วันที่ศาลชั้นต้นอ่านคำพิพากษาลงโทษ มักเป็นวันที่จำเลยและครอบครัวสับสนที่สุด ทั้งเรื่องประกันตัว เวลาที่เหลือ และคำถามว่าจะสู้ต่ออย่างไร คู่มืออุทธรณ์ขอลดโทษคดีอาญานี้เรียงทุกเรื่องตามลำดับเวลาจริง ตั้งแต่วันฟังคำพิพากษาจนถึงวันที่ศาลอุทธรณ์ตัดสิน พร้อมลิงก์ไปยังบทความที่อธิบายแต่ละเรื่องละเอียดกว่า
อุทธรณ์ขอลดโทษคดีอาญาคืออะไร
อุทธรณ์ขอลดโทษคดีอาญา คือการที่จำเลยยื่นอุทธรณ์ขอให้ศาลอุทธรณ์แก้คำพิพากษาของศาลชั้นต้นให้ลงโทษเบาลง เช่น ลดระยะเวลาจำคุก เปลี่ยนไปใช้โทษหรือวิธีการที่เบากว่า หรือรอการลงโทษ โดยไม่ได้มุ่งโต้แย้งว่าตนไม่ได้กระทำความผิด ในภาษาพูดหลายคนเรียกว่า “อุทธรณ์ขอความเมตตาศาล”
ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา (ป.วิ.อ.) มาตรา 193 วางหลักว่าคำพิพากษาของศาลชั้นต้นอุทธรณ์ได้ทั้งในข้อเท็จจริงและข้อกฎหมาย เว้นแต่จะมีกฎหมายห้ามไว้ และอุทธรณ์ทุกฉบับต้องระบุข้อเท็จจริงโดยย่อหรือข้อกฎหมายที่ยกขึ้นอ้างเรียงเป็นลำดับ การขอลดโทษจึงไม่ใช่จดหมายขอร้อง แต่เป็นเอกสารทางคดีที่ต้องมีเหตุผลและหลักฐาน
เรื่องที่ควรรู้ตั้งแต่แรกคือ แนวคำพิพากษาของศาลฎีกาถือว่าการขอให้ลงโทษสถานเบา หรือขอให้รอการลงโทษ เป็นการโต้แย้งดุลพินิจในการกำหนดโทษ จึงเป็น “ปัญหาข้อเท็จจริง” ไม่ใช่ข้อกฎหมาย ซึ่งมีผลโดยตรงกับคดีที่กฎหมายห้ามอุทธรณ์ในข้อเท็จจริง ส่วนการเลือกระหว่างขอลดโทษกับขอให้ยกฟ้อง อ่านได้ที่ อุทธรณ์ขอให้ยกฟ้องกับอุทธรณ์ขอลดโทษต่างกันอย่างไร
ใครมีสิทธิอุทธรณ์คำพิพากษาคดีอาญา
ผู้ที่อุทธรณ์ได้คือ “คู่ความ” ในคดี ได้แก่ฝ่ายจำเลย และฝ่ายโจทก์ ซึ่งอาจเป็นพนักงานอัยการ หรือผู้เสียหายที่ฟ้องคดีเองหรือเข้าร่วมเป็นโจทก์กับอัยการ (เรียกว่าโจทก์ร่วม) ญาติช่วยเตรียมเอกสารและหาทนายได้ แต่ผู้อุทธรณ์คือจำเลยเอง
ป.วิ.อ. มาตรา 197 ยังรับรองว่า แม้ฝ่ายหนึ่งยื่นอุทธรณ์ไปแล้ว อีกฝ่ายก็ยื่นอุทธรณ์ของตนได้ด้วย หมายความว่าการที่คุณอุทธรณ์ขอลดโทษไม่ได้ปิดทางฝ่ายโจทก์ที่จะอุทธรณ์ขอให้ลงโทษหนักขึ้น ประเด็นความเสี่ยงนี้อธิบายไว้ในหัวข้อด้านล่าง และในบทความ อุทธรณ์ขอลดโทษแล้ว ศาลอุทธรณ์เพิ่มโทษได้หรือไม่
ต้องยื่นอุทธรณ์ภายในกี่วัน และยื่นที่ศาลไหน
