ในคดีหย่าที่มีลูก ส่วนของคำพิพากษาที่คนส่วนใหญ่อ่านก่อนคือ ใครเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองบุตร ถ้าผลออกมาไม่เป็นอย่างที่หวัง ความกังวลจะไม่ใช่เรื่องแพ้ชนะ แต่เป็นเรื่องว่าลูกจะอยู่อย่างไรต่อจากนี้ บทความนี้อธิบายว่าศาลอุทธรณ์ทบทวนเรื่องอำนาจปกครองด้วยหลักอะไร หลักฐานแบบไหนช่วยให้ศาลเห็นภาพ และเมื่อใดควรใช้ช่องทางขอเปลี่ยนตัวผู้ใช้อำนาจปกครองภายหลังแทนการอุทธรณ์
อุทธรณ์อำนาจปกครองบุตรได้ไหม
ได้ ในการหย่าโดยคำพิพากษา ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1520 วรรคสอง ให้ศาลที่พิจารณาคดีหย่าเป็นผู้ชี้ขาดว่าฝ่ายใดจะเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองบุตร ส่วนนี้เป็นส่วนหนึ่งของคำพิพากษา จึงอุทธรณ์ได้ โดยยื่นต่อศาลชั้นต้นภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษา ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ป.วิ.พ.) มาตรา 229 และคดีจะไปสู่ศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษ ตามพระราชบัญญัติศาลเยาวชนและครอบครัวและวิธีพิจารณาคดีเยาวชนและครอบครัว พ.ศ. 2553 (พ.ร.บ.ศาลเยาวชนฯ) มาตรา 180 เรื่องนี้เป็นคดีเกี่ยวด้วยสิทธิในครอบครัว จึงไม่ติดเพดานทุนทรัพย์ห้าหมื่นบาทของ ป.วิ.พ. มาตรา 224
การอุทธรณ์อำนาจปกครองบุตร คือการขอให้ศาลอุทธรณ์ทบทวนว่าการที่ศาลชั้นต้นชี้ขาดให้ฝ่ายใดเป็นผู้ใช้อำนาจปกครอง สอดคล้องกับความผาสุกและประโยชน์ของบุตรตามพยานหลักฐานในสำนวนหรือไม่ ภาพรวมของการอุทธรณ์คดีครอบครัวทุกเรื่องอยู่ใน คู่มืออุทธรณ์คดีหย่า ค่าเลี้ยงดู และฟ้องชู้
ศาลอุทธรณ์ดูอะไรในการชี้ขาดอำนาจปกครองบุตรหลังหย่า
หลักที่ตัวบทวางไว้คือ “ให้ศาลคำนึงถึงความผาสุกและประโยชน์ของบุตรนั้นเป็นสำคัญ” ตามมาตรา 1520 จุดสนใจของตัวบทจึงอยู่ที่ตัวเด็ก ว่าอยู่กับใครแล้วจะมีความเป็นอยู่และสวัสดิภาพดีที่สุด มากกว่าการหาว่าใครเป็นฝ่ายผิดในการหย่า
ในคดีครอบครัวที่ผู้เยาว์มีส่วนได้เสีย พ.ร.บ.ศาลเยาวชนฯ มาตรา 167 และ 168 ให้ศาลแจ้งผู้อำนวยการสถานพินิจให้รายงานเรื่องความเป็นอยู่ สวัสดิภาพ และความประสงค์หรือประโยชน์สูงสุดของผู้เยาว์ ก่อนพิพากษาศาลต้องฟังความเห็นนั้น และคู่ความมีสิทธิคัดค้านและนำสืบหักล้างได้ มาตรา 152 ยังให้ศาลสั่งสืบเสาะภาวะครอบครัวได้ด้วย รายงานเหล่านี้อยู่ในสำนวน และเป็นเอกสารที่ศาลอุทธรณ์จะอ่านเช่นกัน
