คำถามที่ทนายได้ยินบ่อยที่สุดก่อนลูกความตัดสินใจอุทธรณ์คือ ถ้าอุทธรณ์ไปแล้ว ศาลอุทธรณ์เพิ่มโทษได้ไหม จะโดนหนักกว่าเดิมหรือเปล่า ความกลัวนี้ทำให้หลายคนไม่กล้าใช้สิทธิของตัวเอง บทความนี้อธิบายหลักห้ามเพิ่มโทษ กรณีที่หลักนี้คุ้มครองไม่ได้ และความเสี่ยงจริงที่ควรชั่งก่อนยื่น
ศาลอุทธรณ์เพิ่มโทษได้ไหม ถ้าจำเลยอุทธรณ์ฝ่ายเดียว
ไม่ได้ ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา (ป.วิ.อ.) มาตรา 212 บัญญัติว่าคดีที่จำเลยอุทธรณ์คำพิพากษาที่ให้ลงโทษ ห้ามศาลอุทธรณ์พิพากษาเพิ่มเติมโทษจำเลย เว้นแต่โจทก์จะได้อุทธรณ์ในทำนองนั้น หลักห้ามเพิ่มโทษ คือหลักที่คุ้มครองจำเลยไม่ให้ต้องรับโทษหนักขึ้นเพราะการใช้สิทธิอุทธรณ์ของตนเอง เมื่ออีกฝ่ายไม่ได้ขอให้เพิ่มโทษ
หลักเดียวกันนี้ใช้ในชั้นฎีกาด้วยตามมาตรา 225 ถ้าจำเลยฎีกาฝ่ายเดียว ศาลฎีกาก็เพิ่มโทษไม่ได้เช่นกัน ในแง่ของโทษ ผลที่แย่ที่สุดเมื่อโจทก์ไม่อุทธรณ์คือศาลอุทธรณ์พิพากษายืนตามศาลชั้นต้น ภาพรวมของทุกขั้นตอนอยู่ใน คู่มืออุทธรณ์ขอลดโทษคดีอาญา
กรณีที่ศาลอุทธรณ์เพิ่มโทษได้
ข้อยกเว้นอยู่ในตัวบทเอง คือเมื่อฝ่ายโจทก์อุทธรณ์ขอให้เพิ่มโทษด้วย ฝ่ายโจทก์อาจเป็นพนักงานอัยการ หรือผู้เสียหายที่เป็นโจทก์หรือโจทก์ร่วม จึงพูดไม่ได้ว่า “อุทธรณ์แล้วไม่มีทางโดนหนักขึ้น” ในทุกกรณี สิ่งที่ต้องดูคืออุทธรณ์ของฝ่ายโจทก์ขอให้ศาลทำอะไร
อีกฝ่ายอุทธรณ์ได้แม้คุณยื่นไปก่อนแล้ว
มาตรา 197 ให้คู่ความอีกฝ่ายอุทธรณ์ได้ด้วย แม้จะมีฝ่ายหนึ่งยื่นอุทธรณ์ไปแล้ว และแต่ละฝ่ายมีเวลาหนึ่งเดือนนับแต่วันที่อ่านหรือถือว่าได้อ่านคำพิพากษาให้ฝ่ายนั้นฟัง ตามมาตรา 198 ในวันที่คุณยื่นอุทธรณ์ คุณจึงอาจยังไม่รู้ว่าโจทก์จะอุทธรณ์หรือไม่ การตัดสินใจอุทธรณ์ควรคิดเผื่อทั้งสองกรณี
รู้ได้อย่างไรว่าโจทก์อุทธรณ์ขอเพิ่มโทษ
มาตรา 200 ให้ศาลส่งสำเนาอุทธรณ์ให้อีกฝ่าย และอีกฝ่ายยื่นคำแก้อุทธรณ์ได้ภายใน 15 วันนับแต่ได้รับสำเนา ถ้าโจทก์อุทธรณ์ คุณจะได้รับสำเนาและได้โอกาสโต้แย้ง คำแก้อุทธรณ์ที่ดีควรชี้ว่าโทษที่ศาลชั้นต้นลงเหมาะสมแล้วเพราะเหตุใด พร้อมเอกสารสนับสนุน อย่าปล่อยเวลา 15 วันนี้ผ่านไปเปล่า ๆ