ต้องยื่นภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันที่อ่านหรือถือว่าได้อ่านคำพิพากษาให้ฝ่ายที่อุทธรณ์ฟัง และต้องยื่นที่ศาลชั้นต้นที่ตัดสินคดี ไม่ใช่ยื่นตรงที่ศาลอุทธรณ์ ตาม ป.วิ.อ. มาตรา 198 ศาลชั้นต้นจะตรวจก่อนว่ารับอุทธรณ์ได้หรือไม่ แล้วจึงส่งขึ้นไปยังศาลอุทธรณ์ที่มีเขตอำนาจเหนือศาลชั้นต้นนั้น
ตัวบทใช้คำว่า “หนึ่งเดือน” ไม่ใช่ “30 วัน” จึงไม่ควรนับเอาเองแบบคร่าว ๆ ให้ตรวจวันครบกำหนดกับเจ้าหน้าที่ศาลหรือทนายตั้งแต่วันแรก และระวังกฎอีกหลายข้อที่คนมักพลาด
- ต้องแสดงตนตอนยื่น ถ้าคำพิพากษาให้จำคุกและจำเลยไม่ได้ถูกคุมขังอยู่ จำเลยต้องแสดงตนต่อเจ้าพนักงานศาลในขณะยื่นอุทธรณ์ ไม่เช่นนั้นศาลไม่รับอุทธรณ์ ข้อนี้ไม่ใช้กับจำเลยที่ศาลรอการลงโทษจำคุกไว้ หรือรับโทษจำคุกครบแล้ว
- อยู่ในเรือนจำยื่นผ่านพัศดีได้ พัศดีคือเจ้าหน้าที่ผู้ควบคุมเรือนจำ มาตรา 199 ให้ผู้ที่ถูกขังหรือจำคุกอยู่ยื่นอุทธรณ์ต่อพัศดีภายในกำหนดได้ และถ้าเอกสารไปถึงศาลช้าโดยไม่ใช่ความผิดของผู้ยื่น ให้ถือว่ายื่นทันเวลา
- ขอขยายเวลาต้องยื่นก่อนครบกำหนด ป.วิ.อ. มาตรา 15 ให้นำประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ป.วิ.พ.) มาใช้ในเรื่องที่ไม่มีบทเฉพาะ และ ป.วิ.พ. มาตรา 23 ให้ศาลขยายเวลาได้เมื่อมีพฤติการณ์พิเศษ โดยต้องยื่นคำขอก่อนสิ้นระยะเวลา เว้นแต่มีเหตุสุดวิสัย
- ศาลชั้นต้นไม่รับอุทธรณ์ ยังโต้แย้งได้ มาตรา 198 ทวิ ให้ยื่นคำร้องอุทธรณ์คำสั่งไม่รับอุทธรณ์ที่ศาลชั้นต้นภายใน 15 วันนับแต่วันฟังคำสั่ง และคำสั่งของศาลอุทธรณ์ในเรื่องนี้เป็นที่สุด
ตารางลำดับเวลาและการเขียนคำร้องขอขยายเวลา อยู่ในบทความ อุทธรณ์คดีอาญาภายในกี่วัน และขอขยายระยะเวลาอุทธรณ์ได้เมื่อไร
คดีโทษน้อยอุทธรณ์ขอลดโทษได้หรือไม่
ได้ในกรณีส่วนใหญ่ ถ้าผู้อุทธรณ์เป็นจำเลยที่ถูกพิพากษาให้จำคุก แม้ศาลจะรอการลงโทษไว้ หรือถูกปรับเกิน 1,000 บาท ป.วิ.อ. มาตรา 193 ทวิ ห้ามอุทธรณ์ในปัญหาข้อเท็จจริงในคดีที่อัตราโทษอย่างสูงตามกฎหมายให้จำคุกไม่เกิน 3 ปี หรือปรับไม่เกิน 60,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ แต่ยกเว้นให้จำเลยยังอุทธรณ์ข้อเท็จจริงได้ใน 4 กรณี
- ถูกพิพากษาให้จำคุก หรือให้กักขังแทนจำคุก
- ถูกพิพากษาให้จำคุก แต่ศาลรอการลงโทษไว้
- ศาลพิพากษาว่ามีความผิด แต่รอการกำหนดโทษไว้
- ถูกพิพากษาให้ปรับเกิน 1,000 บาท
