วิธีเขียนอุทธรณ์ขอลดโทษให้ศาลอ่านแล้วเห็นภาพ โครงสร้างและตัวอย่างประโยค

เมื่อศาลชั้นต้นพิพากษาลงโทษแล้ว หลายครอบครัวตัดสินใจว่าจะไม่เถียงเรื่องว่าทำผิดจริงหรือไม่ แต่จะขอให้ศาลอุทธรณ์ลงโทษเบาลงหรือรอการลงโทษ คำถามถัดมาคือจะเขียนอย่างไรให้ผู้พิพากษาที่ไม่เคยเห็นหน้าจำเลยอ่านแล้วเข้าใจชีวิตของเขา และเห็นเหตุที่ควรปรานี บทความนี้อธิบายวิธีเขียนอุทธรณ์ขอลดโทษทีละส่วน บอกว่าแต่ละส่วนควรมีอะไร และชี้ข้อผิดพลาดที่ทำให้อุทธรณ์ไม่ได้รับน้ำหนัก

อุทธรณ์ขอลดโทษคืออะไร และกฎหมายกำหนดรูปแบบไว้อย่างไร

อุทธรณ์ขอลดโทษ คือ คำคัดค้านคำพิพากษาศาลชั้นต้นที่ไม่ได้โต้แย้งว่าจำเลยไม่ได้กระทำผิด แต่ขอให้ศาลอุทธรณ์แก้โทษให้เบาลง เช่น ลดระยะเวลาจำคุก ลงโทษสถานเบา หรือรอการลงโทษ ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา (ป.วิ.อ.) มาตรา 193 กำหนดว่าอุทธรณ์ทุกฉบับต้องระบุข้อเท็จจริงโดยย่อหรือข้อกฎหมายที่ยกขึ้นอ้าง และต้องเรียงเป็นลำดับ ข้อนี้คือหัวใจของการเขียน เพราะศาลอุทธรณ์พิจารณาจากสิ่งที่คุณยกขึ้นมาในอุทธรณ์ ไม่ได้ค้นหาเหตุปรานีแทนคุณ

อุทธรณ์ต้องยื่นที่ศาลชั้นต้นที่ตัดสินคดี ภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันที่อ่านคำพิพากษาให้ฟัง ตาม ป.วิ.อ. มาตรา 198 ไม่ใช่ยื่นตรงที่ศาลอุทธรณ์ ถ้าคำพิพากษาให้จำเลยรับโทษจำคุกและจำเลยไม่ได้ถูกคุมขังอยู่ จำเลยต้องไปแสดงตนต่อเจ้าพนักงานศาลตอนยื่นด้วย มิฉะนั้นศาลไม่รับอุทธรณ์ ข้อนี้ไม่ใช้กับจำเลยที่ศาลรอการลงโทษจำคุกไว้แล้ว ถ้าใกล้ครบกำหนดแล้วยังเตรียมไม่ทัน ต้องยื่นคำขอขยายเวลาก่อนครบกำหนด (เว้นแต่มีเหตุสุดวิสัย) และต้องมีพฤติการณ์พิเศษ

ก่อนลงมือเขียน ต้องตรวจอะไรบ้าง

เรื่องแรกคือคดีของคุณอุทธรณ์เรื่องโทษได้หรือไม่ ศาลถือว่าการขอให้ลงโทษสถานเบาหรือขอรอการลงโทษเป็นการโต้แย้งดุลพินิจในการกำหนดโทษ จึงเป็น “ปัญหาข้อเท็จจริง” ไม่ใช่ข้อกฎหมาย และ ป.วิ.อ. มาตรา 193 ทวิ ห้ามอุทธรณ์ปัญหาข้อเท็จจริงในคดีที่อัตราโทษสูงสุดตามกฎหมายจำคุกไม่เกิน 3 ปี หรือปรับไม่เกิน 60,000 บาท เว้นแต่จำเลยถูกพิพากษาให้จำคุก ให้กักขังแทนจำคุก ถูกรอการลงโทษ ถูกรอการกำหนดโทษ หรือถูกปรับเกิน 1,000 บาท ซึ่งยังอุทธรณ์ได้ อ่านเกณฑ์เต็มได้ที่ ข้อห้ามอุทธรณ์ตามมาตรา 193 ทวิ และการขอรับรองตามมาตรา 193 ตรี