คดีโทษน้อย โจทก์ขอเพิ่มโทษในข้อเท็จจริงไม่ได้
ในคดีที่อัตราโทษสูงสุดตามกฎหมายจำคุกไม่เกิน 3 ปี หรือปรับไม่เกิน 60,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ มาตรา 193 ทวิ ห้ามอุทธรณ์ในปัญหาข้อเท็จจริง และข้อยกเว้นของมาตรานี้เป็นของจำเลยเท่านั้น เมื่อแนวคำพิพากษาของศาลฎีกาถือว่าการขอให้ลงโทษหนักขึ้นหรือคัดค้านการรอการลงโทษเป็นปัญหาข้อเท็จจริง ฝ่ายโจทก์ในคดีกลุ่มนี้จึงอุทธรณ์ขอเพิ่มโทษเพียงเพราะเห็นว่าโทษเบาเกินไปไม่ได้ เว้นแต่ได้รับอนุญาตหรือรับรองตามมาตรา 193 ตรี (ส่วนปัญหาข้อกฎหมาย โจทก์ยังอุทธรณ์ได้) รายละเอียดอยู่ที่ ข้อห้ามอุทธรณ์ตามมาตรา 193 ทวิ
จำเลยร่วมที่ไม่ได้อุทธรณ์ได้ประโยชน์ด้วยหรือไม่
อาจได้ มาตรา 213 ให้อำนาจศาลอุทธรณ์ในคดีที่จำเลยหลายคนถูกลงโทษฐานเดียวกันหรือต่อเนื่องกัน ถ้าศาลอุทธรณ์ยกโทษหรือลดโทษให้จำเลยที่อุทธรณ์ด้วยเหตุในส่วนลักษณะคดี ศาลพิพากษาให้มีผลถึงจำเลยอื่นที่ไม่ได้อุทธรณ์ได้ ให้ไม่ต้องรับโทษหรือได้ลดโทษเช่นเดียวกัน
ถ้อยคำ “เหตุในส่วนลักษณะคดี” หมายถึงเหตุที่เกี่ยวกับตัวคดี จึงไม่ควรคาดหวังว่าเหตุเฉพาะตัวของจำเลยคนหนึ่ง เช่น ภาระครอบครัวหรือสุขภาพ จะทำให้จำเลยคนอื่นได้ลดโทษตามไปด้วย จำเลยแต่ละคนที่มีเหตุส่วนตัวควรพิจารณาอุทธรณ์ของตนเอง
ความเสี่ยงจริงที่ควรชั่งก่อนยื่นอุทธรณ์
เมื่อหลักห้ามเพิ่มโทษคุ้มครองจำเลยอยู่แล้วในกรณีที่โจทก์ไม่อุทธรณ์ ความเสี่ยงที่ควรชั่งจริง ๆ จึงมักไม่ใช่เรื่องโทษหนักขึ้น แต่เป็นเรื่องอื่นที่คนมักมองข้าม
| ความเสี่ยง | เกิดขึ้นเมื่อไร | วิธีลดความเสี่ยง |
|---|---|---|
| ถูกเพิ่มโทษ | ฝ่ายโจทก์อุทธรณ์ขอให้เพิ่มโทษด้วย และคดีไม่ติดข้อห้ามสำหรับโจทก์ | ตรวจสำเนาอุทธรณ์ของโจทก์ และยื่นคำแก้อุทธรณ์ภายใน 15 วัน |
| อยู่ในเรือนจำระหว่างรอ | ไม่ได้รับการปล่อยชั่วคราว | ยื่นขอประกันตัวตั้งแต่หลังฟังคำพิพากษา |