เกณฑ์นี้ดูจากอัตราโทษสูงสุดที่กฎหมายกำหนดไว้สำหรับความผิดนั้น ไม่ใช่โทษที่ศาลลงจริง เช่น ลักทรัพย์ตามประมวลกฎหมายอาญา (ป.อ.) มาตรา 334 หรือฉ้อโกงตามมาตรา 341 ซึ่งมีโทษจำคุกสูงสุดไม่เกิน 3 ปี จึงเข้าเกณฑ์นี้ จำเลยที่ถูกปรับไม่เกิน 1,000 บาทในคดีประเภทนี้จะอุทธรณ์ขอลดโทษไม่ได้ และข้อยกเว้นทั้ง 4 ข้อเป็นของจำเลยเท่านั้น ฝ่ายโจทก์ยังต้องห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริงในคดีกลุ่มนี้
ถ้าคดีติดข้อห้าม ยังมีทางตามมาตรา 193 ตรี คือให้ผู้พิพากษาที่พิจารณาคดี ลงชื่อในคำพิพากษา หรือทำความเห็นแย้งในศาลชั้นต้น อนุญาตให้อุทธรณ์ หรือให้อธิบดีกรมอัยการหรือพนักงานอัยการที่อธิบดีกรมอัยการมอบหมายลงลายมือชื่อรับรองในอุทธรณ์ รายละเอียดและตัวอย่างความผิดที่เข้าข่ายอยู่ในบทความ คดีโทษน้อยอุทธรณ์ขอลดโทษได้หรือไม่ ตามมาตรา 193 ทวิ และ 193 ตรี ส่วนผู้ที่รับสารภาพไปแล้ว ควรอ่าน รับสารภาพแล้วยังอุทธรณ์ขอลดโทษได้ไหม
ศาลอุทธรณ์ลดโทษหรือรอการลงโทษได้ด้วยเหตุอะไรบ้าง
ศาลอุทธรณ์ใช้บทบัญญัติชุดเดียวกับที่ศาลชั้นต้นใช้กำหนดโทษ งานของผู้อุทธรณ์คือชี้ว่ามีเหตุตามกฎหมายที่ยังไม่ได้รับน้ำหนักพอ หรือมีข้อเท็จจริงที่เกิดขึ้นภายหลัง เช่น การชดใช้ความเสียหาย ทุกเหตุด้านล่างเป็นดุลพินิจของศาล
รอการลงโทษ (รอลงอาญา) ตาม ป.อ. มาตรา 56
ถ้าศาลจะลงโทษจำคุกไม่เกิน 5 ปี หรือจะลงโทษปรับ และจำเลยไม่เคยรับโทษจำคุกมาก่อน หรือเคยแต่เป็นความผิดโดยประมาท ความผิดลหุโทษ (ความผิดเล็กน้อยที่กฎหมายกำหนดโทษไว้เบา) หรือจำคุกไม่เกิน 6 เดือน หรือเคยรับโทษจำคุกแต่พ้นโทษมาเกิน 5 ปีแล้วและครั้งหลังเป็นความผิดโดยประมาทหรือลหุโทษ ศาลอาจพิพากษาว่ามีความผิดแต่รอการกำหนดโทษ หรือกำหนดโทษแต่รอการลงโทษไว้ภายในเวลาไม่เกิน 5 ปี และจะกำหนดเงื่อนไขคุมความประพฤติด้วยก็ได้
ปัจจัยที่ศาลชั่งน้ำหนักมีทั้งอายุ ประวัติ ความประพฤติ สติปัญญา การศึกษาอบรม สุขภาพ ภาวะแห่งจิต นิสัย อาชีพ สิ่งแวดล้อม สภาพความผิด การรู้สึกความผิดและพยายามบรรเทาผลร้าย หรือเหตุอื่นอันควรปรานี ต้องย้ำว่าการรอการลงโทษไม่ใช่การยกฟ้อง ศาลยังพิพากษาว่ามีความผิด และถ้าระหว่างที่ศาลรอไว้ไปกระทำความผิดอีกซึ่งไม่ใช่ความผิดโดยประมาทหรือลหุโทษ แล้วถูกพิพากษาให้จำคุก ศาลคดีหลังจะนำโทษที่รอไว้มาบวกตาม ป.อ. มาตรา 58 อ่านต่อที่ อุทธรณ์ขอรอการลงโทษตามมาตรา 56
