ไม่ใช่ทุกคนที่ถูกฟ้องหย่าจะอยากให้ชีวิตคู่จบลง บางคนยังรัก บางคนห่วงลูก บางคนเห็นว่าข้อกล่าวหาในคำฟ้องไม่เป็นความจริง เมื่อศาลชั้นต้นพิพากษาให้หย่า คำถามคือยังสู้ต่อได้หรือไม่ และควรสู้ด้วยเหตุอะไร บทความนี้อธิบายข้อต่อสู้ที่กฎหมายเปิดไว้ ข้อจำกัดของการยกเรื่องในชั้นอุทธรณ์ และสิ่งที่ควรชั่งใจก่อนตัดสินใจ โดยเฉพาะเมื่อมีลูก
ไม่อยากหย่า อุทธรณ์คำพิพากษาให้หย่าได้ไหม
ได้ ฝ่ายที่ถูกฟ้องหย่าซึ่งไม่เห็นด้วยกับคำพิพากษามีสิทธิอุทธรณ์ โดยยื่นอุทธรณ์เป็นหนังสือต่อศาลชั้นต้นภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันที่ได้อ่านคำพิพากษา ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ป.วิ.พ.) มาตรา 229 แล้วคดีจะไปสู่ศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษ ตามพระราชบัญญัติศาลเยาวชนและครอบครัวและวิธีพิจารณาคดีเยาวชนและครอบครัว พ.ศ. 2553 (พ.ร.บ.ศาลเยาวชนฯ) มาตรา 180
การอุทธรณ์สู้คดีหย่า คือการที่ฝ่ายถูกฟ้องขอให้ศาลอุทธรณ์กลับคำพิพากษาที่ให้หย่า โดยชี้ว่าพยานของผู้ฟ้องยังไม่พอพิสูจน์เหตุหย่า หรือมีข้อต่อสู้ตามกฎหมายที่ทำให้ผู้ฟ้องไม่มีสิทธิฟ้องหย่าด้วยเหตุนั้น ระหว่างที่คดียังไม่ถึงที่สุด การหย่ายังไม่มีผล เพราะประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1531 ให้การหย่าโดยคำพิพากษามีผลเมื่อคำพิพากษาถึงที่สุด ภาพรวมของการอุทธรณ์คดีครอบครัวทุกประเภทอยู่ใน คู่มืออุทธรณ์คดีหย่า ค่าเลี้ยงดู และฟ้องชู้
ข้อต่อสู้คดีหย่าที่ใช้ในอุทธรณ์ได้มีอะไรบ้าง
ข้อต่อสู้แบ่งได้เป็นสองแบบ แบบแรกคือโต้แย้งว่าเหตุหย่าที่อ้างยังพิสูจน์ไม่ได้หรือไม่ถึงระดับที่ตัวบทกำหนด แบบที่สองคือยอมรับว่ามีเหตุการณ์เกิดขึ้น แต่กฎหมายตัดสิทธิผู้ฟ้องไม่ให้ใช้เหตุนั้นฟ้องหย่า ตารางนี้สรุปข้อต่อสู้หลักตาม ป.พ.พ.
