร คือการขอให้ศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษตรวจคำพิพากษาของศาลเยาวชนและครอบครัวในส่วนที่กำหนดเงินค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตร โดยยื่นที่ศาลชั้นต้นภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษา ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ป.วิ.พ.) มาตรา 229 ภาพรวมทุกขั้นตอนอยู่ใน คู่มืออุทธรณ์คดีหย่า ค่าเลี้ยงดู และฟ้องชู้

ฐานทางกฎหมายมีสามชั้น ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1564 ให้บิดามารดาต้องอุปการะเลี้ยงดูและให้การศึกษาตามสมควรแก่บุตรในระหว่างที่เป็นผู้เยาว์ มาตรา 1522 ให้ศาลเป็นผู้กำหนดค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตรเมื่อหย่าโดยคำพิพากษา และมาตรา 1598/38 บอกว่าศาลพิจารณาอะไร คือ "ศาลอาจให้เพียงใดหรือไม่ให้ก็ได้ โดยคำนึงถึงความสามารถของผู้มีหน้าที่ต้องให้ ฐานะของผู้รับและพฤติการณ์แห่งกรณี"

ตัวบทไม่มีสูตร ไม่มีเปอร์เซ็นต์ของรายได้ และไม่มีอัตรามาตรฐาน จำนวนจึงขึ้นกับพยานหลักฐานของแต่ละคดี ข้อนี้ทั้งเป็นข้อดีและข้อจำกัด ข้อดีคือศาลอุทธรณ์แก้จำนวนได้ถ้าเห็นว่าศาลชั้นต้นประเมินพยานผิด ข้อจำกัดคือถ้าสำนวนไม่มีพยานที่ดี ศาลอุทธรณ์ก็ไม่มีฐานให้เพิ่ม หลักการคิดจำนวนในชั้นต้นดูเพิ่มได้ที่ ค่าเลี้ยงดูบุตรต่อเดือนศาลคิดอย่างไร

ศาลอุทธรณ์ดูอะไรเมื่อขอเพิ่มค่าเลี้ยงดูบุตร

ศาลอุทธรณ์ไม่ได้ฟังพยานใหม่ทั้งหมดเหมือนศาลชั้นต้น แต่ตรวจว่าศาลชั้นต้นชั่งน้ำหนักพยานที่มีอยู่ในสำนวนถูกต้องหรือไม่ อุทธรณ์ขอเพิ่มจึงควรเดินตามสามปัจจัยของมาตรา 1598/38

ปัจจัยตามตัวบท	คำถามที่อุทธรณ์ต้องตอบ	หลักฐานที่ควรอยู่ในสำนวน
ความสามารถของผู้มีหน้าที่ต้องให้	ศาลชั้นต้นประเมินรายได้และทรัพย์สินของอีกฝ่ายต่ำกว่าความจริงหรือไม่	หนังสือรับรองเงินเดือน สลิปเงินเดือน หลักฐานภาษี เอกสารธุรกิจ ทรัพย์สินที่ถือครอง
ฐานะของผู้รับ	ศาลเข้าใจความจำเป็นและระดับการเลี้ยงดูของบุตรครบหรือไม่	ใบเสร็จค่าเล่าเรียน ค่ารักษาพยาบาล ค่าเดินทาง ค่าอาหาร บัญชีค่าใช้จ่ายรายเดือนที่มีเอกสารประกอบ
พฤติการณ์แห่งกรณี	ศาลมองข้ามข้อเท็จจริงสำคัญหรือไม่	ภาระการดูแลที่ผู้ปกครองฝ่ายหนึ่งแบกอยู่ ความต้องการพิเศษของบุตร ข้อเท็จจริงเรื่องการเลี้ยงดูที่ผ่านมา

จุดที่อุทธรณ์มักมีน้ำหนักคือกรณีที่คำพิพากษาขัดกับพยานในสำนวนเอง เช่น สำนวนมีเอกสารรายได้ของอีกฝ่ายแต่คำพิพากษาไม่ได้กล่าวถึง หรือศาลตัดค่าใช้จ่ายรายการสำคัญของเด็กออกโดยไม่ให้เหตุผล การชี้ให้ศาลอุทธรณ์เห็นจุดเหล่านี้ทีละข้อมีพลังกว่าการเขียนกว้าง ๆ ว่าเงินไม่พอ