เหตุบรรเทาโทษตาม ป.อ. มาตรา 78
ถ้ามีเหตุบรรเทาโทษและศาลเห็นสมควร ศาลลดโทษได้ไม่เกินกึ่งหนึ่งของโทษที่จะลง ตัวบทยกตัวอย่างเหตุไว้ ได้แก่ ผู้กระทำเป็นผู้โฉดเขลาเบาปัญญา ตกอยู่ในความทุกข์อย่างสาหัส มีคุณความดีมาแต่ก่อน รู้สึกความผิดและพยายามบรรเทาผลร้ายแห่งความผิดนั้น ลุแก่โทษต่อเจ้าพนักงาน ให้ความรู้แก่ศาลอันเป็นประโยชน์แก่การพิจารณา หรือเหตุอื่นที่ศาลเห็นว่ามีลักษณะทำนองเดียวกัน
ตัวบทไม่ได้เขียนคำว่า “รับสารภาพ” หรือ “ชดใช้ค่าเสียหาย” ไว้ตรง ๆ แต่ศาลมักพิจารณาการรับสารภาพว่าเป็นการให้ความรู้แก่ศาลอันเป็นประโยชน์ และพิจารณาการชดใช้ว่าเป็นการพยายามบรรเทาผลร้าย ซึ่งยังขึ้นกับดุลพินิจของศาลในแต่ละคดี ไม่ใช่สิทธิ์ที่ได้อัตโนมัติ ดูวิธีพิสูจน์แต่ละเหตุได้ที่ เหตุบรรเทาโทษตามมาตรา 78 ที่ใช้เขียนอุทธรณ์ได้จริง
ทางเลือกแทนการจำคุก: กักขัง และยกโทษจำคุกเหลือแต่ปรับ
ป.อ. มาตรา 23 ให้ศาลที่จะลงโทษจำคุกไม่เกิน 3 เดือน แก่ผู้ที่ไม่เคยรับโทษจำคุกมาก่อน (หรือเคย แต่เป็นความผิดโดยประมาทหรือลหุโทษ) พิพากษาให้กักขังไม่เกิน 3 เดือนแทนจำคุกได้ ส่วนมาตรา 55 ให้ศาลลดโทษจำคุกที่ไม่เกิน 3 เดือนลงอีก หรือยกโทษจำคุกเสียแล้วให้ปรับอย่างเดียวได้ แต่เฉพาะความผิดที่มีโทษปรับด้วยเท่านั้น เปรียบเทียบผลของแต่ละทางได้ที่ ขอเปลี่ยนโทษจำคุกเป็นกักขัง ปรับ หรือคุมประพฤติ
อายุและสุขภาพของจำเลย
กฎหมายมีบทลดโทษตามอายุโดยตรง ผู้ที่กระทำความผิดขณะอายุกว่า 15 ปีแต่ต่ำกว่า 18 ปี ถ้าศาลเห็นสมควรลงโทษ ให้ลดมาตราส่วนโทษลงกึ่งหนึ่ง (ป.อ. มาตรา 75) และผู้ที่อายุตั้งแต่ 18 ปีแต่ไม่เกิน 20 ปี ศาลจะลดมาตราส่วนโทษลงหนึ่งในสามหรือกึ่งหนึ่งก็ได้ (มาตรา 76) ส่วนผู้สูงอายุหรือผู้ป่วยไม่มีบทลดโทษเฉพาะ แต่อายุและสุขภาพเป็นปัจจัยที่ศาลพิจารณาตามมาตรา 56 และอาจนำไปประกอบเหตุบรรเทาโทษตามมาตรา 78 ได้ อ่านต่อที่ อายุและสุขภาพของจำเลยใช้ขอลดโทษได้อย่างไร
ตัวเลขในคำพิพากษา: วันคุมขัง การนับโทษต่อ และจำนวนกรรม
บางครั้งโทษที่ต้องรับจริงหนักขึ้นเพราะรายละเอียดเล็ก ๆ ในคำพิพากษา ป.อ. มาตรา 22 ให้เริ่มนับโทษจำคุกตั้งแต่วันมีคำพิพากษา และให้หักวันที่ถูกคุมขังก่อนศาลพิพากษาออก เว้นแต่คำพิพากษาจะกล่าวไว้เป็นอย่างอื่น จึงควรตรวจว่าศาลหักวันคุมขังครบหรือไม่ และมีคำสั่งให้นับโทษต่อจากคดีอื่นหรือไม่ ดู ขอหักวันที่ถูกคุมขังและขอไม่ให้นับโทษต่อ