| ข้อต่อสู้ | ตัวบท | ใช้กับเหตุหย่า |
|---|---|---|
| พยานผู้ฟ้องไม่พอฟังว่ามีเหตุตามที่อ้าง | องค์ประกอบของเหตุในมาตรา 1516 | ทุกเหตุ |
| ข้อเท็จจริงไม่ถึงระดับที่ตัวบทกำหนด เช่น ไม่ร้ายแรง ไม่เดือดร้อนเกินควร ไม่ครบระยะเวลา | ถ้อยคำในมาตรา 1516 | เหตุที่มีเงื่อนไขระดับหรือระยะเวลา |
| ผู้ฟ้องยินยอมหรือรู้เห็นเป็นใจในการกระทำนั้น | มาตรา 1517 | (1) และ (2) |
| สภาพที่อ้างเกิดจากการกระทำของผู้ฟ้องเอง | มาตรา 1517 | (10) |
| ผิดทัณฑ์บนเพียงเล็กน้อย ศาลจะไม่ให้หย่าก็ได้ | มาตรา 1517 | (8) |
| ผู้ฟ้องให้อภัยแล้ว | มาตรา 1518 | เหตุที่เกิดจากการกระทำของอีกฝ่าย |
| สิทธิฟ้องระงับเพราะพ้นหนึ่งปีนับแต่รู้หรือควรรู้ความจริง | มาตรา 1529 | (1) (2) (3) (6) |
ความหมายของเหตุหย่าแต่ละข้อแบบภาษาง่ายอ่านได้ที่ เหตุฟ้องหย่าตามมาตรา 1516
ให้อภัยแล้วฟ้องหย่าไม่ได้ จริงหรือไม่
จริงตามตัวบท มาตรา 1518 บัญญัติว่า “สิทธิฟ้องหย่าย่อมหมดไปในเมื่อฝ่ายที่มีสิทธิฟ้องหย่าได้กระทำการอันแสดงให้เห็นว่าได้ให้อภัยในการกระทำของอีกฝ่ายหนึ่ง” แต่ต้องมีการกระทำที่แสดงการให้อภัยจริง ไม่มีกฎตายตัวว่าพฤติการณ์แบบใดเท่ากับการให้อภัย ศาลดูพฤติการณ์ทั้งหมดประกอบกัน อุทธรณ์ที่อ้างเรื่องนี้จึงต้องชี้พยานในสำนวนให้เห็นชัดว่าผู้ฟ้องรู้เรื่องแล้ว และหลังจากนั้นทำอะไรที่แสดงว่าให้อภัย
อายุความหนึ่งปีใช้กับเหตุหย่าแบบไหน
มาตรา 1529 ใช้กับเหตุตามมาตรา 1516 (1) (2) (3) หรือ (6) เท่านั้น สิทธิฟ้องด้วยเหตุเหล่านี้ระงับเมื่อพ้นหนึ่งปีนับแต่วันที่ผู้ฟ้องรู้หรือควรรู้ความจริง เหตุอื่น เช่น จงใจละทิ้งร้างเกินหนึ่งปี หรือแยกกันอยู่เกินสามปี ไม่อยู่ในมาตรานี้ และแม้เหตุใดขาดอายุความแล้ว วรรคสองยังให้นำเรื่องนั้นมาสืบสนับสนุนการฟ้องหย่าด้วยเหตุอื่นได้
ถ้าอีกฝ่ายฟ้องด้วยเหตุแยกกันอยู่เกินสามปี
เหตุตามมาตรา 1516 (4/2) ให้คู่สมรสฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งฟ้องได้ เมื่อสมัครใจแยกกันอยู่เพราะไม่อาจอยู่ร่วมกันได้โดยปกติสุขตลอดมาเกินสามปี หรือแยกกันอยู่ตามคำสั่งศาลเกินสามปี เมื่อตัวบทเปิดให้ฝ่ายใดก็ฟ้องได้ ข้อต่อสู้จึงมักอยู่ที่ข้อเท็จจริงว่าการแยกกันอยู่เข้าเงื่อนไขครบหรือไม่ เช่น ต่อเนื่องจริงหรือไม่ และนับได้เกินสามปีหรือไม่
ข้อควรระวัง: เรื่องที่ไม่ได้ยกในศาลชั้นต้น มักยกในอุทธรณ์ไม่ได้
ป.วิ.พ. มาตรา 225 ให้อุทธรณ์ได้เฉพาะข้อที่ได้ยกขึ้นว่ากันมาแล้วโดยชอบในศาลชั้นต้น เว้นแต่ปัญหาเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยของประชาชน หรือกรณีที่พฤติการณ์ไม่เปิดช่องให้ยกได้ในศาลชั้นต้น ถ้าคุณไม่เคยต่อสู้ว่าผู้ฟ้องให้อภัยแล้ว หรือไม่เคยอ้างว่าคดีขาดอายุความในชั้นพิจารณา การยกขึ้นใหม่ในอุทธรณ์อาจไม่ได้รับการวินิจฉัย
