อุทธรณ์ขอให้ยกฟ้อง กับ อุทธรณ์ขอลดโทษ ต่างกันอย่างไร และควรเลือกแบบไหน

เมื่อถูกศาลชั้นต้นพิพากษาลงโทษ คนส่วนใหญ่อยากยื่นอุทธรณ์ขอให้ยกฟ้อง แต่ทนายบางคนกลับแนะนำให้ขอลดโทษแทน บางคดีแนะนำให้ขอทั้งสองอย่าง ความต่างนี้ไม่ใช่เรื่องรสนิยม แต่ขึ้นกับพยานหลักฐานในสำนวน สิ่งที่จำเลยเคยให้การไว้ และความเสี่ยงที่ยอมรับได้ บทความนี้เปรียบเทียบสองทางให้เห็นทีละประเด็น และให้คำถามที่ช่วยตัดสินใจร่วมกับทนาย

อุทธรณ์ขอให้ยกฟ้องกับอุทธรณ์ขอลดโทษ คืออะไร

อุทธรณ์ขอให้ยกฟ้อง คือ อุทธรณ์ที่โต้แย้งว่าศาลชั้นต้นไม่ควรพิพากษาว่าจำเลยมีความผิดเลย เช่น พยานหลักฐานของโจทก์ไม่พอให้ฟังได้ว่าจำเลยเป็นผู้กระทำ หรือการกระทำตามที่ฟังได้ไม่เป็นความผิดตามบทที่ฟ้อง ถ้าศาลอุทธรณ์เห็นด้วย ผลคือจำเลยไม่มีความผิดในคดีนั้น ส่วนอุทธรณ์ขอลดโทษ คือ อุทธรณ์ที่ไม่โต้แย้งเรื่องการกระทำผิด แต่ขอให้ศาลอุทธรณ์แก้โทษให้เบาลง เช่น ลดระยะเวลาจำคุก ลงโทษสถานเบา หรือรอการลงโทษ

ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา (ป.วิ.อ.) มาตรา 193 ให้อุทธรณ์ได้ทั้งปัญหาข้อเท็จจริงและข้อกฎหมาย เว้นแต่กฎหมายห้ามไว้ ทั้งสองทางยื่นที่ศาลชั้นต้นภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษา ตาม ป.วิ.อ. มาตรา 198 เหมือนกัน ความต่างอยู่ที่สิ่งที่ต้องพิสูจน์และวิธีเล่าเรื่องต่อศาล ภาพรวมของทุกขั้นตอนอยู่ที่ คู่มืออุทธรณ์ขอลดโทษคดีอาญา

เปรียบเทียบสองทางทีละประเด็น

ประเด็น	อุทธรณ์ขอให้ยกฟ้อง	อุทธรณ์ขอลดโทษ
เป้าหมาย	ให้ศาลพิพากษาว่าจำเลยไม่มีความผิด	ให้ศาลลงโทษเบาลงหรือรอการลงโทษ
สิ่งที่ต้องโต้แย้ง	การรับฟังพยานหลักฐาน หรือการปรับบทกฎหมายของศาลชั้นต้น	ดุลพินิจในการกำหนดโทษ และเหตุอันควรปรานี
หลักฐานที่ใช้	พยานในสำนวนที่ศาลชั้นต้นรับฟังแล้ว ชี้จุดที่ขัดแย้งหรือไม่พอ	ข้อเท็จจริงเกี่ยวกับตัวจำเลย การชดใช้ ภาระครอบครัว สุขภาพ
น้ำเสียงต่อศาล	ยืนยันความบริสุทธิ์ ชี้ข้อบกพร่องของคดีโจทก์	แสดงความสำนึกผิดและการแก้ไขผลร้าย
ผลถ้าศาลเห็นด้วย	ไม่มีความผิดในคดีนั้น	ยังมีความผิด แต่โทษเบาลง หรือรอการลงโทษ
คดีที่โทษสูงสุดไม่เกิน 3 ปี	ข้อเท็จจริงต้องห้ามตามมาตรา 193 ทวิ เว้นแต่เข้าข้อยกเว้นของจำเลย ข้อกฎหมายไม่ติดข้อห้ามนี้	เป็นปัญหาข้อเท็จจริง จึงติดข้อห้ามเดียวกัน เว้นแต่เข้าข้อยกเว้นของจำเลย