| ค่าใช้จ่าย | ตลอดการอุทธรณ์ | ถามค่าใช้จ่ายทั้งหมดก่อนจ้างทนาย การอุทธรณ์ในส่วนอาญาไม่มีค่าธรรมเนียมศาล (มาตรา 252) |
| ข้ออ้างขัดกันเอง | อุทธรณ์ปฏิเสธข้อเท็จจริงที่เคยรับไว้ | วางแนวอุทธรณ์ให้สอดคล้องกับสิ่งที่เกิดขึ้นในศาลชั้นต้น |
| ภาระทางใจและความไม่แน่นอน | ระหว่างรอคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ | รู้ล่วงหน้าว่าแต่ละขั้นมีอะไร และเตรียมเอกสารให้ครบตั้งแต่ต้น |
เรื่องการประกันตัวอ่านได้ที่ ประกันตัวระหว่างอุทธรณ์คดีอาญา ส่วนการวางแนวระหว่างขอให้ยกฟ้องกับขอลดโทษ ดู อุทธรณ์ขอให้ยกฟ้องกับอุทธรณ์ขอลดโทษต่างกันอย่างไร
ตัวอย่างสมมติ: สองสถานการณ์ของคดีเดียวกัน
นาย ง. (ตัวอย่างสมมติ) ถูกพิพากษาฐานลักทรัพย์ในเหตุฉกรรจ์ตาม ป.อ. มาตรา 335 ซึ่งอัตราโทษสูงสุดเกิน 3 ปี คดีจึงไม่อยู่ในข้อห้ามตามมาตรา 193 ทวิ ศาลชั้นต้นลงโทษจำคุกโดยไม่รอการลงโทษ นาย ง. คืนทรัพย์และขอโทษผู้เสียหายแล้ว จึงอุทธรณ์ขอให้รอการลงโทษ
สถานการณ์แรก อัยการไม่อุทธรณ์ ผลที่แย่ที่สุดสำหรับนาย ง. คือศาลอุทธรณ์พิพากษายืน เพราะมาตรา 212 ห้ามเพิ่มโทษ ส่วนผลที่ดีที่สุดคือศาลอาจลดโทษหรือรอการลงโทษ ซึ่งเป็นดุลพินิจของศาล
สถานการณ์ที่สอง อัยการอุทธรณ์ด้วยว่าโทษเบาเกินไป ศาลอุทธรณ์จะพิจารณาทั้งสองอุทธรณ์ และอาจพิพากษาไปทางใดทางหนึ่งก็ได้ นาย ง. ยังมีโอกาสโต้แย้งผ่านคำแก้อุทธรณ์ภายใน 15 วันนับแต่ได้รับสำเนา ข้อเท็จจริงเรื่องการคืนทรัพย์และการบรรเทาผลร้ายจึงต้องอยู่ในทั้งอุทธรณ์และคำแก้อุทธรณ์ของเขา
เปลี่ยนใจภายหลัง ถอนอุทธรณ์ได้หรือไม่
ได้ มาตรา 202 ให้ถอนอุทธรณ์ได้ก่อนศาลอุทธรณ์อ่านคำพิพากษา ถ้ายังไม่ได้ส่งสำนวนไปศาลอุทธรณ์ ให้ยื่นคำร้องที่ศาลชั้นต้น ถ้าส่งสำนวนไปแล้ว ยื่นที่ศาลอุทธรณ์หรือยื่นผ่านศาลชั้นต้นก็ได้ แต่การถอนอุทธรณ์ของคุณเป็นเรื่องของอุทธรณ์ฉบับของคุณเท่านั้น ถ้าโจทก์อุทธรณ์ไว้ด้วย อุทธรณ์ของโจทก์ยังอยู่ให้ศาลพิจารณาต่อ การถอนจึงไม่ใช่ทางหนีความเสี่ยงจากอุทธรณ์ของอีกฝ่าย