หลักฐานแบบไหนที่ต้องอยู่ในสำนวนตั้งแต่ศาลชั้นต้น

ป.วิ.พ. มาตรา 225 ให้อุทธรณ์ได้เฉพาะเรื่องที่ได้ยกขึ้นว่ากันมาแล้วโดยชอบในศาลชั้นต้น การนำพยานใหม่เข้ามาในชั้นอุทธรณ์ทำได้จำกัดมาก รายละเอียดอยู่ใน ยื่นหลักฐานใหม่ในชั้นอุทธรณ์คดีครอบครัวได้ไหม ดังนั้นสิ่งที่ช่วยอุทธรณ์ได้มากที่สุดคือหลักฐานที่ส่งศาลไว้แล้ว ถ้าคดียังอยู่ในศาลชั้นต้น ควรเตรียมให้ครบดังนี้

• ค่าใช้จ่ายของบุตรแยกเป็นหมวด การศึกษา สุขภาพ อาหาร ที่อยู่อาศัย การเดินทาง และกิจกรรม พร้อมใบเสร็จหรือหลักฐานการชำระ
• ความจำเป็นเฉพาะของบุตร เช่น ใบรับรองแพทย์ แผนการรักษา หรือหลักสูตรที่บุตรเรียนอยู่จริง
• รายได้และทรัพย์สินของอีกฝ่าย เท่าที่หาได้โดยชอบด้วยกฎหมาย เช่น เอกสารที่อีกฝ่ายเคยให้ไว้ หรือข้อมูลกิจการที่เปิดเผยต่อสาธารณะ
• รายได้และภาระของตัวผู้ดูแลเอง เพื่อให้ศาลเห็นภาพว่าแต่ละฝ่ายควรรับภาระเท่าใด

ห้ามหาหลักฐานด้วยวิธีที่ผิดกฎหมาย เช่น เข้าบัญชีของอีกฝ่ายโดยไม่ได้รับอนุญาต วิธีเหล่านี้สร้างปัญหาให้ตัวคุณเองและอาจทำให้ศาลไม่เชื่อพยานส่วนอื่นด้วย ถ้าเอกสารรายได้อยู่ในมือของอีกฝ่ายหรือบุคคลอื่น ควรปรึกษาทนายถึงวิธีนำเข้าสำนวนอย่างถูกต้องตั้งแต่ศาลชั้นต้น

คดีค่าเลี้ยงดูบุตรอุทธรณ์ข้อเท็จจริงได้หรือไม่

ต้องตรวจเป็นรายคดี ป.วิ.พ. มาตรา 224 วรรคหนึ่ง ห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริงในคดีที่ทุนทรัพย์ที่พิพาทกันในชั้นอุทธรณ์ไม่เกินห้าหมื่นบาท แต่วรรคสองยกเว้นคดีเกี่ยวด้วยสิทธิในครอบครัว คดีหย่าและคดีเกี่ยวกับสิทธิในครอบครัวจึงไม่อยู่ใต้เพดานนี้ ส่วนคดีที่เรียกเงินจำนวนน้อย ควรให้ทนายตรวจว่าต้องห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริงหรือไม่ การขอเพิ่มค่าเลี้ยงดูส่วนใหญ่เป็นการโต้แย้งการชั่งน้ำหนักพยาน ซึ่งเป็นข้อเท็จจริง ข้อนี้จึงต้องเช็กก่อนลงมือเขียน

เรื่องค่าใช้จ่าย พระราชบัญญัติศาลเยาวชนและครอบครัวและวิธีพิจารณาคดีเยาวชนและครอบครัว พ.ศ. 2553 มาตรา 155 ยกเว้นค่าขึ้นศาลและค่าฤชาธรรมเนียมในการยื่นคำฟ้องหรือคำร้องและการดำเนินกระบวนพิจารณาในคดีครอบครัวเพื่อเรียกค่าอุปการะเลี้ยงดู แต่ขอบเขตในชั้นอุทธรณ์ และกรณีที่ฟ้องรวมกับเรื่องอื่น ควรให้ทนายตรวจกับคดีของคุณ