แถวสุดท้ายสำคัญมาก ศาลถือว่าการขอลดโทษหรือขอรอการลงโทษเป็นการโต้แย้งดุลพินิจในการกำหนดโทษ จึงเป็นปัญหาข้อเท็จจริง ไม่ใช่ข้อกฎหมาย ในคดีที่อัตราโทษสูงสุดตามกฎหมายจำคุกไม่เกิน 3 ปีหรือปรับไม่เกิน 60,000 บาท ป.วิ.อ. มาตรา 193 ทวิ ห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริง เว้นแต่จำเลยถูกจำคุก กักขังแทนจำคุก รอการลงโทษ รอการกำหนดโทษ หรือปรับเกิน 1,000 บาท ถ้าติดข้อห้ามจริง ยังมีทางขอให้ผู้พิพากษาที่พิจารณาคดีรับรองตามมาตรา 193 ตรี

รอการลงโทษไม่เท่ากับยกฟ้อง

หลายครอบครัวเข้าใจว่าถ้าได้รอการลงโทษ ก็เหมือนชนะคดี ความจริงคือประมวลกฎหมายอาญา (ป.อ.) มาตรา 56 ใช้ถ้อยคำว่าศาล “พิพากษาว่าผู้นั้นมีความผิด” แต่รอการกำหนดโทษหรือรอการลงโทษไว้ จำเลยจึงยังมีความผิดตามคำพิพากษา และถ้าระหว่างระยะเวลาที่ศาลรอไว้ไปกระทำความผิดที่ไม่ใช่ความผิดโดยประมาทหรือลหุโทษจนถูกพิพากษาจำคุก ป.อ. มาตรา 58 ให้ศาลในคดีหลังนำโทษที่รอไว้มาบวกเข้ากับโทษคดีใหม่

ข้อนี้เป็นเหตุผลที่บางคนเลือกสู้ขอยกฟ้องต่อแม้มีโอกาสได้รอการลงโทษ เช่น คนที่อาชีพหรือใบอนุญาตบางประเภทผูกกับประวัติการต้องคำพิพากษา ซึ่งต้องชั่งกับความเสี่ยงอีกด้านอย่างรอบคอบ

ความเสี่ยงที่ต้องชั่งก่อนเลือก

ความน่าเชื่อถือต่อศาล

อุทธรณ์ที่ยืนยันว่าไม่ได้ทำ แล้วย่อหน้าถัดไปบอกว่าสำนึกผิดอย่างยิ่ง ทำให้ศาลอ่านแล้วสับสนว่าจำเลยต้องการสื่ออะไร น้ำหนักของทั้งสองเรื่องอาจลดลงพร้อมกัน ถ้าพยานหลักฐานของโจทก์แน่นหนา การทุ่มทั้งหมดไปที่การยกฟ้องอาจทำให้เสียโอกาสแสดงเหตุปรานีอย่างเต็มที่

สิ่งที่จำเลยเคยให้การไว้

ถ้าจำเลยรับสารภาพในศาลชั้นต้น การกลับมาเถียงในชั้นอุทธรณ์ว่าไม่ได้กระทำผิดมีข้อจำกัดมาก ทางที่เหมาะกับกรณีนี้มักเป็นการขอให้ลงโทษเบาลงหรือรอการลงโทษ อ่านเพิ่มที่ รับสารภาพแล้วยังอุทธรณ์ขอลดโทษได้ไหม

โจทก์อุทธรณ์ด้วยหรือไม่

ป.วิ.อ. มาตรา 212 ห้ามศาลอุทธรณ์เพิ่มโทษจำเลยเมื่อจำเลยอุทธรณ์ฝ่ายเดียว แต่ถ้าโจทก์อุทธรณ์ขอให้เพิ่มโทษด้วย ศาลเพิ่มโทษได้ หลักนี้ใช้เหมือนกันทั้งสองทาง ดังนั้นไม่ว่าจะเลือกทางใด ควรตรวจว่าอีกฝ่ายยื่นอุทธรณ์หรือไม่ รายละเอียดอยู่ที่ ศาลอุทธรณ์เพิ่มโทษได้หรือไม่

