คดีโทษน้อยอุทธรณ์ขอลดโทษได้หรือไม่ ข้อห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริง 193 ทวิ และทางออกตาม 193 ตรี

หลายคนที่ถูกพิพากษาในคดีลักทรัพย์ ฉ้อโกง หรือทำร้ายร่างกายเล็กน้อย เคยได้ยินว่า “คดีโทษน้อยอุทธรณ์ไม่ได้” แล้วตัดสินใจไม่สู้ต่อ ทั้งที่ความจริงซับซ้อนกว่านั้นมาก บทความนี้อธิบายว่าข้อห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริง 193 ทวิ ห้ามอะไร ใครยังอุทธรณ์ได้ และถ้าติดข้อห้ามจริงจะใช้ทางออกตามมาตรา 193 ตรีอย่างไร

ข้อห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริง 193 ทวิ คืออะไร

ข้อห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริง 193 ทวิ คือบทบัญญัติในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา (ป.วิ.อ.) ที่ห้ามอุทธรณ์คำพิพากษาศาลชั้นต้นในปัญหาข้อเท็จจริง ในคดีที่อัตราโทษอย่างสูงตามที่กฎหมายกำหนดไว้ให้จำคุกไม่เกิน 3 ปี หรือปรับไม่เกิน 60,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ข้อห้ามนี้ไม่ได้ห้ามอุทธรณ์ในข้อกฎหมาย

“ปัญหาข้อเท็จจริง” พูดง่าย ๆ คือเรื่องว่าเกิดอะไรขึ้นจริง พยานหลักฐานน่าเชื่อเพียงใด และโทษที่ลงเหมาะสมหรือไม่ ส่วน “ปัญหาข้อกฎหมาย” คือเรื่องการตีความและการใช้บทกฎหมาย ประเด็นที่สำคัญสำหรับผู้ที่จะขอลดโทษคือ แนวคำพิพากษาของศาลฎีกาถือว่าการขอให้ลงโทษสถานเบา ขอให้รอการลงโทษ หรือคัดค้านการรอการลงโทษ เป็นการโต้แย้งดุลพินิจในการกำหนดโทษ จึงเป็นปัญหาข้อเท็จจริง ถ้าคดีติดข้อห้าม ศาลอุทธรณ์จะไม่รับวินิจฉัยคำขอเหล่านี้

ภาพรวมของการอุทธรณ์ขอลดโทษทุกขั้นตอนอยู่ใน คู่มืออุทธรณ์ขอลดโทษคดีอาญา

เกณฑ์ดูจากอัตราโทษตามกฎหมาย ไม่ใช่โทษที่ศาลลงจริง

จุดที่คนเข้าใจผิดมากที่สุดคือการดูโทษในคำพิพากษา เกณฑ์ของมาตรา 193 ทวิ ดูจากอัตราโทษสูงสุดที่กฎหมายกำหนดไว้สำหรับความผิดนั้น เช่น ถ้าศาลลงโทษจำคุก 1 ปีในความผิดฐานทำร้ายร่างกายสาหัส ซึ่งกฎหมายกำหนดโทษไว้สูงถึง 10 ปี คดีนี้ไม่อยู่ในข้อห้าม แม้โทษที่ลงจริงจะน้อย กลับกัน ความผิดฐานลักทรัพย์ธรรมดาซึ่งโทษสูงสุดไม่เกิน 3 ปี อยู่ในข้อห้ามเสมอ ไม่ว่าศาลจะลงโทษเท่าใด

โทษที่ศาลลงจริงจะมีความหมายเฉพาะตอนพิจารณาข้อยกเว้นของจำเลยในหัวข้อถัดไป ตารางด้านล่างคืออัตราโทษของความผิดที่พบบ่อยตามประมวลกฎหมายอาญา (ป.อ.) และกฎหมายอื่น

ตารางนี้ใช้ดูเบื้องต้นเท่านั้น ถ้าคดีมีหลายข้อหา มีบทเพิ่มโทษ หรือเป็นความผิดตามกฎหมายเฉพาะอื่น ควรให้ทนายตรวจอัตราโทษจากตัวบทฉบับปัจจุบันก่อนตัดสินใจ

