ค่าเลี้ยงดูบุตรถึงอายุเท่าไร อุทธรณ์ขอให้จ่ายจนลูกเรียนจบได้ไหม

หลังฟังคำพิพากษาคดีหย่าหรือคดีค่าเลี้ยงดูบุตร หลายคนสะดุดที่บรรทัดเดียว คือศาลให้จ่าย "จนกว่าบุตรจะบรรลุนิติภาวะ" ทั้งที่ตั้งใจขอให้จ่ายจนลูกเรียนจบปริญญา หรือในทางกลับกัน ฝ่ายที่ต้องจ่ายเห็นว่าศาลสั่งยาวเกินกว่าที่กฎหมายกำหนด บทความนี้อธิบายว่ากฎหมายผูกหน้าที่เลี้ยงดูบุตรไว้กับอะไร อุทธรณ์ประเด็นระยะเวลาได้แค่ไหน และข้อตกลงกันเองช่วยได้อย่างไร

ค่าเลี้ยงดูบุตรถึงอายุเท่าไรตามกฎหมาย

คำตอบตามตัวบทคือ บิดามารดาต้องอุปการะเลี้ยงดูบุตรตลอดช่วงที่บุตรเป็นผู้เยาว์ และหลังบรรลุนิติภาวะแล้วยังต้องอุปการะเฉพาะบุตรที่ทุพพลภาพและหาเลี้ยงตนเองมิได้ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1564 วรรคหนึ่งกำหนดว่า "บิดามารดาจำต้องอุปการะเลี้ยงดูและให้การศึกษาตามสมควรแก่บุตรในระหว่างที่เป็นผู้เยาว์" และวรรคสองกำหนดว่า "บิดามารดาจำต้องอุปการะเลี้ยงดูบุตรซึ่งบรรลุนิติภาวะแล้วแต่เฉพาะผู้ทุพพลภาพและหาเลี้ยงตนเองมิได้"

ส่วนคำว่าบรรลุนิติภาวะ ป.พ.พ. มาตรา 19 กำหนดว่าบุคคลพ้นจากภาวะผู้เยาว์และบรรลุนิติภาวะเมื่ออายุยี่สิบปีบริบูรณ์ ค่าเลี้ยงดูบุตรถึงอายุ 20 ปีจึงเป็นกรอบพื้นฐานตามตัวบท ทั้งนี้ระยะเวลาในคดีของคุณให้ดูจากถ้อยคำในคำพิพากษาเป็นหลัก

ส่วนจำนวนเงินรายเดือนและปัจจัยที่ศาลใช้กำหนดในชั้นต้นอธิบายไว้แล้วใน ค่าเลี้ยงดูบุตรต่อเดือนศาลกำหนดอย่างไร

อุทธรณ์ขอให้จ่ายจนลูกเรียนจบได้ไหม

ยื่นอุทธรณ์ได้ แต่ฐานทางกฎหมายแคบ เพราะมาตรา 1564 ผูกหน้าที่ไว้กับความเป็นผู้เยาว์ ไม่ได้ผูกกับระดับการศึกษา ถ้าอีกฝ่ายไม่ได้ตกลงไว้ และบุตรไม่ได้ทุพพลภาพ การขอให้ศาลอุทธรณ์สั่งให้จ่ายจนเรียนจบปริญญาจึงไม่มีตัวบทรองรับโดยตรง ศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษจะพิจารณาตามกฎหมายและพยานในสำนวน และไม่มีใครรับประกันผลได้

ช่องทางที่มีฐานในตัวบทมีสองทาง ทางแรกคือกรณีบุตรทุพพลภาพและหาเลี้ยงตนเองมิได้ตามมาตรา 1564 วรรคสอง ซึ่งต้องมีพยานหลักฐานเรื่องสภาพร่างกายหรือจิตใจและความสามารถในการหาเลี้ยงตนเองที่นำสืบไว้ตั้งแต่ศาลชั้นต้น เพราะประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ป.วิ.พ.) มาตรา 225 ให้อุทธรณ์ได้เฉพาะเรื่องที่ว่ากันมาแล้วในศาลชั้นต้น ทางที่สองคือข้อตกลงระหว่างบิดามารดาที่ให้จ่ายยาวกว่าที่กฎหมายบังคับ ซึ่งเป็นเรื่องของสัญญา อธิบายในหัวข้อถัดไป