เรื่องที่สองคืออ่านคำพิพากษาศาลชั้นต้นฉบับเต็มให้ละเอียด จดว่าศาลลงโทษฐานใด กี่ปี ลดโทษให้แล้วเพราะเหตุใด และถ้าไม่รอการลงโทษ ศาลให้เหตุผลว่าอย่างไร เหตุผลของศาลชั้นต้นคือสิ่งที่อุทธรณ์ต้องตอบให้ได้ อุทธรณ์ที่เขียนวนอยู่กับความเสียใจโดยไม่แตะเหตุผลของศาลเลย มักไม่ทำให้ศาลอุทธรณ์เห็นว่าควรแก้

เรื่องที่สามคือตัดสินใจให้ชัดว่าจะขอเฉพาะเรื่องโทษ หรือจะโต้แย้งว่าไม่ได้กระทำผิดด้วย สองเป้าหมายนี้ต้องใช้น้ำเสียงและพยานหลักฐานต่างกัน ดูการชั่งน้ำหนักได้ที่ อุทธรณ์ขอให้ยกฟ้องกับอุทธรณ์ขอลดโทษต่างกันอย่างไร

วิธีเขียนอุทธรณ์ขอลดโทษ: โครงทีละส่วน

อุทธรณ์ที่อ่านง่ายมักเรียงตามลำดับด้านล่าง แต่ละส่วนมีหน้าที่ของตัวเอง ถ้าส่วนใดหายไป ศาลอาจต้องเดาว่าคุณต้องการอะไร

1. ส่วนหัวของคดี ระบุชื่อศาล หมายเลขคดีดำและคดีแดง ชื่อโจทก์และจำเลย และบอกว่าผู้ยื่นคือจำเลยคนใด ข้อมูลทั้งหมดต้องตรงกับคำพิพากษาทุกตัวอักษร
2. ย่อคำพิพากษาศาลชั้นต้น สรุปว่าศาลพิพากษาว่ามีความผิดฐานใด ตามมาตราใด ลงโทษเท่าใด และลดโทษแล้วคงเหลือเท่าใด เขียนสั้นและตรงตามคำพิพากษา ไม่ใส่ความเห็น
3. ขอบเขตของอุทธรณ์ บอกตรง ๆ ว่าจำเลยไม่โต้แย้งข้อเท็จจริงเรื่องการกระทำผิด แต่ขอให้ศาลพิจารณาเรื่องการกำหนดโทษ ประโยคเดียวนี้ช่วยให้ศาลรู้ทันทีว่าต้องอ่านอุทธรณ์ด้วยมุมใด
4. เหตุที่ขอให้ลดโทษ เรียงเป็นข้อ ข้อละหนึ่งเหตุ ในแต่ละข้อให้มีสามส่วน คือ ข้อเท็จจริง หลักฐานที่แนบ และเหตุผลว่าทำไมเรื่องนี้จึงเป็นเหตุอันควรปรานี
5. ตอบเหตุผลของศาลชั้นต้น ถ้าศาลชั้นต้นไม่รอการลงโทษเพราะเห็นว่ายังไม่ได้เยียวยาผู้เสียหาย ให้แสดงว่าสถานการณ์เปลี่ยนไปแล้ว หรือมีข้อเท็จจริงที่ศาลยังไม่เคยเห็น
6. คำขอท้ายอุทธรณ์ ระบุให้ชัดว่าขอให้ศาลอุทธรณ์พิพากษาแก้อย่างไร เช่น ลดโทษ รอการลงโทษ หรือทั้งสองอย่างเป็นคำขอหลักและคำขอรอง
7. รายการเอกสารแนบและลายมือชื่อ ใส่หมายเลขเอกสารให้ตรงกับที่อ้างในเนื้อความ และตรวจว่าผู้ลงชื่อถูกต้องตามที่ศาลกำหนด