นอกจากนี้ ถ้ามีเหตุที่จะถอนอำนาจปกครองตามมาตรา 1582 มาตรา 1520 ยังให้ศาลถอนอำนาจปกครองและตั้งบุคคลภายนอกเป็นผู้ปกครองได้ ซึ่งเป็นกรณีเฉพาะที่ขึ้นกับข้อเท็จจริงของแต่ละคดี รูปแบบการใช้อำนาจปกครองหลังหย่าแบบต่าง ๆ อ่านเพิ่มได้ที่ อำนาจปกครองบุตรหลังหย่า ร่วมกันหรือฝ่ายเดียว
หลักฐานแบบไหนช่วยในอุทธรณ์เรื่องอำนาจปกครอง
อุทธรณ์ที่มีน้ำหนักมักชี้ข้อเท็จจริงที่ทำให้ศาลเห็นชีวิตประจำวันของเด็กชัดขึ้น และชี้ว่าพยานชิ้นใดในสำนวนที่ศาลชั้นต้นไม่ได้ให้น้ำหนักหรือไม่ได้กล่าวถึง ตารางนี้เป็นตัวอย่างการจับคู่ประเด็นกับพยาน ทั้งนี้ศาลชั่งน้ำหนักพยานทั้งหมดประกอบกัน ไม่มีหลักฐานชิ้นใดรับประกันผล
| ประเด็นที่โต้แย้ง | พยานที่ควรมีอยู่ในสำนวน |
|---|---|
| ใครดูแลชีวิตประจำวันของเด็กมาโดยตลอด | เอกสารจากโรงเรียนหรือสถานพยาบาล คำเบิกความของครูหรือผู้ดูแล |
| ความปลอดภัยและสวัสดิภาพของเด็ก | เอกสารทางการแพทย์ บันทึกเหตุการณ์ที่เกี่ยวกับเด็ก |
| ความพร้อมด้านที่อยู่อาศัยและเวลาดูแล | หลักฐานที่พัก ตารางงาน ผู้ช่วยดูแลในครอบครัว |
| ความประสงค์ของเด็ก | รายงานของสถานพินิจ และคำคัดค้านรายงานถ้าเห็นว่าคลาดเคลื่อน |
| ความต่อเนื่องของการเรียนและสภาพแวดล้อม | เอกสารการศึกษา ระยะทางและการเดินทางไปโรงเรียน |
ข้อจำกัดสำคัญคือ ป.วิ.พ. มาตรา 225 ให้อุทธรณ์ได้เฉพาะข้อที่ได้ยกขึ้นว่ากันมาแล้วในศาลชั้นต้น ถ้าคุณไม่เคยคัดค้านรายงานสถานพินิจหรือไม่เคยนำสืบเรื่องใดไว้ การยกขึ้นใหม่ในอุทธรณ์จะยากขึ้นมาก ส่วนการยื่นพยานใหม่ในชั้นอุทธรณ์ทำได้จำกัด อ่านได้ที่ ยื่นหลักฐานใหม่ในชั้นอุทธรณ์คดีครอบครัวได้ไหม และหลักฐานที่ฝ่ายบิดามักใช้ในศาลชั้นต้นอธิบายไว้ใน พ่อขออำนาจปกครองบุตร ศาลดูอะไร
อุทธรณ์ หรือขอเปลี่ยนผู้ใช้อำนาจปกครองภายหลัง ต่างกันอย่างไร
ต่างกันที่เวลาของข้อเท็จจริงที่อ้าง อุทธรณ์ใช้โต้แย้งว่าศาลชั้นต้นตัดสินผิดจากพยานที่มีอยู่ ณ เวลาพิพากษา ส่วนการขอเปลี่ยนตัวผู้ใช้อำนาจปกครองตาม ป.พ.พ. มาตรา 1521 ใช้เมื่อผู้ใช้อำนาจปกครอง “ประพฤติตนไม่สมควร หรือภายหลังพฤติการณ์ได้เปลี่ยนแปลงไป” ซึ่งศาลมีอำนาจสั่งเปลี่ยนตัวได้ โดยคำนึงถึงความผาสุกและประโยชน์ของบุตรเป็นสำคัญเช่นเดียวกัน
| ประเด็น | อุทธรณ์ | ขอเปลี่ยนตัวผู้ใช้อำนาจปกครอง |
|---|---|---|
| ตัวบท | ป.วิ.พ. มาตรา 229 ประกอบ พ.ร.บ.ศาลเยาวชนฯ มาตรา 180 | ป.พ.พ. มาตรา 1521 |