อีกเรื่องคือจำนวนกรรม กรรมเดียวที่ผิดกฎหมายหลายบท ศาลลงโทษตามบทที่หนักที่สุด (มาตรา 90) แต่หลายกรรมต่างกัน ศาลลงโทษทุกกรรมภายใต้เพดานโทษรวมตามมาตรา 91 โทษรวมจึงต่างกันมาก อ่าน หลายกรรมหรือกรรมเดียว ประเด็นที่ทำให้โทษรวมต่างกันหลายเท่า
การชดใช้ค่าเสียหายและการยอมความ
ถ้าเป็นความผิดอันยอมความได้ (ความผิดต่อส่วนตัว) เช่น ฉ้อโกงตาม ป.อ. มาตรา 341 ยักยอกตามมาตรา 352 หรือหมิ่นประมาทตามมาตรา 326 การถอนคำร้องทุกข์ ถอนฟ้อง หรือยอมความกันโดยถูกต้องตามกฎหมาย ทำให้สิทธินำคดีอาญามาฟ้องระงับไปตาม ป.วิ.อ. มาตรา 39(2) และมาตรา 35 ให้ทำได้ทุกเวลาก่อนคดีถึงที่สุด จึงทำได้แม้อยู่ระหว่างอุทธรณ์ แต่ถ้าเป็นความผิดที่ยอมความไม่ได้ เช่น ลักทรัพย์ ทำร้ายร่างกาย หรือฉ้อโกงประชาชนตามมาตรา 343 การชดใช้ไม่ทำให้คดีจบ เป็นได้เพียงเหตุที่ศาลอาจนำไปประกอบการลดโทษหรือรอการลงโทษ วิธีทำบันทึกข้อตกลงและข้อควรระวังอยู่ที่ ชดใช้ค่าเสียหายหรือตกลงกับผู้เสียหายระหว่างอุทธรณ์
| เหตุที่ใช้ขอ | ตัวบท | สาระสำคัญ | ข้อควรรู้ |
|---|---|---|---|
| รอการกำหนดโทษ / รอการลงโทษ | ป.อ. มาตรา 56 | โทษจำคุกที่ศาลจะลงไม่เกิน 5 ปี หรือโทษปรับ และเข้าเงื่อนไขเรื่องประวัติการรับโทษ | ยังถือว่ามีความผิด ทำผิดซ้ำระหว่างรออาจถูกบวกโทษ (มาตรา 58) |
| เหตุบรรเทาโทษ | ป.อ. มาตรา 78 | ลดได้ไม่เกินกึ่งหนึ่งของโทษที่จะลง | ดุลพินิจของศาล ต้องมีหลักฐานรองรับ |
| กักขังแทนจำคุก | ป.อ. มาตรา 23 | โทษจำคุกไม่เกิน 3 เดือน ให้กักขังแทนได้ไม่เกิน 3 เดือน | ใช้กับผู้ไม่เคยรับโทษจำคุก เว้นแต่เคยในความผิดโดยประมาทหรือลหุโทษ |
| ลดหรือยกโทษจำคุกระยะสั้น | ป.อ. มาตรา 55 | โทษจำคุกไม่เกิน 3 เดือน ลดลงอีกหรือเหลือแต่ปรับได้ | เหลือแต่ปรับได้เฉพาะความผิดที่มีโทษปรับด้วย |
| อายุของผู้กระทำ | ป.อ. มาตรา 75 และ 76 | กว่า 15 แต่ต่ำกว่า 18 ปี ลดกึ่งหนึ่ง · 18 ถึง 20 ปี ลดหนึ่งในสามหรือกึ่งหนึ่ง | มาตรา 76 เป็นดุลพินิจของศาล |
| ยอมความ | ป.วิ.อ. มาตรา 39(2) และ 35 | คดีความผิดต่อส่วนตัวระงับ | ใช้ไม่ได้กับความผิดที่ยอมความไม่ได้ |
