ทันทีที่ศาลชั้นต้นอ่านคำพิพากษาจบ ระยะเวลาอุทธรณ์คดีอาญาก็เริ่มเดิน หลายครอบครัวเสียโอกาสไปเพราะเข้าใจผิดเรื่องวันครบกำหนด หรือคิดว่าขอเลื่อนเมื่อไรก็ได้ บทความนี้อธิบายว่าเวลาเริ่มนับเมื่อไร ต้องยื่นที่ไหน ขอขยายได้ในกรณีใด และถ้าเลยกำหนดจะเกิดอะไรขึ้น
ระยะเวลาอุทธรณ์คดีอาญามีกี่วัน
ระยะเวลาอุทธรณ์คดีอาญา คือหนึ่งเดือนนับแต่วันที่อ่านหรือถือว่าได้อ่านคำพิพากษาให้คู่ความฝ่ายที่อุทธรณ์ฟัง ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา (ป.วิ.อ.) มาตรา 198 กำหนดนี้ใช้กับทุกฝ่ายที่จะอุทธรณ์ ทั้งจำเลย พนักงานอัยการ และผู้เสียหายที่เป็นโจทก์หรือโจทก์ร่วม
ตัวบทเขียนว่า “หนึ่งเดือน” ไม่ใช่ “30 วัน” การนับวันเริ่มต้น วันสิ้นสุด และกรณีที่วันสุดท้ายตรงกับวันหยุด มีหลักเกณฑ์ของมันเอง จึงไม่ควรนับเองจากปฏิทินแล้ววางแผนยื่นในวันสุดท้าย วิธีที่ปลอดภัยคือสอบถามวันครบกำหนดจากศาลหรือทนายตั้งแต่วันที่ฟังคำพิพากษา แล้วตั้งเป้ายื่นให้เสร็จก่อนวันนั้นหลายวัน
ส่วนคำว่า “ถือว่าได้อ่าน” หมายความว่ามีบางสถานการณ์ที่กฎหมายถือว่าคู่ความได้ฟังคำพิพากษาแล้ว แม้ไม่ได้นั่งฟังอยู่ในห้องพิจารณาด้วยตัวเอง ถ้าคุณไม่ได้ไปศาลในวันนัด หรือไม่แน่ใจว่าคดีของคุณเริ่มนับจากวันไหน ให้ตรวจกับศาลทันที เพราะกำหนดเวลาอาจเริ่มเดินไปแล้ว ภาพรวมของการอุทธรณ์ทั้งหมดอยู่ใน คู่มืออุทธรณ์ขอลดโทษคดีอาญา
ต้องยื่นอุทธรณ์ที่ไหน
ต้องยื่นที่ศาลชั้นต้นที่พิพากษาคดี ไม่ใช่เดินทางไปยื่นที่ศาลอุทธรณ์ มาตรา 198 ให้ศาลชั้นต้นเป็นผู้ตรวจว่าจะรับอุทธรณ์หรือไม่ แล้วจึงส่งขึ้นไปยังศาลอุทธรณ์ที่มีเขตอำนาจเหนือศาลชั้นต้นนั้น นี่เป็นความเข้าใจผิดที่พบบ่อยและทำให้เสียเวลาไปโดยใช่เหตุ
จำเลยที่ถูกพิพากษาจำคุกต้องแสดงตน
ถ้าคำพิพากษาให้จำเลยรับโทษจำคุกหรือโทษที่หนักกว่า และจำเลยไม่ได้ถูกคุมขังอยู่ เช่น ได้รับการปล่อยชั่วคราว จำเลยต้องแสดงตนต่อเจ้าพนักงานศาลในขณะยื่นอุทธรณ์ ไม่เช่นนั้นศาลจะไม่รับอุทธรณ์ ข้อนี้ไม่ใช้กับจำเลยที่ศาลรอการลงโทษจำคุกไว้ หรือรับโทษจำคุกครบแล้ว การให้คนอื่นถือเอกสารไปยื่นแทนโดยจำเลยไม่ไปเองจึงอาจทำให้อุทธรณ์ทั้งฉบับไม่ถูกรับ ถ้ายังไม่ได้ประกันตัว ดู ประกันตัวระหว่างอุทธรณ์คดีอาญา
จำเลยที่อยู่ในเรือนจำยื่นผ่านพัศดีได้
ป.วิ.อ. มาตรา 199 ให้ผู้อุทธรณ์ที่ถูกขังหรือจำคุกอยู่ในเรือนจำ ยื่นอุทธรณ์ต่อพัศดี ซึ่งเป็นเจ้าหน้าที่ผู้ควบคุมเรือนจำ ภายในกำหนดอุทธรณ์ได้ และถ้าเอกสารไปถึงศาลช้าโดยไม่ใช่ความผิดของผู้ยื่น ให้ถือว่ายื่นทันเวลา ญาติและทนายจึงควรประสานกับเรือนจำให้เอกสารเข้าสู่ขั้นตอนนี้ภายในหนึ่งเดือน