เหตุที่ยกขึ้นอ้างควรผูกกับหลักกฎหมายใด

เหตุอันควรปรานีที่ศาลใช้ชั่งน้ำหนักมีที่มาจากตัวบทสองมาตราหลัก ประมวลกฎหมายอาญา (ป.อ.) มาตรา 78 ให้ศาลลดโทษได้ไม่เกินกึ่งหนึ่งเมื่อมีเหตุบรรเทาโทษ เช่น มีคุณความดีมาแต่ก่อน รู้สึกความผิดและพยายามบรรเทาผลร้าย หรือให้ความรู้แก่ศาลอันเป็นประโยชน์ ส่วน ป.อ. มาตรา 56 ให้ศาลรอการลงโทษได้เมื่อจะลงโทษจำคุกไม่เกิน 5 ปีและเข้าเงื่อนไขเรื่องประวัติ โดยคำนึงถึงอายุ ประวัติ ความประพฤติ สุขภาพ อาชีพ สิ่งแวดล้อม และการพยายามบรรเทาผลร้าย ทั้งสองเรื่องเป็นดุลพินิจของศาลเสมอ รายละเอียดแต่ละเหตุอยู่ที่ เหตุบรรเทาโทษตามมาตรา 78

ข้อเท็จจริงที่จะเขียน	หลักที่เกี่ยวข้อง	หลักฐานที่ควรแนบ
ไม่เคยรับโทษจำคุกมาก่อน	ป.อ. มาตรา 56 (เงื่อนไขเรื่องประวัติ)	ข้อเท็จจริงในคำพิพากษาหรือรายงานที่ศาลมีอยู่แล้ว
ชดใช้หรือเยียวยาผู้เสียหายแล้ว	มาตรา 78 (พยายามบรรเทาผลร้าย) และมาตรา 56	บันทึกข้อตกลง หลักฐานการโอนเงิน
เป็นผู้หารายได้หลักของครอบครัว	มาตรา 56 (อาชีพ สิ่งแวดล้อม เหตุอันควรปรานี)	หนังสือรับรองการทำงาน เอกสารแสดงภาระเลี้ยงดู
มีโรคประจำตัวหรือดูแลผู้ป่วย	มาตรา 56 (สุขภาพ)	ใบรับรองแพทย์ ประวัติการรักษา
ทำประโยชน์ต่อชุมชนมาก่อน	มาตรา 78 (คุณความดีมาแต่ก่อน)	หนังสือรับรองจากผู้นำชุมชน ใบประกาศ

เอกสารแต่ละชนิดควรเตรียมอย่างไร ดูเช็กลิสต์ได้ที่ เอกสารประกอบอุทธรณ์ขอลดโทษ

ตัวอย่างอุทธรณ์ขอลดโทษ: ถ้อยคำสั้น ๆ ที่ใช้เป็นแนวทาง

ถ้อยคำด้านล่างเป็นตัวอย่างเพื่อให้เห็นลักษณะการเรียบเรียงเท่านั้น ไม่ใช่แบบฟอร์มสำเร็จรูป ข้อความในวงเล็บต้องเปลี่ยนตามข้อเท็จจริงจริงของคดี และควรให้ทนายตรวจและปรับถ้อยคำก่อนยื่นทุกครั้ง เพราะแต่ละคดีมีเหตุผลของศาลชั้นต้นที่ต้องตอบต่างกัน

ตัวอย่างการเขียนขอบเขตอุทธรณ์

จำเลยไม่ประสงค์โต้แย้งข้อเท็จจริงตามที่ศาลชั้นต้นวินิจฉัย แต่ขออุทธรณ์ในส่วนการกำหนดโทษ เนื่องจากจำเลยมีเหตุอันควรปรานีดังจะกล่าวต่อไปนี้

ตัวอย่างการเขียนเหตุหนึ่งข้อ

ภายหลังศาลชั้นต้นมีคำพิพากษา จำเลยได้ชดใช้ค่าเสียหายแก่ผู้เสียหายแล้วเป็นเงิน (จำนวน) บาท ตามบันทึกข้อตกลงลงวันที่ (วันที่) ปรากฏตามเอกสารท้ายอุทธรณ์หมายเลข 1 แสดงว่าจำเลยรู้สึกผิดและพยายามบรรเทาผลร้ายที่เกิดขึ้น