ขั้นตอนอุทธรณ์ขอลดโทษตั้งแต่วันฟังคำพิพากษา
- วันฟังคำพิพากษา จดวันที่อ่านคำพิพากษา ขอคัดสำเนาคำพิพากษา แล้วอ่านให้ละเอียดว่าศาลลงโทษกี่กระทง ลดโทษไปแล้วเพราะเหตุใด และหักวันคุมขังอย่างไร
- ยื่นขอประกันตัว ถ้าคำพิพากษาให้จำคุก ให้ยื่นคำร้องขอปล่อยชั่วคราวต่อศาลชั้นต้นโดยเร็ว
- ตรวจว่าคดีติดข้อห้ามอุทธรณ์หรือไม่ ดูอัตราโทษสูงสุดของความผิด และดูโทษที่ศาลลงจริงเทียบกับข้อยกเว้นของมาตรา 193 ทวิ
- เลือกแนวทาง จะขอให้ยกฟ้อง ขอลดโทษ หรือขอทั้งสองอย่างเป็นคำขอหลักและคำขอรอง
- รวบรวมหลักฐาน ที่แสดงประวัติ ความประพฤติ ภาระครอบครัว และการบรรเทาผลร้าย
- ยื่นอุทธรณ์ ที่ศาลชั้นต้นภายในหนึ่งเดือน พร้อมแสดงตนถ้าต้องแสดง
- รอการพิจารณา ศาลส่งสำเนาให้อีกฝ่ายแก้อุทธรณ์ภายใน 15 วันนับแต่ได้รับสำเนา (มาตรา 200) แล้วส่งสำนวนไปศาลอุทธรณ์
- ฟังคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ แล้วพิจารณาว่าจะฎีกาต่อหรือไม่ภายในหนึ่งเดือน
ดูสิ่งที่เกิดขึ้นหลังยื่นได้ที่ อุทธรณ์คดีอาญาใช้เวลานานแค่ไหน
เตรียมเอกสารและเขียนอุทธรณ์ให้ศาลเห็นเหตุอันควรปรานี
คำบรรยายว่าจำเลยเป็นคนดีหรือครอบครัวลำบาก จะมีน้ำหนักเมื่อมีเอกสารพิสูจน์ เช่น หนังสือรับรองความประพฤติจากนายจ้างหรือผู้นำชุมชน ใบรับรองแพทย์ หลักฐานภาระครอบครัว และหลักฐานการชดใช้ผู้เสียหาย ทุกฉบับต้องตรงกับความจริง เอกสารที่ไม่ถูกต้องเพียงฉบับเดียวอาจทำลายความน่าเชื่อถือของอุทธรณ์ทั้งฉบับ เช็กลิสต์ฉบับเต็มอยู่ที่ เอกสารประกอบอุทธรณ์ขอลดโทษ ต้องเตรียมอะไรบ้าง
ตัวอุทธรณ์ควรเรียงเป็นลำดับตามที่มาตรา 193 กำหนด เริ่มจากข้อเท็จจริงโดยย่อ ตามด้วยเหตุผลที่ขอลดโทษทีละข้อโดยผูกกับตัวบทและเอกสารที่แนบ แล้วจบด้วยคำขอท้ายอุทธรณ์ที่ชัดเจน ดูโครงและตัวอย่างถ้อยคำได้ที่ วิธีเขียนอุทธรณ์ขอลดโทษให้ศาลอ่านแล้วเห็นภาพ
ระหว่างอุทธรณ์ ขอประกันตัวได้อย่างไร
ขอได้โดยยื่นคำร้องขอปล่อยชั่วคราวต่อศาลชั้นต้นหลังศาลอ่านคำพิพากษา ป.วิ.อ. มาตรา 106 กำหนดว่าถ้าศาลชั้นต้นเห็นสมควรก็สั่งอนุญาตเอง ถ้าไม่เห็นสมควรต้องรีบส่งคำร้องพร้อมสำนวนไปให้ศาลอุทธรณ์สั่ง ส่วนมาตรา 108 กำหนดสิ่งที่ศาลพิจารณา เช่น ความหนักเบาของข้อหา พฤติการณ์แห่งคดี ความน่าเชื่อถือของหลักประกัน และความเสี่ยงที่จะหลบหนี วงเงินและหลักประกันขึ้นกับแต่ละคดี รายละเอียดอยู่ที่ ประกันตัวระหว่างอุทธรณ์คดีอาญา