ขอคัดคำพิพากษาและเอกสารให้เร็วที่สุด
หนึ่งเดือนดูเหมือนนาน แต่ในทางปฏิบัติต้องใช้เวลาหลายส่วน ทั้งการขอคัดสำเนาคำพิพากษาและเอกสารในสำนวนจากศาล การหาทนาย การอ่านสำนวน การรวบรวมเอกสารประกอบ เช่น หนังสือรับรองความประพฤติหรือใบรับรองแพทย์ และการเขียนอุทธรณ์ให้เรียงเป็นลำดับตามที่มาตรา 193 กำหนด ถ้าเริ่มช้า ทุกขั้นจะถูกบีบจนอุทธรณ์ที่ได้อาจไม่ครบถ้วน
คำแนะนำง่าย ๆ คือ ขอคัดสำเนาคำพิพากษาในวันที่ฟังคำพิพากษาหรือวันทำการถัดไป และนัดคุยกับทนายภายในสัปดาห์แรก เพื่อให้มีเวลาเหลือพอสำหรับการเขียนและตรวจทาน ดูวิธีเรียงเนื้อหาได้ที่ วิธีเขียนอุทธรณ์ขอลดโทษ
ขอขยายระยะเวลาอุทธรณ์ได้เมื่อไร
ขอได้เมื่อมีพฤติการณ์พิเศษ และต้องยื่นคำขอก่อนครบกำหนดอุทธรณ์ เว้นแต่มีเหตุสุดวิสัย ป.วิ.อ. ไม่มีบทเรื่องขยายเวลาไว้โดยเฉพาะ มาตรา 15 จึงให้นำประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ป.วิ.พ.) มาใช้เท่าที่พอใช้ได้ และ ป.วิ.พ. มาตรา 23 ให้ศาลขยายระยะเวลาได้เมื่อมีพฤติการณ์พิเศษ โดยคู่ความต้องมีคำขอขึ้นมาก่อนสิ้นระยะเวลานั้น
พฤติการณ์พิเศษคืออะไร
พฤติการณ์พิเศษคือเหตุที่ทำให้ไม่อาจยื่นอุทธรณ์ให้เรียบร้อยได้ทันตามปกติ เหตุที่ผู้ขอมักยกขึ้นอ้าง เช่น ยังไม่ได้รับสำเนาคำพิพากษาหรือเอกสารในสำนวนที่จำเป็น จำเลยเจ็บป่วยจนให้ข้อมูลกับทนายไม่ได้ หรือคดีมีเอกสารจำนวนมากจนต้องใช้เวลาตรวจ แต่เหตุใดจะถือเป็นพฤติการณ์พิเศษหรือไม่ ศาลเป็นผู้วินิจฉัยเป็นรายคดี การอ้างเพียงว่า “ยังไม่ว่าง” หรือ “เพิ่งตัดสินใจจะอุทธรณ์” มีน้ำหนักน้อย
เหตุสุดวิสัยต่างจากพฤติการณ์พิเศษอย่างไร
เหตุสุดวิสัยเป็นเงื่อนไขที่เข้มกว่ามาก ใช้เฉพาะกรณีที่ยื่นคำขอก่อนครบกำหนดไม่ได้จริง ๆ เพราะเหตุที่อยู่นอกเหนือการควบคุม ถ้าเลยกำหนดไปแล้ว คำขอขยายเวลาจะต้องพิสูจน์ให้ได้ว่ามีเหตุสุดวิสัย ไม่ใช่แค่พฤติการณ์พิเศษ ซึ่งยากกว่ามาก นี่คือเหตุผลที่ไม่ควรรอจนวันสุดท้าย
คำขอขยายเวลาควรมีอะไรบ้าง
- วันที่อ่านคำพิพากษา และวันครบกำหนดอุทธรณ์ตามที่ตรวจแล้ว
- เหตุที่ทำให้ยื่นไม่ทัน เล่าตามลำดับเวลาจริง
- เอกสารประกอบเหตุนั้น เช่น หลักฐานการขอคัดสำเนาที่ยังไม่ได้รับ หรือใบรับรองแพทย์
- จำนวนวันที่ขอขยาย ซึ่งควรสมเหตุสมผลกับงานที่เหลือ