คดีที่มีจำเลยหลายคน

ป.วิ.อ. มาตรา 213 ให้ศาลอุทธรณ์พิพากษาให้มีผลถึงจำเลยอื่นที่ไม่ได้อุทธรณ์ได้ เมื่อศาลยกโทษหรือลดโทษให้ด้วยเหตุในส่วนลักษณะคดี และจำเลยเหล่านั้นถูกลงโทษฐานเดียวกันหรือต่อเนื่องกัน เหตุเฉพาะตัวของจำเลยแต่ละคนอาจไม่เข้าเงื่อนไขนี้ ควรให้ทนายประเมินว่าการเลือกทางของจำเลยคนหนึ่งกระทบคนอื่นอย่างไร

เขียนเป็นคำขอหลักและคำขอรองได้อย่างไร

ในหลายคดี ทนายเลือกยื่นทั้งสองเรื่องในอุทธรณ์ฉบับเดียว โดยให้การยกฟ้องเป็นคำขอหลัก และการลดโทษหรือรอการลงโทษเป็นคำขอรอง หัวใจคือเรียบเรียงให้คำขอรองเป็น “ทางเลือกในกรณีที่ศาลไม่เห็นด้วยกับคำขอหลัก” ไม่ใช่การยอมรับผิดซ้อนอยู่ในอุทธรณ์ที่ปฏิเสธ

1. เขียนส่วนข้อโต้แย้งเรื่องพยานหลักฐานหรือข้อกฎหมายให้ครบก่อน แยกเป็นข้อ ๆ
2. ขึ้นส่วนใหม่สำหรับคำขอรอง และเปิดด้วยเงื่อนไขว่าใช้เฉพาะกรณีศาลอุทธรณ์ฟังว่าจำเลยกระทำผิด
3. ในส่วนคำขอรอง เน้นข้อเท็จจริงเกี่ยวกับตัวจำเลยและหลักฐานประกอบ โดยไม่ต้องกล่าวว่าจำเลยยอมรับว่าทำผิด
4. คำขอท้ายอุทธรณ์เรียงลำดับให้ชัด ขอยกฟ้องก่อน แล้วจึงขอลดโทษหรือรอการลงโทษ

ตัวอย่างถ้อยคำเปิดส่วนคำขอรอง (เป็นแนวทาง ต้องปรับกับทนายตามคดีจริง):

หากศาลอุทธรณ์ฟังว่าจำเลยกระทำความผิดตามฟ้อง จำเลยขอประทานความเมตตาให้ศาลอุทธรณ์พิจารณาลงโทษจำเลยสถานเบา ด้วยเหตุดังต่อไปนี้

โครงอุทธรณ์ทั้งฉบับและตัวอย่างคำขอท้ายอุทธรณ์ อ่านได้ที่ วิธีเขียนอุทธรณ์ขอลดโทษ

ควรเลือกแบบไหน คำถามที่ช่วยตัดสินใจ

คำถาม	ถ้าตอบว่าใช่ มักเอนไปทาง
พยานโจทก์มีจุดขัดแย้งที่ชัดและศาลชั้นต้นยังไม่ได้อธิบาย	ขอยกฟ้อง (อาจมีคำขอรองเรื่องโทษ)
มีประเด็นว่าการกระทำไม่เป็นความผิดตามบทที่ฟ้อง	ขอยกฟ้องหรือแก้บทลงโทษ
จำเลยรับสารภาพไว้ในศาลชั้นต้น	ขอลดโทษหรือรอการลงโทษ
มีหลักฐานการชดใช้ ภาระครอบครัว หรือสุขภาพที่ชัดเจน	ขอลดโทษ หรือใช้เป็นคำขอรอง
คดีติดข้อห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริงและไม่เข้าข้อยกเว้น	ดูว่ามีข้อกฎหมาย หรือขอรับรองตามมาตรา 193 ตรี

ตัวอย่างสมมติ: สองคดี สองทางเลือก

ตัวอย่างสมมติแรก จำเลยถูกพิพากษาว่าร่วมกันลักทรัพย์ โดยศาลชั้นต้นฟังจากพยานคนเดียวที่ให้การไม่ตรงกันเรื่องเวลาเกิดเหตุ จำเลยปฏิเสธมาตลอดและมีพยานยืนยันว่าอยู่ที่อื่น ทางที่สมเหตุสมผลคือขอยกฟ้องเป็นหลัก และใส่คำขอรองเรื่องโทษไว้โดยเรียบเรียงให้ไม่ขัดกัน