จำเลยยังอุทธรณ์ข้อเท็จจริงได้ในกรณีใดบ้าง

จำเลยยังอุทธรณ์ข้อเท็จจริงได้ใน 4 กรณี แม้คดีจะอยู่ในเกณฑ์ข้อห้าม ตามมาตรา 193 ทวิ ได้แก่

1. จำเลยต้องคำพิพากษาให้ลงโทษจำคุก หรือให้ลงโทษกักขังแทนโทษจำคุก
2. จำเลยต้องคำพิพากษาให้ลงโทษจำคุก แต่ศาลรอการลงโทษไว้
3. ศาลพิพากษาว่าจำเลยมีความผิด แต่รอการกำหนดโทษไว้
4. จำเลยต้องคำพิพากษาให้ลงโทษปรับเกิน 1,000 บาท

ผลในทางปฏิบัติคือ จำเลยส่วนใหญ่ที่ถูกจำคุก ไม่ว่าจะได้รอการลงโทษหรือไม่ หรือถูกปรับเกิน 1,000 บาท ยังอุทธรณ์ขอลดโทษหรือขอรอการลงโทษได้ กลุ่มที่ติดข้อห้ามจริงคือจำเลยที่ถูกปรับไม่เกิน 1,000 บาทในคดีที่อยู่ในเกณฑ์ ซึ่งจะอุทธรณ์ข้อเท็จจริงไม่ได้ รวมถึงคำขอให้ลดค่าปรับ

ผู้ที่รับสารภาพในศาลชั้นต้นก็อยู่ภายใต้หลักเดียวกัน คือขอให้ลงโทษเบาลงได้ถ้าเข้าข้อยกเว้นข้างต้น แต่ต้องเขียนให้สอดคล้องกับคำรับเดิม อ่านเพิ่มที่ รับสารภาพแล้วยังอุทธรณ์ขอลดโทษได้ไหม

ข้อยกเว้นเป็นของจำเลยเท่านั้น

ข้อยกเว้นทั้ง 4 ข้อให้สิทธิแก่จำเลยฝ่ายเดียว ฝ่ายโจทก์ ทั้งพนักงานอัยการและผู้เสียหายที่เป็นโจทก์หรือโจทก์ร่วม ยังต้องห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริงในคดีกลุ่มนี้ เมื่อการคัดค้านการรอการลงโทษหรือขอให้ลงโทษหนักขึ้นเป็นปัญหาข้อเท็จจริง โจทก์จึงอุทธรณ์ในประเด็นเหล่านี้ไม่ได้ เว้นแต่ได้รับอนุญาตหรือรับรองตามมาตรา 193 ตรี ข้อนี้เป็นปัจจัยหนึ่งเวลาชั่งความเสี่ยงว่าอุทธรณ์แล้วจะถูกเพิ่มโทษหรือไม่ ดู ศาลอุทธรณ์เพิ่มโทษได้หรือไม่

ตัวอย่างสมมติสองคดี

คดีที่หนึ่ง นาง ข. (ตัวอย่างสมมติ) ถูกฟ้องฐานฉ้อโกงตาม ป.อ. มาตรา 341 ศาลชั้นต้นพิพากษาจำคุก 1 ปี ไม่รอการลงโทษ อัตราโทษสูงสุดของฉ้อโกงไม่เกิน 3 ปี คดีจึงอยู่ในเกณฑ์ข้อห้าม แต่นาง ข. ถูกพิพากษาให้จำคุก จึงเข้าข้อยกเว้นข้อ 1 และอุทธรณ์ขอให้ลดโทษหรือรอการลงโทษได้ นอกจากนี้ ฉ้อโกงตามมาตรา 341 ยังเป็นความผิดอันยอมความได้ ถ้าตกลงกับผู้เสียหายได้ก่อนคดีถึงที่สุด คดีอาจระงับไปทั้งคดี

คดีที่สอง นาย ค. (ตัวอย่างสมมติ) ถูกพิพากษาว่ามีความผิดฐานหมิ่นประมาทตามมาตรา 326 และให้ปรับ 800 บาท คดีอยู่ในเกณฑ์ข้อห้าม และโทษปรับไม่เกิน 1,000 บาท จึงไม่เข้าข้อยกเว้นใด นาย ค. จะอุทธรณ์ขอให้ลดค่าปรับไม่ได้ เหลือเพียงทางอุทธรณ์ในข้อกฎหมาย หรือขอให้มีการรับรองตามมาตรา 193 ตรี