ระหว่างรอศาลสั่ง ควรเตรียมอุทธรณ์ต่อไปด้วย เพราะศาลอาจไม่อนุญาต หรืออนุญาตน้อยกว่าที่ขอ และถ้าจำเป็นต้องขอขยายอีกครั้ง ก็ต้องยื่นก่อนครบกำหนดที่ขยายใหม่และต้องมีพฤติการณ์พิเศษเช่นเดียวกัน
ยื่นอุทธรณ์เลยกำหนดแล้วจะเป็นอย่างไร
ศาลชั้นต้นซึ่งเป็นผู้ตรวจรับอุทธรณ์อาจสั่งไม่รับอุทธรณ์ที่ยื่นเกินกำหนด ถ้าศาลชั้นต้นสั่งไม่รับ ผู้อุทธรณ์ยังยื่นคำร้องอุทธรณ์คำสั่งนั้นได้ภายใน 15 วันนับแต่วันฟังคำสั่ง โดยยื่นที่ศาลชั้นต้น และคำสั่งของศาลอุทธรณ์ในเรื่องนี้เป็นที่สุด (มาตรา 198 ทวิ) แต่ช่องทางนี้มีไว้โต้แย้งคำสั่งที่ไม่ถูกต้อง ไม่ได้ทำให้อุทธรณ์ที่ยื่นช้าจริงกลายเป็นยื่นทัน
เมื่อไม่มีการอุทธรณ์ที่ศาลรับไว้ ช่องทางขอให้ศาลอุทธรณ์ทบทวนโทษก็ปิดลง สิ่งที่เหลือคือช่องทางหลังคดีถึงที่สุด ซึ่งเป็นคนละเรื่องกับการอุทธรณ์ อ่านได้ที่ คดีถึงที่สุดแล้ว ยังมีทางลดโทษไหม
ตารางลำดับเวลาที่ควรรู้
| ขั้นตอน | กำหนดเวลา | ยื่นที่ไหน | ตัวบท |
|---|---|---|---|
| ศาลชั้นต้นอ่านคำพิพากษา | เริ่มนับกำหนดอุทธรณ์ | — | ป.วิ.อ. มาตรา 198 |
| ยื่นอุทธรณ์ | ภายในหนึ่งเดือน | ศาลชั้นต้น หรือพัศดีถ้าอยู่ในเรือนจำ | มาตรา 198 และ 199 |
| ขอขยายระยะเวลาอุทธรณ์ | ก่อนครบกำหนด เว้นแต่มีเหตุสุดวิสัย | สอบถามศาลชั้นต้นที่พิจารณาคดี | มาตรา 15 และ ป.วิ.พ. มาตรา 23 |
| อุทธรณ์คำสั่งไม่รับอุทธรณ์ | ภายใน 15 วันนับแต่วันฟังคำสั่ง | ศาลชั้นต้น | มาตรา 198 ทวิ |
| อีกฝ่ายยื่นคำแก้อุทธรณ์ | ภายใน 15 วันนับแต่ได้รับสำเนา | — | มาตรา 200 |
| ถอนอุทธรณ์ | ก่อนศาลอุทธรณ์อ่านคำพิพากษา | ศาลชั้นต้นหรือศาลอุทธรณ์ แล้วแต่สำนวนอยู่ที่ใด | มาตรา 202 |
| ฎีกา | ภายในหนึ่งเดือนนับแต่อ่านคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ | ศาลชั้นต้น | มาตรา 216 |
หลังยื่นอุทธรณ์แล้ว ขั้นตอนต่อจากนี้จะใช้เวลาอีกระยะหนึ่ง ดูลำดับเหตุการณ์ได้ที่ อุทธรณ์คดีอาญาใช้เวลานานแค่ไหน
ตัวอย่างสมมติ: ขอขยายเวลาก่อนครบกำหนด
นาย ก. (ตัวอย่างสมมติ) ถูกศาลชั้นต้นพิพากษาจำคุกและได้ประกันตัว ครอบครัวลังเลอยู่นานว่าจะอุทธรณ์หรือไม่ กว่าจะติดต่อทนายก็เหลือเวลาไม่กี่วัน และสำเนาเอกสารบางส่วนที่ขอคัดไว้ยังไม่ได้รับ ทนายจึงยื่นคำขอขยายระยะเวลาอุทธรณ์ก่อนวันครบกำหนด พร้อมหลักฐานการขอคัดเอกสาร และเตรียมร่างอุทธรณ์ไปพร้อมกัน