ก่อนเขียนอุทธรณ์ จึงควรเปิดคำให้การและคำเบิกความของฝ่ายคุณดูก่อนว่าเคยยกข้อต่อสู้ใดไว้บ้าง แล้วสร้างอุทธรณ์จากสิ่งที่มีอยู่ในสำนวน การเล่าข้อกล่าวหาใหม่ต่ออีกฝ่าย หรือยกเรื่องส่วนตัวที่ไม่เกี่ยวกับประเด็น ไม่ช่วยให้ศาลกลับคำพิพากษา และอาจทำให้ความขัดแย้งรุนแรงขึ้น
ระหว่างอุทธรณ์ อะไรมีผลแล้ว อะไรยังไม่มีผล
การหย่ายังไม่มีผล แต่ส่วนที่ให้ชำระเงินโดยหลักบังคับได้ สองเรื่องนี้มักทำให้สับสน
- สถานะคู่สมรส ยังคงอยู่จนกว่าคำพิพากษาให้หย่าจะถึงที่สุด ตามมาตรา 1531 ผลต่อการจดทะเบียนสมรสใหม่อธิบายไว้ใน ศาลสั่งให้หย่าแต่อีกฝ่ายอุทธรณ์ ยังเป็นคู่สมรสอยู่ไหม
- เงินตามคำพิพากษา เช่น ค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตร หรือค่าทดแทน โดยหลักยังบังคับได้ เพราะ ป.วิ.พ. มาตรา 231 ให้การยื่นอุทธรณ์ไม่เป็นการทุเลาการบังคับ ส่วนเงินที่ผูกกับการหย่าโดยตรง เช่น ค่าเลี้ยงชีพหลังหย่า ควรให้ทนายอ่านถ้อยคำในคำพิพากษาว่าหน้าที่จ่ายเริ่มเมื่อใด เพราะการหย่ายังไม่มีผลระหว่างอุทธรณ์ ถ้าต้องการให้หยุดไว้ก่อน ต้องยื่นคำขอทุเลาการบังคับและแสดงเหตุอันสมควร ดูรายละเอียดที่ อุทธรณ์แล้วต้องจ่ายตามคำพิพากษาไหม
ผลทางอารมณ์และลูก: ก่อนอุทธรณ์ควรชั่งใจอะไร
การอุทธรณ์ทำให้คดียืดออกไป และความขัดแย้งระหว่างพ่อแม่ส่งผลถึงลูกโดยตรง พ.ร.บ.ศาลเยาวชนฯ มาตรา 146 วางหลักให้ศาลพยายามให้คู่ความตกลงกัน และถ้ารักษาการสมรสไว้ไม่ได้ ก็ให้การหย่าเป็นไปด้วยความเป็นธรรมและเสียหายน้อยที่สุด โดยคำนึงถึงสวัสดิภาพและอนาคตของบุตรเป็นสำคัญ หลักนี้เป็นคำถามที่ควรถามตัวเองด้วยเช่นกัน
ทางเลือกที่ควรพิจารณาก่อนตัดสินใจ
- อุทธรณ์เพื่อรักษาการสมรส เหมาะเมื่อมีข้อต่อสู้ที่ยกไว้แล้วในศาลชั้นต้นและมีพยานรองรับ
- ยอมรับการหย่า แต่อุทธรณ์เฉพาะเรื่องที่ไม่เป็นธรรม เช่น ผู้ใช้อำนาจปกครองบุตร ดูได้ที่ อุทธรณ์คำพิพากษาเรื่องอำนาจปกครองบุตร หรือค่าเลี้ยงดูและการแบ่งทรัพย์สิน
- เจรจาตกลงกันระหว่างอุทธรณ์ เพื่อกำหนดเรื่องลูกและทรัพย์สินให้ชัด ดูวิธีที่ ตกลงกันได้ระหว่างอุทธรณ์คดีครอบครัว
สิ่งที่ไม่ควรทำคือใช้ลูกเป็นเครื่องต่อรองให้อีกฝ่ายถอนฟ้อง หรือใช้การอุทธรณ์เพื่อถ่วงเวลาอย่างเดียว เพราะนอกจากไม่ช่วยรักษาความสัมพันธ์แล้ว ยังกระทบลูกมากที่สุด
ตัวอย่างสมมติ: ข้อต่อสู้เรื่องให้อภัยและอายุความ
ตัวอย่างนี้เป็นเรื่องสมมติ คุณดีถูกคู่สมรสฟ้องหย่าอ้างว่าคุณดีมีความสัมพันธ์ในทำนองชู้กับผู้อื่น ในคำให้การคุณดีต่อสู้ว่าผู้ฟ้องรู้เรื่องมานานกว่าหนึ่งปีก่อนฟ้อง และหลังจากรู้ก็ยังส่งข้อความว่าจะเริ่มต้นใหม่ด้วยกัน ศาลชั้นต้นพิพากษาให้หย่าโดยฟังว่าผู้ฟ้องเพิ่งรู้ความจริงไม่ถึงหนึ่งปี