คำถามที่ควรถามตัวเองก่อนตัดสินใจยื่น
- คดีของฉันอยู่ในข้อห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริงหรือไม่ และฉันเข้าข้อยกเว้นข้อใด
- ฉันมีเหตุใหม่หรือหลักฐานที่ศาลชั้นต้นยังไม่ได้ให้น้ำหนัก เช่น การชดใช้ หรือภาระครอบครัวที่พิสูจน์ได้หรือไม่
- ถ้าโจทก์อุทธรณ์ด้วย ฉันมีเหตุผลอะไรโต้แย้งว่าโทษเดิมไม่เบาเกินไป
- ฉันได้ประกันตัวระหว่างอุทธรณ์หรือไม่ และพร้อมกับระยะเวลาที่ต้องรอหรือไม่ ดู อุทธรณ์คดีอาญาใช้เวลานานแค่ไหน
- ค่าใช้จ่ายทั้งหมดอยู่ในระดับที่ครอบครัวรับได้หรือไม่
การชั่งความเสี่ยงต้องดูจากคำพิพากษาและพฤติการณ์จริงของแต่ละคดี ถ้าต้องการให้ทนายช่วยประเมินก่อนครบกำหนดหนึ่งเดือน ติดต่อสำนักงานได้
คำถามที่พบบ่อย
อุทธรณ์ขอลดโทษแล้ว อาจโดนโทษหนักกว่าเดิมไหม
ไม่ได้ ถ้าจำเลยอุทธรณ์ฝ่ายเดียว เพราะมาตรา 212 ห้ามศาลอุทธรณ์เพิ่มโทษจำเลย แต่ถ้าฝ่ายโจทก์อุทธรณ์ขอให้เพิ่มโทษด้วย ศาลอุทธรณ์เพิ่มโทษได้ จึงต้องติดตามว่าโจทก์อุทธรณ์หรือไม่
อัยการอุทธรณ์ทีหลังจำเลยได้ไหม
ได้ ภายในกำหนดหนึ่งเดือนของฝ่ายอัยการเอง เพราะมาตรา 197 ให้อีกฝ่ายอุทธรณ์ได้แม้มีฝ่ายหนึ่งยื่นอุทธรณ์ไปก่อนแล้ว การที่จำเลยยื่นก่อนจึงไม่ได้ตัดสิทธิของโจทก์
ถ้าโจทก์อุทธรณ์ขอเพิ่มโทษ จำเลยทำอะไรได้บ้าง
ยื่นคำแก้อุทธรณ์ได้ภายใน 15 วันนับแต่ได้รับสำเนาอุทธรณ์ ตามมาตรา 200 โดยชี้ให้เห็นว่าโทษที่ศาลชั้นต้นลงเหมาะสมแล้ว พร้อมเอกสารสนับสนุน เช่น หลักฐานการชดใช้หรือความประพฤติ
ศาลฎีกาเพิ่มโทษได้ไหม ถ้าจำเลยฎีกาฝ่ายเดียว
ไม่ได้ เพราะหลักห้ามเพิ่มโทษตามมาตรา 212 ใช้ในชั้นฎีกาด้วยตามมาตรา 225 เว้นแต่ฝ่ายโจทก์ฎีกาขอให้เพิ่มโทษเช่นกัน
จำเลยร่วมที่ไม่ได้อุทธรณ์ จะได้ลดโทษด้วยไหม
อาจได้ ถ้าศาลอุทธรณ์ลดโทษหรือยกโทษให้จำเลยที่อุทธรณ์ด้วยเหตุในส่วนลักษณะคดี และจำเลยทั้งหมดถูกลงโทษฐานเดียวกันหรือต่อเนื่องกัน ตามมาตรา 213 แต่เหตุเฉพาะตัวของจำเลยคนหนึ่งไม่ควรคาดหวังว่าจะมีผลถึงคนอื่น
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