ตัวอย่างคำขอท้ายอุทธรณ์

ขอศาลอุทธรณ์ได้โปรดพิพากษาแก้คำพิพากษาศาลชั้นต้น โดยรอการลงโทษจำคุกแก่จำเลยไว้ หากศาลอุทธรณ์เห็นว่าไม่สมควรรอการลงโทษ ขอได้โปรดลดโทษจำคุกแก่จำเลยให้น้อยลง

สังเกตว่าตัวอย่างคำขอเขียนเป็นคำขอหลักและคำขอรอง ถ้าศาลไม่ให้สิ่งที่ขอเป็นอันดับแรก ศาลยังพิจารณาสิ่งที่ขอรองลงมาได้ แต่ต้องระวังว่าคำขอต้องอยู่ในกรอบที่กฎหมายเปิดให้ เช่น การรอการลงโทษตามมาตรา 56 ใช้ได้เมื่อศาลจะลงโทษจำคุกไม่เกิน 5 ปี ถ้าศาลชั้นต้นลงโทษเกินกว่านั้น ต้องขอให้ลดโทษลงก่อน

ตัวอย่างสมมติ: จากคำวิงวอนห้าหน้า เหลือเหตุที่ศาลเห็นภาพ

นาย ก. (ตัวอย่างสมมติ) ถูกศาลชั้นต้นพิพากษาจำคุก 2 ปีโดยไม่รอการลงโทษ ศาลให้เหตุผลว่าความเสียหายสูงและจำเลยยังไม่ได้ชดใช้ ร่างแรกที่ครอบครัวเขียนยาวห้าหน้า เล่าความเสียใจ ขอความเมตตาซ้ำหลายรอบ แต่ไม่มีเอกสารแนบเลย และไม่ได้พูดถึงเหตุผลที่ศาลชั้นต้นให้ไว้

เมื่อเรียบเรียงใหม่ อุทธรณ์เหลือสี่ข้อ ข้อแรกตอบเหตุผลของศาลโดยตรงว่าได้ชดใช้ผู้เสียหายครบแล้ว พร้อมบันทึกข้อตกลงและสลิปโอนเงิน ข้อสองแสดงว่าไม่เคยรับโทษจำคุกมาก่อน ข้อสามแสดงภาระเลี้ยงดูมารดาที่ป่วยพร้อมใบรับรองแพทย์ ข้อสี่แนบหนังสือรับรองจากนายจ้างว่าจะรับกลับเข้าทำงาน ศาลอุทธรณ์จะเห็นด้วยหรือไม่ยังเป็นดุลพินิจ แต่ฉบับที่สองให้ข้อมูลที่ศาลใช้ตัดสินได้จริง

ข้อผิดพลาดที่ทำให้ศาลไม่รับหรือไม่ให้น้ำหนัก

• ยื่นเลยกำหนดหนึ่งเดือน หรือเข้าใจผิดว่าต้องยื่นที่ศาลอุทธรณ์
• จำเลยที่ต้องโทษจำคุกและไม่ได้ถูกคุมขัง ไม่ได้ไปแสดงตนตอนยื่น
• คดีติดข้อห้ามตามมาตรา 193 ทวิ และจำเลยไม่เข้าข้อยกเว้น แต่ยังอุทธรณ์ข้อเท็จจริงโดยไม่ได้ขออนุญาตหรือขอให้รับรองตามมาตรา 193 ตรี
• เขียนว่าไม่ได้ทำผิดสลับกับขอความเมตตาในลักษณะขัดกันเอง ทำให้น้ำหนักของทั้งสองเรื่องลดลง
• อ้างเหตุลอย ๆ เช่น “จำเลยเป็นคนดี” โดยไม่มีเอกสารหรือข้อเท็จจริงรองรับ
• ใช้ถ้อยคำตำหนิผู้เสียหาย ตำหนิพยาน หรือตำหนิศาลชั้นต้น ซึ่งขัดกับการแสดงว่ารู้สึกผิด
• คัดลอกอุทธรณ์ของคดีอื่นจากอินเทอร์เน็ตมาทั้งฉบับ จนข้อเท็จจริงไม่ตรงกับคดีของตัวเอง
• ไม่มีคำขอท้ายอุทธรณ์ หรือขอสิ่งที่กฎหมายไม่เปิดให้ในสภาพคดีนั้น