อุทธรณ์ หรือรอขอเพิ่มภายหลัง

ถ้าความต้องการของบุตรหรือรายได้ของอีกฝ่ายเปลี่ยนไปหลังวันพิพากษา เช่น บุตรเข้าเรียนในระดับที่ค่าใช้จ่ายสูงขึ้น หรืออีกฝ่ายได้งานใหม่ที่รายได้มากขึ้น ช่องทางที่ตรงกว่าคือ ป.พ.พ. มาตรา 1598/39 ซึ่งให้ศาลสั่งเพิ่ม ลด หรือเพิกถอนค่าอุปการะเลี้ยงดูเมื่อพฤติการณ์ รายได้ หรือฐานะของคู่กรณีเปลี่ยนแปลงไป ส่วนการอุทธรณ์เหมาะกับกรณีที่ศาลชั้นต้นตัดสินคลาดเคลื่อนจากข้อมูลที่มีอยู่แล้วในวันพิพากษา ดูตารางเปรียบเทียบได้ที่ อุทธรณ์หรือยื่นขอแก้ไขค่าเลี้ยงดู แบบไหนเหมาะกับคุณ

ระหว่างที่อุทธรณ์ คำพิพากษาของศาลชั้นต้นยังบังคับได้ ป.วิ.พ. มาตรา 231 บัญญัติว่าการยื่นอุทธรณ์ไม่เป็นการทุเลาการบังคับ ถ้าอีกฝ่ายไม่จ่ายตามจำนวนที่ศาลสั่ง คุณขอให้ศาลบังคับได้ เช่น ให้นำเงินมาวางศาลหรืออายัดรายได้ประจำเป็นรายเดือน ตาม พ.ร.บ.ศาลเยาวชนและครอบครัวฯ มาตรา 162 โดยไม่ต้องรอผลอุทธรณ์

ตัวอย่างสมมติ: คำพิพากษามองข้ามค่ารักษาของบุตร

ตัวอย่างนี้เป็นเรื่องสมมติ นาง ค. เลี้ยงบุตรชายวัยประถมซึ่งมีโรคประจำตัวต้องพบแพทย์สม่ำเสมอ ในศาลชั้นต้นนาง ค. ส่งใบเสร็จค่ารักษาย้อนหลังหนึ่งปีและใบรับรองแพทย์ไว้ และส่งเอกสารแสดงว่าบิดามีรายได้ประจำจากงานบริษัทพร้อมรายได้เสริม ศาลชั้นต้นกำหนดค่าเลี้ยงดูโดยคิดเฉพาะค่าเล่าเรียนและค่าอาหาร คำพิพากษาไม่ได้กล่าวถึงค่ารักษาและรายได้เสริมเลย

อุทธรณ์ของนาง ค. ควรอ้างเอกสารแต่ละชิ้นที่อยู่ในสำนวน ชี้ว่าค่ารักษาเป็นค่าใช้จ่ายจำเป็นที่เกิดขึ้นจริงและต่อเนื่อง และรายได้เสริมของบิดาเป็นส่วนหนึ่งของความสามารถตามมาตรา 1598/38 แล้วขอจำนวนที่คำนวณจากเอกสารเหล่านั้น ศาลอุทธรณ์อาจเพิ่มให้ตามขอ เพิ่มให้บางส่วน หรือพิพากษายืนก็ได้ ส่วนฝ่ายบิดาซึ่งได้รับสำเนาอุทธรณ์ยื่นคำแก้อุทธรณ์ได้ภายในสิบห้าวัน

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยเมื่อขอเพิ่มค่าเลี้ยงดูบุตร

• ประมาณค่าใช้จ่ายลอย ๆ โดยไม่มีใบเสร็จหรือรายการที่ตรวจสอบได้ ทำให้ศาลไม่มีฐานในการคำนวณ
• ใส่ค่าใช้จ่ายที่ไม่ใช่ของบุตร ปนกับค่าใช้จ่ายของผู้ดูแลเอง ทำให้ตัวเลขทั้งหมดถูกมองว่าเกินจริง
• เขียนอุทธรณ์โจมตีอีกฝ่าย แทนการชี้จุดผิดในคำพิพากษา ศาลอุทธรณ์ตรวจคำพิพากษา ไม่ได้ตัดสินว่าใครเป็นพ่อแม่ที่ดีกว่า
• ใช้บุตรเป็นเครื่องต่อรอง เช่น ไม่ให้พบอีกฝ่ายจนกว่าจะจ่ายเพิ่ม นอกจากไม่ช่วยคดีแล้วยังขัดกับประโยชน์สูงสุดของบุตร ซึ่งเป็นแกนที่ศาลคดีครอบครัวยึดถือ
• รอจนเลยหนึ่งเดือน แล้วจึงพบว่าต้องใช้ช่องทางอุทธรณ์ ถ้ายังไม่แน่ใจ ควรปรึกษาทนายตั้งแต่สัปดาห์แรกหลังฟังคำพิพากษา