อุทธรณ์ขอลดโทษแล้วเสี่ยงโดนโทษหนักขึ้นไหม
ถ้าจำเลยอุทธรณ์ฝ่ายเดียว ศาลอุทธรณ์จะพิพากษาเพิ่มโทษจำเลยไม่ได้ ตาม ป.วิ.อ. มาตรา 212 แต่ถ้าโจทก์อุทธรณ์ขอให้เพิ่มโทษด้วย ศาลอุทธรณ์ก็เพิ่มโทษได้ จึงพูดไม่ได้ว่าอุทธรณ์แล้วไม่มีทางได้โทษหนักขึ้นในทุกกรณี หลักห้ามเพิ่มโทษนี้ใช้ในชั้นฎีกาด้วยตามมาตรา 225
ความเสี่ยงที่ควรชั่งจริง ๆ จึงมักเป็นเรื่องเวลาที่อาจต้องอยู่ในเรือนจำถ้าไม่ได้ประกันตัว ค่าใช้จ่าย และภาระทางใจระหว่างรอ ทั้งนี้ผู้อุทธรณ์ถอนอุทธรณ์ได้ก่อนศาลอุทธรณ์อ่านคำพิพากษาตามมาตรา 202
ค่าใช้จ่ายในการอุทธรณ์คดีอาญามีอะไรบ้าง
การอุทธรณ์ในส่วนอาญาไม่มีค่าธรรมเนียมศาล เพราะ ป.วิ.อ. มาตรา 252 ห้ามศาลยุติธรรมเรียกค่าธรรมเนียมในคดีอาญานอกจากที่หมวดค่าธรรมเนียมกำหนด และหมวดนั้นกำหนดไว้เฉพาะส่วนแพ่งที่ติดมากับคดีอาญา เช่น คำขอให้คืนทรัพย์หรือใช้ค่าสินไหมทดแทน ค่าใช้จ่ายจริงจึงมาจากค่าทนายความ ค่าคัดถ่ายเอกสารในสำนวน ค่าเดินทาง และหลักประกันในการขอปล่อยชั่วคราว ดูปัจจัยที่กำหนดค่าทนายและคำถามที่ควรถามก่อนจ้างได้ที่ ค่าใช้จ่ายอุทธรณ์คดีอาญา
ถ้าศาลอุทธรณ์ไม่ลดโทษ ยังทำอะไรต่อได้
ยังฎีกาได้ในบางกรณี โดยต้องยื่นที่ศาลชั้นต้นภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ (ป.วิ.อ. มาตรา 216) คดีอาญาทั่วไปตาม ป.วิ.อ. ไม่ได้ใช้ระบบขออนุญาตฎีกาแบบคดีแพ่ง แต่มีข้อห้ามฎีกาในข้อเท็จจริงตามมาตรา 218 ถึง 220 เช่น ถ้าศาลอุทธรณ์พิพากษายืนหรือแก้ไขเล็กน้อยและลงโทษจำคุกไม่เกิน 5 ปี ห้ามคู่ความฎีกาในข้อเท็จจริง เมื่อการขอลดโทษเป็นปัญหาข้อเท็จจริง ฎีกาขอลดโทษจึงมักติดข้อห้ามนี้ เว้นแต่ได้รับอนุญาตหรือรับรองตามมาตรา 221 อ่านต่อที่ ฎีกาขอลดโทษคดีอาญาได้ไหม
เมื่อคดีถึงที่สุดแล้ว ช่องทางที่เหลือไม่ใช่การอุทธรณ์ เช่น การถวายเรื่องราวขอพระราชทานอภัยโทษตาม ป.วิ.อ. มาตรา 259 ซึ่งไม่ทำให้ทุเลาการลงโทษ ส่วนการพักการลงโทษและการลดวันต้องโทษเป็นอำนาจของฝ่ายราชทัณฑ์ อ่านที่ คดีถึงที่สุดแล้ว ยังมีทางลดโทษไหม
ประเด็นเฉพาะของคดีแต่ละประเภท
หลักข้างต้นใช้กับทุกคดี แต่แต่ละฐานความผิดมีประเด็นของตัวเอง