สิ่งที่อุทธรณ์ได้ตรงกว่าในหลายคดีคือ ค่าการศึกษาในช่วงที่บุตรยังเป็นผู้เยาว์ เพราะมาตรา 1564 ใช้คำว่า "ให้การศึกษาตามสมควร" ถ้าศาลชั้นต้นกำหนดจำนวนโดยไม่ได้คำนึงถึงค่าเล่าเรียนที่พิสูจน์ไว้ในสำนวน ประเด็นนี้คือประเด็นเรื่องจำนวนเงิน ซึ่งอ่านต่อได้ที่ ศาลให้ค่าเลี้ยงดูบุตรน้อยเกินไป อุทธรณ์ขอเพิ่มได้ไหม นอกจากนี้ ป.พ.พ. มาตรา 1598/40 ยังให้ศาลกำหนดวิธีอุปการะบุตรเป็นอย่างอื่นเพื่อประโยชน์ของบุตรได้ เช่น ให้บุตรเข้าอยู่ในสถานการศึกษาโดยให้ผู้มีหน้าที่ออกค่าใช้จ่าย

ศาลสั่งให้จ่ายเกินอายุยี่สิบปี ฝ่ายที่ต้องจ่ายอุทธรณ์ได้หรือไม่

อาจเป็นประเด็นอุทธรณ์ได้ ถ้าคำพิพากษากำหนดให้จ่ายหลังบุตรบรรลุนิติภาวะ โดยไม่ได้อาศัยข้อตกลงของคู่ความ และไม่มีข้อเท็จจริงว่าบุตรทุพพลภาพและหาเลี้ยงตนเองมิได้ ผู้จ่ายอาจโต้แย้งว่าคำพิพากษาส่วนนั้นเกินกรอบมาตรา 1564 ได้ ต้องยื่นอุทธรณ์ภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษา ระหว่างอุทธรณ์ยังต้องจ่ายตามคำพิพากษาต่อไป เพราะ ป.วิ.พ. มาตรา 231 ให้การยื่นอุทธรณ์ไม่เป็นการทุเลาการบังคับ เว้นแต่ศาลสั่งทุเลา

แต่ถ้าระยะเวลาที่ยาวกว่านั้นมาจากสัญญาประนีประนอมยอมความที่คุณลงชื่อเอง และศาลพิพากษาตามยอม สถานการณ์ต่างออกไปมาก ควรปรึกษาทนายก่อนตัดสินใจ ดูเพิ่มที่ ข้อตกลงค่าเลี้ยงดูบุตรและคำพิพากษาตามยอม

ตกลงกันให้จ่ายจนลูกเรียนจบได้ไหม

โดยทั่วไปบิดามารดาตกลงกันให้จ่ายเกินกว่าที่กฎหมายบังคับได้ ป.พ.พ. มาตรา 1522 วรรคหนึ่งให้คู่สมรสที่หย่าโดยความยินยอมตกลงในสัญญาหย่าว่าฝ่ายใดจะออกค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตรเป็นจำนวนเท่าใด และในคดีครอบครัว พระราชบัญญัติศาลเยาวชนและครอบครัวและวิธีพิจารณาคดีเยาวชนและครอบครัว พ.ศ. 2553 มาตรา 148 ให้ศาลพิพากษาตามสัญญาประนีประนอมยอมความที่ไกล่เกลี่ยสำเร็จได้ โดยศาลคำนึงถึงประโยชน์สูงสุดของผู้เยาว์ ทั้งนี้ผลบังคับของข้อตกลงในรายละเอียดขึ้นกับถ้อยคำที่เขียนไว้ ควรให้ทนายตรวจก่อนลงชื่อ

ถ้าจะตกลงเรื่องนี้ ไม่ว่าในชั้นต้นหรือระหว่างอุทธรณ์ ควรเขียนให้ชัดใน 4 เรื่อง

• จุดสิ้นสุดที่วัดได้ เช่น จนจบการศึกษาระดับที่ระบุ หรือจนถึงอายุที่ระบุ แล้วแต่อย่างใดถึงก่อน คำว่า "จนเรียนจบ" เฉย ๆ เปิดช่องให้ตีความต่างกัน
• เงื่อนไขระหว่างทาง เช่น ถ้าบุตรพักการเรียนหรือเปลี่ยนสาขา ให้ทำอย่างไร
• ประเภทค่าใช้จ่าย แยกค่าเลี้ยงดูรายเดือนกับค่าเล่าเรียน และระบุวิธีจ่าย
• ช่องทางปรับเปลี่ยน กรณีรายได้ของฝ่ายใดเปลี่ยนไปอย่างมาก

ถ้าคดีอยู่ระหว่างอุทธรณ์และทั้งสองฝ่ายเริ่มคุยกันได้ การทำข้อตกลงที่ครอบคลุมเรื่องระยะเวลามักชัดเจนกว่ารอผลอุทธรณ์ ขั้นตอนอยู่ที่ ตกลงกันได้ระหว่างอุทธรณ์คดีครอบครัว