ทางออกตามมาตรา 193 ตรี: ขอให้รับรองอุทธรณ์

คดีที่ต้องห้ามตามมาตรา 193 ทวิ ยังอุทธรณ์ในข้อเท็จจริงได้ ถ้ามีการอนุญาตหรือรับรองตามมาตรา 193 ตรี ซึ่งมีได้สองทาง

• ผู้พิพากษาอนุญาต ผู้พิพากษาคนใดที่พิจารณาคดีนั้น หรือลงชื่อในคำพิพากษา หรือทำความเห็นแย้งในศาลชั้นต้น เห็นว่าข้อความที่ตัดสินเป็นปัญหาสำคัญอันควรสู่ศาลอุทธรณ์ และอนุญาตให้อุทธรณ์
• อัยการรับรอง อธิบดีกรมอัยการ หรือพนักงานอัยการที่อธิบดีกรมอัยการมอบหมาย ลงลายมือชื่อรับรองในอุทธรณ์ว่ามีเหตุอันควรที่ศาลอุทธรณ์จะวินิจฉัย

ผู้ที่อนุญาตได้ต้องเป็นผู้พิพากษาที่เกี่ยวข้องกับคดีตามที่ตัวบทระบุเท่านั้น ผู้พิพากษาหัวหน้าศาลที่ไม่ได้พิจารณา ไม่ได้ลงชื่อในคำพิพากษา และไม่ได้ทำความเห็นแย้งในคดีนั้น ไม่ใช่ผู้ที่ตัวบทให้อำนาจ การยื่นคำร้องผิดตัวผู้อนุญาตจึงอาจเสียเวลาไปเปล่า ๆ

ควรยื่นขอรับรองเมื่อไร และเขียนอย่างไร

ตัวบทมาตรา 193 ตรี ไม่ได้กำหนดระยะเวลาสำหรับการขออนุญาตไว้แยกต่างหาก เพื่อความปลอดภัยจึงควรดำเนินการให้เสร็จภายในกำหนดอุทธรณ์หนึ่งเดือน และยื่นไปพร้อมกับอุทธรณ์ วิธีปฏิบัติของแต่ละศาลอาจต่างกัน ควรให้ทนายตรวจก่อน ดูเรื่องกำหนดเวลาได้ที่ อุทธรณ์คดีอาญาภายในกี่วัน

เนื้อหาของคำร้องต้องตอบคำถามเดียวให้ได้ คือทำไมคดีนี้จึงเป็น “ปัญหาสำคัญอันควรสู่ศาลอุทธรณ์” การเล่าเพียงว่าจำเลยลำบากหรือรู้สึกว่าโทษหนัก มักไม่พอ ควรชี้ให้เห็นประเด็นที่ศาลชั้นต้นอาจพิจารณาคลาดเคลื่อน หรือข้อเท็จจริงสำคัญที่ยังไม่ได้รับการพิจารณา การอนุญาตหรือรับรองเป็นดุลพินิจของผู้มีอำนาจ ไม่มีใครรับประกันได้

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

• เชื่อว่าคดีโทษไม่เกิน 3 ปีอุทธรณ์ไม่ได้เลย ทั้งที่ห้ามเฉพาะข้อเท็จจริง และจำเลยที่ถูกจำคุกยังอุทธรณ์ได้
• ดูโทษที่ศาลลงจริงแทนอัตราโทษสูงสุดตามกฎหมาย
• เขียนอุทธรณ์ขอลดค่าปรับที่ไม่เกิน 1,000 บาทในคดีที่ติดข้อห้าม โดยไม่ได้ขอให้รับรองตามมาตรา 193 ตรี
• ยื่นขอให้ผู้พิพากษาที่ไม่เกี่ยวกับคดีเป็นผู้อนุญาต
• เขียนเรื่องความเหมาะสมของโทษแล้วเรียกว่าเป็นข้อกฎหมาย ทั้งที่ศาลถือเป็นปัญหาข้อเท็จจริง

ถ้าคุณยังไม่แน่ใจว่าคดีของตัวเองอยู่ในข้อห้ามหรือไม่ หรือเข้าข้อยกเว้นข้อใด ควรให้ทนายตรวจจากคำพิพากษาและคำฟ้องจริงก่อนครบกำหนดหนึ่งเดือน ติดต่อสำนักงานเพื่อปรึกษาได้