ตัวอย่างสมมติที่สอง จำเลยรับสารภาพตั้งแต่ชั้นต้น ภายหลังชดใช้ผู้เสียหายครบและมีภาระดูแลบุตรเล็ก การอุทธรณ์ขอยกฟ้องแทบไม่มีฐานให้ยืน การมุ่งไปที่การขอรอการลงโทษพร้อมหลักฐานการชดใช้และภาระครอบครัวเป็นทางที่ใช้เวลาของศาลได้คุ้มกว่า ทั้งสองกรณีผลยังเป็นดุลพินิจของศาลอุทธรณ์

การเลือกระหว่างขอยกฟ้องกับขอลดโทษต้องเริ่มจากการอ่านสำนวนและคำพิพากษาอย่างละเอียด ไม่ใช่จากความหวังเพียงอย่างเดียว ถ้าคุณยังลังเลว่าคดีของคุณควรไปทางไหน ติดต่อสำนักงาน ให้ช่วยประเมินก่อนครบกำหนดหนึ่งเดือน

คำถามที่พบบ่อย

ขอยกฟ้องและขอลดโทษในอุทธรณ์ฉบับเดียวกันได้ไหม

ได้ โดยเขียนการยกฟ้องเป็นคำขอหลัก และการลดโทษหรือรอการลงโทษเป็นคำขอรองสำหรับกรณีที่ศาลฟังว่าจำเลยกระทำผิด ต้องเรียบเรียงให้สองส่วนไม่ขัดกัน และควรให้ทนายตรวจถ้อยคำ

ศาลอุทธรณ์ยกฟ้องแล้ว โจทก์ฎีกาต่อได้ไหม

อาจได้ ข้อห้ามฎีกาตาม ป.วิ.อ. มาตรา 220 ใช้เมื่อทั้งศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์ยกฟ้อง ถ้าศาลชั้นต้นลงโทษแต่ศาลอุทธรณ์ยกฟ้อง โจทก์ยังอาจฎีกาได้ภายในหนึ่งเดือนภายใต้เงื่อนไขอื่นของกฎหมาย ดู ฎีกาขอลดโทษและข้อห้ามฎีกา

ได้รอการลงโทษ ถือว่าไม่มีความผิดหรือไม่

ไม่ใช่ ตาม ป.อ. มาตรา 56 ศาลยังพิพากษาว่ามีความผิด เพียงแต่รอการกำหนดโทษหรือรอการลงโทษไว้ และถ้ากระทำผิดอีกระหว่างที่ศาลรอไว้จนถูกจำคุก โทษที่รอไว้อาจถูกนำมาบวกตามมาตรา 58

อุทธรณ์ขอยกฟ้องแล้วแพ้ จะโดนโทษหนักขึ้นไหม

ไม่ ถ้าจำเลยอุทธรณ์ฝ่ายเดียว เพราะ ป.วิ.อ. มาตรา 212 ห้ามศาลอุทธรณ์เพิ่มโทษ เว้นแต่โจทก์อุทธรณ์ขอให้เพิ่มโทษด้วย ความเสี่ยงที่ต้องคิดจึงอยู่ที่อุทธรณ์ของอีกฝ่าย และเวลาที่ใช้ระหว่างรอคำพิพากษา

คดีโทษไม่เกิน 3 ปี อุทธรณ์ขอยกฟ้องได้ไหม

ได้ในข้อกฎหมาย ส่วนข้อเท็จจริงอุทธรณ์ได้เฉพาะเมื่อจำเลยถูกจำคุก กักขังแทนจำคุก รอการลงโทษ รอการกำหนดโทษ หรือปรับเกิน 1,000 บาท ตาม ป.วิ.อ. มาตรา 193 ทวิ ถ้าไม่เข้าข้อยกเว้น ต้องอาศัยการรับรองตามมาตรา 193 ตรี เช่น ผู้พิพากษาที่พิจารณาคดีอนุญาตให้อุทธรณ์