ศาลจะอนุญาตหรือไม่เป็นดุลพินิจของศาล แต่อย่างน้อยคำขอของนาย ก. ยื่นทันเวลาตามเงื่อนไขของกฎหมาย ถ้านาย ก. รอจนเลยกำหนดแล้วค่อยยื่น เขาจะต้องพิสูจน์เหตุสุดวิสัย ซึ่งเหตุ “ลังเลใจ” ยากที่ศาลจะถือว่าเข้าข่าย และเมื่อยื่นอุทธรณ์ นาย ก. ต้องไปแสดงตนต่อเจ้าพนักงานศาลด้วยตัวเอง เพราะถูกพิพากษาจำคุกและไม่ได้ถูกคุมขัง
สิ่งที่ควรทำทันทีหลังฟังคำพิพากษา
- จดวันที่ศาลอ่านคำพิพากษา และสอบถามวันครบกำหนดอุทธรณ์
- ขอคัดสำเนาคำพิพากษาและเอกสารที่จำเป็น
- ยื่นขอปล่อยชั่วคราวถ้าถูกพิพากษาจำคุก
- ปรึกษาทนายภายในสัปดาห์แรก และตรวจว่าคดีติดข้อห้ามอุทธรณ์ตามมาตรา 193 ทวิ หรือไม่
- ถ้าเห็นว่าจะไม่ทัน ยื่นคำขอขยายเวลาก่อนครบกำหนด อย่ารอวันสุดท้าย
เรื่องกำหนดเวลาเป็นเรื่องที่พลาดแล้วแก้ยากที่สุดในคดีอาญา ถ้าคุณกำลังนับวันอยู่ ติดต่อสำนักงานเพื่อให้ทนายตรวจวันครบกำหนดและวางแผนการยื่นได้
คำถามที่พบบ่อย
อุทธรณ์คดีอาญานับเป็น 30 วันใช่ไหม
ไม่ใช่ ตัวบท ป.วิ.อ. มาตรา 198 ใช้คำว่า “หนึ่งเดือน” นับแต่วันที่อ่านหรือถือว่าได้อ่านคำพิพากษา ไม่ได้กำหนดเป็นจำนวนวัน จึงควรตรวจวันครบกำหนดกับศาลหรือทนาย แทนการนับเอง
อยู่ในเรือนจำจะยื่นอุทธรณ์อย่างไร
ยื่นต่อพัศดีภายในกำหนดอุทธรณ์ได้ ตามมาตรา 199 และถ้าเอกสารไปถึงศาลช้าโดยไม่ใช่ความผิดของผู้ยื่น กฎหมายให้ถือว่ายื่นทันเวลา ญาติและทนายช่วยเตรียมเนื้อหาและประสานกับเรือนจำได้
ไม่ไปแสดงตนตอนยื่นอุทธรณ์ได้ไหม
ไม่ได้ ถ้าคำพิพากษาให้จำคุกและจำเลยไม่ได้ถูกคุมขังอยู่ เพราะมาตรา 198 กำหนดให้จำเลยแสดงตนต่อเจ้าพนักงานศาลในขณะยื่น มิฉะนั้นศาลไม่รับอุทธรณ์ ยกเว้นจำเลยที่ศาลรอการลงโทษจำคุกไว้หรือรับโทษจำคุกครบแล้ว
ขอขยายเวลาแล้ว ศาลไม่อนุญาต ต้องทำอย่างไร
ต้องยื่นอุทธรณ์ภายในกำหนดเดิมที่ยังเหลืออยู่ จึงควรยื่นคำขอขยายแต่เนิ่น ๆ และเตรียมร่างอุทธรณ์ไปพร้อมกันเสมอ อย่าถือว่าการยื่นคำขอขยายทำให้เวลาหยุดเดินแล้ว
อัยการมีเวลาอุทธรณ์เท่ากับจำเลยไหม
เท่ากัน คือหนึ่งเดือนนับแต่วันที่อ่านหรือถือว่าได้อ่านคำพิพากษาให้ฝ่ายที่อุทธรณ์ฟัง และมาตรา 197 ให้อีกฝ่ายอุทธรณ์ได้แม้มีฝ่ายหนึ่งยื่นอุทธรณ์ไปก่อนแล้ว การที่จำเลยอุทธรณ์จึงไม่ได้ปิดสิทธิอุทธรณ์ของโจทก์
ฎีกาต้องยื่นภายในกี่วัน
ภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันที่อ่านหรือถือว่าได้อ่านคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ ตาม ป.วิ.อ. มาตรา 216 และยื่นที่ศาลชั้นต้นเช่นเดียวกับอุทธรณ์ ทั้งนี้ต้องตรวจก่อนว่าคดีติดข้อห้ามฎีกาหรือไม่
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