อุทธรณ์ของคุณดีควรชี้เอกสารและคำเบิกความในสำนวนที่แสดงวันที่ผู้ฟ้องรู้หรือควรรู้ความจริงตามมาตรา 1529 และพฤติการณ์หลังจากนั้นที่อาจแสดงการให้อภัยตามมาตรา 1518 เพราะทั้งสองเรื่องยกไว้แล้วในคำให้การ แต่ถ้าคุณดีไม่เคยต่อสู้เรื่องเหล่านี้ไว้เลย ช่องทางในชั้นอุทธรณ์จะแคบลงมาก ไม่ว่าทางใด ศาลอุทธรณ์อาจพิพากษายืนหรือกลับก็ได้ตามที่ชั่งน้ำหนักพยาน
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยเมื่อสู้คดีหย่าในชั้นอุทธรณ์
- ยกข้อต่อสู้ใหม่ที่ไม่เคยให้การหรือนำสืบไว้
- เขียนอุทธรณ์เป็นคำวิงวอนให้ศาลรักษาครอบครัว โดยไม่ชี้ว่าคำพิพากษาผิดตรงไหน
- หยุดจ่ายเงินตามคำพิพากษาเพราะเข้าใจว่าอุทธรณ์แล้วไม่ต้องจ่าย
- เลยกำหนดหนึ่งเดือน หรือขอขยายเวลาหลังครบกำหนดโดยไม่มีเหตุสุดวิสัย
ถ้าคุณยังไม่อยากหย่า ให้เริ่มจากอ่านคำพิพากษาและคำให้การของตัวเองว่าเคยยกข้อต่อสู้อะไรไว้ แล้วตัดสินใจภายในกำหนดหนึ่งเดือน ทนายช่วยประเมินได้ว่าข้อต่อสู้ใดมีพยานรองรับพอจะยกในอุทธรณ์ หากต้องการคำปรึกษา ติดต่อสำนักงาน
คำถามที่พบบ่อย
ศาลพิพากษาให้หย่าแต่ไม่อยากหย่า ต้องอุทธรณ์ภายในเมื่อไร
ภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันที่ได้อ่านคำพิพากษา ตาม ป.วิ.พ. มาตรา 229 โดยยื่นที่ศาลชั้นต้นที่พิพากษาคดี ถ้าจำเป็นต้องขอขยายเวลา ต้องยื่นคำขอก่อนครบกำหนดและต้องมีพฤติการณ์พิเศษ
ระหว่างอุทธรณ์ ยังเป็นคู่สมรสกันอยู่หรือไม่
ใช่ การหย่าโดยคำพิพากษามีผลเมื่อคำพิพากษาถึงที่สุด ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1531 ระหว่างที่คดียังอยู่ในชั้นอุทธรณ์ ทั้งสองฝ่ายจึงยังเป็นคู่สมรสกันตามกฎหมาย
ไม่ได้ต่อสู้เรื่องให้อภัยไว้ในศาลชั้นต้น ยกในอุทธรณ์ได้ไหม
โดยหลักไม่ได้ เพราะ ป.วิ.พ. มาตรา 225 ให้อุทธรณ์ได้เฉพาะข้อที่ได้ยกขึ้นว่ากันมาแล้วในศาลชั้นต้น เว้นแต่เป็นปัญหาความสงบเรียบร้อยของประชาชน หรือพฤติการณ์ไม่เปิดช่องให้ยกในศาลชั้นต้น
อุทธรณ์คดีหย่าแล้ว ยังต้องจ่ายค่าเลี้ยงดูบุตรตามคำพิพากษาไหม
โดยหลักต้องจ่าย การยื่นอุทธรณ์ไม่ทำให้การบังคับตามคำพิพากษาหยุด ตาม ป.วิ.พ. มาตรา 231 เว้นแต่ยื่นคำขอทุเลาการบังคับและศาลมีคำสั่งให้ทุเลา ซึ่งศาลอาจกำหนดเงื่อนไข เช่น ให้หาประกัน
ศาลอุทธรณ์ยังให้หย่า ฎีกาต่อได้หรือไม่
ได้เมื่อศาลฎีกาอนุญาต ต้องยื่นคำร้องขออนุญาตฎีกาพร้อมฎีกาที่ศาลชั้นต้นภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ และศาลฎีกาอนุญาตเฉพาะปัญหาสำคัญที่ควรวินิจฉัย ถ้าไม่อนุญาต คำพิพากษาศาลอุทธรณ์เป็นที่สุด
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