| ใช้เมื่อ | เห็นว่าศาลชั้นต้นฟังพยานหรือใช้หลักผิด | ผู้ใช้อำนาจปกครองประพฤติไม่สมควร หรือพฤติการณ์เปลี่ยนไปภายหลัง |
| กำหนดเวลา | หนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษา | ยื่นเมื่อเกิดเหตุตามมาตรา 1521 |
| พยานหลัก | พยานที่อยู่ในสำนวนเดิม | ข้อเท็จจริงใหม่หลังคำพิพากษา |
สองทางนี้ไม่ได้ทดแทนกัน ถ้าคุณเห็นว่าคำพิพากษาผิดตั้งแต่ต้น ต้องอุทธรณ์ภายในกำหนด จะรอไปขอเปลี่ยนภายหลังโดยอ้างข้อเท็จจริงเดิมไม่เหมาะ หลักคิดแบบเดียวกันใช้กับค่าเลี้ยงดูที่ขอแก้ไขได้เมื่อพฤติการณ์เปลี่ยนตามมาตรา 1598/39 ดูการเปรียบเทียบได้ที่ อุทธรณ์หรือยื่นขอแก้ไขค่าเลี้ยงดู แบบไหนเหมาะกับกรณีของคุณ
ระหว่างรออุทธรณ์ ควรดูแลเรื่องลูกอย่างไร
ระหว่างรอผลอุทธรณ์ เด็กยังต้องใช้ชีวิตต่อทุกวัน สิ่งสำคัญคือไม่แก้ปัญหาด้วยการกระทำเอง เช่น พาเด็กไปจากอีกฝ่ายโดยไม่มีสิทธิ หรือกดดันให้เด็กเลือกข้าง ถ้ามีปัญหาเร่งด่วนเกี่ยวกับการดูแลเด็ก พ.ร.บ.ศาลเยาวชนฯ มาตรา 159 ให้ศาลในคดีครอบครัวกำหนดมาตรการคุ้มครองชั่วคราวในเรื่องการพิทักษ์อุปการะเลี้ยงดูบุตรได้ และมาตรา 161 ให้ศาลเรียกผู้ฝ่าฝืนคำสั่งคุ้มครองชั่วคราวมาตักเตือน ถ้ายังฝ่าฝืนโดยไม่มีเหตุอันสมควร ศาลกักขังได้ครั้งละไม่เกิน 15 วัน ควรให้ทนายดูว่าในชั้นที่คดีอยู่ จะขอให้ศาลกำหนดมาตรการแบบใดได้
ส่วนค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตรที่ศาลสั่งไว้ การยื่นอุทธรณ์ไม่ทำให้การบังคับหยุดเอง ตาม ป.วิ.พ. มาตรา 231 เว้นแต่ศาลสั่งทุเลาการบังคับ
ตัวอย่างสมมติ: อุทธรณ์ หรือรอขอเปลี่ยนภายหลัง
ตัวอย่างนี้เป็นเรื่องสมมติ คุณกอล์ฟเป็นพ่อที่ดูแลลูกเรื่องการเรียนและการไปโรงเรียนมาตลอดสองปีก่อนฟ้องหย่า ในสำนวนมีคำเบิกความของครูประจำชั้นและเอกสารจากโรงเรียน รายงานของสถานพินิจระบุว่าเด็กแสดงความประสงค์จะอยู่กับพ่อ แต่ศาลชั้นต้นให้แม่เป็นผู้ใช้อำนาจปกครองโดยไม่ได้กล่าวถึงพยานเหล่านี้ กรณีนี้เป็นเรื่องของการชั่งน้ำหนักพยานในสำนวน คุณกอล์ฟจึงควรอุทธรณ์ภายในหนึ่งเดือน โดยชี้พยานแต่ละชิ้นและอธิบายว่าเกี่ยวกับความผาสุกและประโยชน์ของเด็กอย่างไร
เทียบกับอีกกรณีหนึ่ง ศาลให้แม่เป็นผู้ใช้อำนาจปกครองโดยมีพยานรองรับชัดเจน แต่หนึ่งปีต่อมาแม่ย้ายไปทำงานต่างประเทศและฝากเด็กไว้กับญาติ กรณีนี้ไม่ใช่เรื่องอุทธรณ์ แต่เป็นพฤติการณ์ที่เปลี่ยนไปภายหลัง ซึ่งอาจเป็นเหตุให้ร้องขอเปลี่ยนตัวผู้ใช้อำนาจปกครองตามมาตรา 1521 ทั้งสองกรณี ผลขึ้นกับดุลพินิจของศาลตามพยานทั้งหมด