ก่อนตัดสินใจอุทธรณ์ ให้ขอคัดคำพิพากษาและรายการเอกสารในสำนวน แล้วเทียบดูว่าพยานชิ้นใดที่ศาลไม่ได้กล่าวถึงหรือให้น้ำหนักน้อยเกินไป ถ้าหาไม่พบเลย ปัญหาอาจอยู่ที่สำนวนขาดพยาน ซึ่งการขอแก้ไขภายหลังเมื่อพฤติการณ์เปลี่ยนอาจเป็นทางที่ดีกว่า หากต้องการให้ช่วยตรวจสำนวน ติดต่อสำนักงาน

คำถามที่พบบ่อย

ค่าเลี้ยงดูบุตรมีอัตรามาตรฐานไหม

ไม่มี ป.พ.พ. มาตรา 1598/38 ให้ศาลพิจารณาจากความสามารถของผู้มีหน้าที่ต้องให้ ฐานะของผู้รับ และพฤติการณ์แห่งกรณี ไม่มีสูตรหรือเปอร์เซ็นต์ของรายได้ จำนวนจึงต่างกันไปตามพยานหลักฐานของแต่ละคดี

อีกฝ่ายแจ้งรายได้ต่ำกว่าความจริง พิสูจน์อย่างไร

ต้องพิสูจน์ด้วยหลักฐานที่ได้มาโดยชอบตั้งแต่ศาลชั้นต้น เช่น เอกสารที่อีกฝ่ายเคยให้ไว้ หรือข้อมูลกิจการที่เปิดเผย ไม่ควรแอบเข้าบัญชีหรืออุปกรณ์ของอีกฝ่าย ควรปรึกษาทนายเรื่องวิธีนำเอกสารเข้าสำนวน

ต้องจ่ายค่าเลี้ยงดูบุตรถึงอายุเท่าไร

ตามกฎหมาย บิดามารดาต้องอุปการะเลี้ยงดูบุตรในระหว่างที่เป็นผู้เยาว์ ซึ่งโดยทั่วไปคือจนบรรลุนิติภาวะเมื่ออายุยี่สิบปีบริบูรณ์ตามมาตรา 19 และหลังบรรลุนิติภาวะเฉพาะบุตรที่ทุพพลภาพและหาเลี้ยงตนเองมิได้ ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1564 อ่านเพิ่มที่ ศาลสั่งค่าเลี้ยงดูบุตรถึงอายุเท่าไร

อุทธรณ์ขอเพิ่มค่าเลี้ยงดูแล้ว อีกฝ่ายต้องจ่ายตามเดิมระหว่างนี้ไหม

ต้องจ่าย เว้นแต่ศาลสั่งทุเลาการบังคับ เพราะการยื่นอุทธรณ์ไม่ทุเลาการบังคับตาม ป.วิ.พ. มาตรา 231 ถ้าอีกฝ่ายไม่จ่าย คุณขอให้ศาลบังคับได้โดยไม่ต้องรอผลอุทธรณ์ เช่น ขอให้อายัดรายได้ประจำเป็นรายเดือน ตาม พ.ร.บ.ศาลเยาวชนและครอบครัวฯ มาตรา 162

อีกฝ่ายก็อุทธรณ์ขอลดค่าเลี้ยงดูเหมือนกัน ต้องทำอย่างไร

ยื่นคำแก้อุทธรณ์ที่ศาลชั้นต้นภายในสิบห้าวันนับแต่วันที่ได้รับสำเนาอุทธรณ์ เพื่อโต้แย้งข้อที่อีกฝ่ายยกขึ้น ส่วนคำขอให้เพิ่มของคุณต้องอยู่ในอุทธรณ์ของคุณเองที่ยื่นภายในหนึ่งเดือน มุมของฝ่ายผู้จ่ายดูได้ที่ อุทธรณ์ขอลดค่าเลี้ยงดูบุตร