ถ้าสถานการณ์เปลี่ยนหลังศาลตัดสิน ต้องอุทธรณ์ไหม

ไม่ต้อง ถ้าสิ่งที่เปลี่ยนเกิดขึ้นภายหลัง เช่น บุตรเจ็บป่วยจนทุพพลภาพหลังคำพิพากษา หรือรายได้ของผู้จ่ายเปลี่ยนไปมาก ป.พ.พ. มาตรา 1598/39 ให้ผู้มีส่วนได้เสียร้องขอให้ศาลเพิกถอน ลด เพิ่ม หรือกลับให้ค่าอุปการะเลี้ยงดูได้เมื่อพฤติการณ์ รายได้ หรือฐานะของคู่กรณีเปลี่ยนไป อุทธรณ์ใช้โต้แย้งว่าศาลชั้นต้นตัดสินผิด ณ เวลาที่พิพากษา ส่วนมาตรา 1598/39 ใช้กับสิ่งที่เปลี่ยนภายหลัง รายละเอียดการเลือกทางอยู่ที่ อุทธรณ์หรือยื่นขอแก้ไขค่าเลี้ยงดู

ตัวอย่างสมมติ: ขอจนจบปริญญา แต่ศาลให้ถึงยี่สิบปี

ตัวอย่างนี้เป็นเรื่องสมมติ คุณมดฟ้องหย่าและขอค่าเลี้ยงดูลูกวัยมัธยมจนกว่าจะเรียนจบปริญญาตรี อดีตคู่สมรสไม่ยอมตกลง ศาลชั้นต้นพิพากษาให้จ่ายรายเดือนจนกว่าบุตรจะบรรลุนิติภาวะ คุณมดอยากอุทธรณ์ให้ขยายเวลา

เมื่อตรวจสำนวน ลูกของคุณมดสุขภาพแข็งแรง และไม่มีข้อตกลงเป็นหนังสือว่าอีกฝ่ายจะส่งเสียจนจบปริญญา การอุทธรณ์ขอขยายเวลาจึงไม่มีฐานในมาตรา 1564 รองรับ ทางที่น่าพิจารณากว่าคือดูว่าจำนวนเงินรายเดือนช่วงที่ลูกยังเป็นผู้เยาว์ครอบคลุมค่าการศึกษาตามสมควรที่นำสืบไว้หรือไม่ ถ้าไม่ครอบคลุม จึงอุทธรณ์เรื่องจำนวนเงิน และอาจใช้ช่วงอุทธรณ์เปิดการเจรจาเรื่องค่าเล่าเรียนระดับมหาวิทยาลัย ผลของอุทธรณ์ทุกทางเป็นดุลพินิจของศาล

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

• เชื่อว่ากฎหมายบังคับให้เลี้ยงดูจนเรียนจบ ตัวบทผูกกับความเป็นผู้เยาว์ และกรณีบุตรทุพพลภาพหาเลี้ยงตนเองมิได้เท่านั้น
• เพิ่งยกเรื่องบุตรทุพพลภาพในชั้นอุทธรณ์ โดยหลักข้อเท็จจริงนี้ต้องว่ากันมาตั้งแต่ศาลชั้นต้น
• ตกลงด้วยถ้อยคำกำกวม เช่น "ส่งเสียจนเรียนจบ" โดยไม่ระบุระดับหรืออายุสูงสุด
• หยุดจ่ายเองเมื่อคิดว่าครบกำหนด ควรอ่านถ้อยคำในคำพิพากษาให้ชัดก่อน หากไม่แน่ใจให้ปรึกษาทนาย
• ใช้อุทธรณ์แทนการขอแก้ไข เรื่องที่เกิดหลังคำพิพากษาควรใช้มาตรา 1598/39

คำถามเรื่องค่าเลี้ยงดูบุตรถึงอายุเท่าไรมักตอบได้จากตัวบทชัดกว่าที่หลายคนคิด แต่การตัดสินใจว่าจะอุทธรณ์ เจรจา หรือรอขอแก้ไขภายหลัง ต้องดูถ้อยคำในคำพิพากษาและพยานในสำนวนประกอบ ภาพรวมการอุทธรณ์คดีครอบครัวอยู่ใน คู่มืออุทธรณ์คดีหย่า ค่าเลี้ยงดู และฟ้องชู้ และหากต้องการให้ทนายตรวจคำพิพากษาก่อนครบหนึ่งเดือน ติดต่อสำนักงาน