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยในอุทธรณ์เรื่องอำนาจปกครอง
- เขียนอุทธรณ์โจมตีอีกฝ่ายว่าเป็นคนไม่ดี แทนการชี้ว่าเด็กจะมีความเป็นอยู่ดีกว่าอย่างไร
- ไม่คัดค้านรายงานสถานพินิจในศาลชั้นต้น แล้วมาโต้แย้งรายงานในอุทธรณ์
- ใช้ลูกเป็นเครื่องต่อรองเรื่องเงินหรือทรัพย์สิน
- ปล่อยกำหนดหนึ่งเดือนผ่านไป โดยคิดว่าค่อยขอเปลี่ยนภายหลังได้
ถ้าคุณกำลังตัดสินใจเรื่องอุทธรณ์อำนาจปกครอง ให้เริ่มจากอ่านเหตุผลในคำพิพากษาและรายงานของสถานพินิจ แล้วถามว่าคุณกำลังโต้แย้งการชั่งน้ำหนักพยานเดิม หรือกำลังเล่าข้อเท็จจริงใหม่ คำตอบจะบอกว่าควรเลือกช่องทางใด และถ้าคุณเป็นฝ่ายที่ยังไม่อยากหย่า เรื่องอำนาจปกครองเป็นประเด็นที่อุทธรณ์ได้แยกจากการหย่า ดูได้ที่ ศาลพิพากษาให้หย่าแต่ไม่อยากหย่า อุทธรณ์สู้ได้ด้วยเหตุอะไร หากต้องการคำปรึกษา ติดต่อสำนักงาน
คำถามที่พบบ่อย
อุทธรณ์เรื่องอำนาจปกครองบุตรต้องยื่นภายในกี่วัน
ภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันที่ได้อ่านคำพิพากษา ตาม ป.วิ.พ. มาตรา 229 โดยยื่นที่ศาลชั้นต้นที่พิพากษาคดี แล้วศาลชั้นต้นจะส่งไปยังศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษ
ลูกบอกว่าอยากอยู่กับเรา ศาลอุทธรณ์จะเปลี่ยนให้ไหม
ไม่แน่นอน ความประสงค์ของเด็กเป็นเรื่องหนึ่งที่สถานพินิจรายงานต่อศาล แต่ศาลชี้ขาดโดยคำนึงถึงความผาสุกและประโยชน์ของบุตรเป็นสำคัญ ซึ่งพิจารณาจากพยานทั้งหมดประกอบกัน
ไม่เห็นด้วยกับรายงานของสถานพินิจ ทำอะไรได้บ้าง
คัดค้านและนำสืบหักล้างได้ตาม พ.ร.บ.ศาลเยาวชนฯ มาตรา 168 ซึ่งควรทำตั้งแต่ศาลชั้นต้น ถ้าเคยคัดค้านไว้แล้ว อุทธรณ์ชี้จุดที่รายงานคลาดเคลื่อนพร้อมพยานหักล้างในสำนวนได้
แพ้อุทธรณ์แล้ว ขอเปลี่ยนผู้ใช้อำนาจปกครองภายหลังได้หรือไม่
ได้ ถ้าภายหลังผู้ใช้อำนาจปกครองประพฤติตนไม่สมควรหรือพฤติการณ์เปลี่ยนแปลงไป ป.พ.พ. มาตรา 1521 ให้ศาลสั่งเปลี่ยนตัวได้ แต่ต้องอาศัยข้อเท็จจริงที่เกิดขึ้นใหม่ ไม่ใช่เรื่องเดิมที่ศาลวินิจฉัยไปแล้ว
ศาลให้อีกฝ่ายเป็นผู้ใช้อำนาจปกครอง เรายังต้องจ่ายค่าเลี้ยงดูบุตรไหม
ถ้าศาลกำหนดไว้ก็ต้องจ่าย ป.พ.พ. มาตรา 1564 ให้บิดามารดาต้องอุปการะเลี้ยงดูบุตรระหว่างเป็นผู้เยาว์ และในการหย่าโดยคำพิพากษา ศาลเป็นผู้กำหนดค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตรตามมาตรา 1522
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