ภาพรวมของขั้นตอนทั้งหมดตั้งแต่ฟังคำพิพากษาจนถึงวันที่ศาลอุทธรณ์ตัดสิน อ่านได้ที่ คู่มืออุทธรณ์ขอลดโทษคดีอาญาฉบับสมบูรณ์

อุทธรณ์ที่ดีเริ่มจากการอ่านคำพิพากษาให้เข้าใจ แล้วเลือกเหตุที่มีหลักฐานจริงมาเรียงให้ศาลเห็น เวลาหนึ่งเดือนผ่านไปเร็ว ถ้าคุณยังไม่แน่ใจว่าคดีอุทธรณ์เรื่องโทษได้หรือไม่ หรืออยากให้ช่วยตรวจร่างที่เขียนไว้ ติดต่อสำนักงาน ก่อนครบกำหนดยื่น

คำถามที่พบบ่อย

มีแบบฟอร์มอุทธรณ์คดีอาญาสำเร็จรูปให้กรอกได้เลยไหม

ไม่ควรพึ่งแบบสำเร็จรูป เพราะส่วนที่ศาลให้น้ำหนักคือเหตุของคดีคุณเองและหลักฐานที่แนบ ซึ่งไม่มีแบบใดเขียนแทนได้ ตัวอย่างถ้อยคำใช้ดูลักษณะการเรียบเรียงได้ แต่ควรให้ทนายปรับให้ตรงกับคำพิพากษาและข้อเท็จจริงของคดีก่อนยื่น

อุทธรณ์ขอลดโทษควรยาวกี่หน้า

ไม่มีจำนวนหน้าที่ตายตัว สิ่งที่ ป.วิ.อ. มาตรา 193 กำหนดคือระบุข้อเท็จจริงโดยย่อหรือข้อกฎหมายที่ยกขึ้นอ้างและเรียงเป็นลำดับ อุทธรณ์ที่สั้น ชัด แยกเหตุเป็นข้อ และมีเอกสารรองรับ มักอ่านง่ายกว่าฉบับยาวที่วนซ้ำ

ถ้าจำเลยอยู่ในเรือนจำ จะยื่นอุทธรณ์อย่างไร

ยื่นผ่านพัศดีได้ภายในกำหนดอุทธรณ์ ตาม ป.วิ.อ. มาตรา 199 ถ้าเอกสารถึงศาลช้าโดยไม่ใช่ความผิดของผู้ยื่น กฎหมายให้ถือว่ายื่นทันเวลา ครอบครัวจึงควรประสานกับทนายเรื่องเอกสารแนบตั้งแต่เนิ่น ๆ

ถ้าศาลชั้นต้นไม่รับอุทธรณ์ ทำอะไรได้บ้าง

ยื่นคำร้องอุทธรณ์คำสั่งไม่รับอุทธรณ์ได้ภายใน 15 วันนับแต่วันฟังคำสั่ง โดยยื่นที่ศาลชั้นต้น ตาม ป.วิ.อ. มาตรา 198 ทวิ และคำสั่งของศาลอุทธรณ์ในเรื่องนี้เป็นที่สุด จึงควรให้ทนายตรวจเหตุที่ศาลไม่รับทันที

อุทธรณ์ขอลดโทษแล้ว ศาลจะลงโทษหนักขึ้นได้ไหม

ถ้าจำเลยอุทธรณ์ฝ่ายเดียว ศาลอุทธรณ์เพิ่มโทษไม่ได้ ตาม ป.วิ.อ. มาตรา 212 แต่ถ้าโจทก์อุทธรณ์ขอให้เพิ่มโทษด้วย ศาลเพิ่มโทษได้ จึงควรตรวจว่าอีกฝ่ายยื่นอุทธรณ์ด้วยหรือไม่