- คดียาเสพติด มีบทให้ลงโทษต่ำกว่าอัตราที่กฎหมายกำหนดได้เฉพาะตามเงื่อนไขของตัวบท
- คดีเมาแล้วขับ โทษหนักขึ้นเมื่อทำผิดซ้ำหรือเกิดความเสียหาย
- ขับรถประมาทเป็นเหตุให้ผู้อื่นถึงแก่ความตาย การเยียวยาครอบครัวผู้ตายเป็นประเด็นหลัก
- คดีลักทรัพย์ ยอมความไม่ได้ แต่การคืนทรัพย์เป็นเหตุที่ศาลอาจพิจารณา
- คดีฉ้อโกง ฉ้อโกงทั่วไปยอมความได้ แต่ฉ้อโกงประชาชนยอมความไม่ได้
- คดียักยอกทรัพย์ ยอมความกันระหว่างอุทธรณ์ได้
- คดีทำร้ายร่างกาย การเยียวยาผู้บาดเจ็บเป็นข้อเท็จจริงที่ควรนำเสนอ
- หมิ่นประมาทออนไลน์ พ.ร.บ.คอมพิวเตอร์ มาตรา 14 ยอมความได้เฉพาะบางกรณี
- คดีบัญชีม้า ต้องอธิบายบทบาทของจำเลยให้ศาลเห็นชัด
- คดีอาวุธปืนไม่มีใบอนุญาต ที่มาของปืนเป็นข้อเท็จจริงที่ควรนำเสนอ
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยในการอุทธรณ์ขอลดโทษ
- นับกำหนดเป็น 30 วันเอง หรือรอจนใกล้ครบหนึ่งเดือนแล้วค่อยหาทนาย
- เดินทางไปยื่นที่ศาลอุทธรณ์ ทั้งที่ต้องยื่นที่ศาลชั้นต้น
- ยื่นขอขยายเวลาหลังครบกำหนดแล้ว ซึ่งจะทำได้เฉพาะเมื่อมีเหตุสุดวิสัย
- ไม่ไปแสดงตนตอนยื่นอุทธรณ์ ทั้งที่ถูกพิพากษาจำคุกและไม่ได้ถูกคุมขัง
- รับสารภาพในศาลชั้นต้น แต่เขียนอุทธรณ์ว่าไม่ได้กระทำ ทำให้ข้ออ้างขัดกับคำรับของตนเอง
- เขียนแต่ความลำบากโดยไม่มีเอกสารพิสูจน์
- เชื่อว่าชดใช้แล้วคดีจบ ทั้งที่ความผิดนั้นยอมความไม่ได้
ถ้าคุณหรือคนในครอบครัวเพิ่งฟังคำพิพากษา สิ่งที่ควรทำวันนี้คือจดวันอ่านคำพิพากษา ขอคัดสำเนา และให้ทนายตรวจว่าคดีอุทธรณ์ได้ในประเด็นใด ก่อนครบกำหนดหนึ่งเดือน หากต้องการคำแนะนำเฉพาะคดี ติดต่อสำนักงานได้
คำถามที่พบบ่อย
รับสารภาพไปแล้ว ยังอุทธรณ์ขอลดโทษได้ไหม
ได้ ถ้าคดีไม่ติดข้อห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริงตามมาตรา 193 ทวิ หรือจำเลยเข้าข้อยกเว้น เช่น ถูกพิพากษาให้จำคุก การรับสารภาพไม่ได้ตัดสิทธิขอให้ศาลลงโทษเบาลงหรือรอการลงโทษ แต่ควรเขียนอุทธรณ์ให้สอดคล้องกับคำรับเดิม
ศาลลดโทษให้ได้มากที่สุดเท่าไร
ไม่มีตัวเลขตายตัว เพราะขึ้นกับเหตุที่ใช้และดุลพินิจของศาล เหตุบรรเทาโทษตามมาตรา 78 ลดได้ไม่เกินกึ่งหนึ่งของโทษที่จะลง ส่วนบทลดโทษตามอายุมีสัดส่วนของตัวเองตามมาตรา 75 และ 76 และบางกรณีศาลอาจรอการลงโทษแทนการลดตัวเลข
ศาลชั้นต้นจำคุกเกิน 5 ปี ศาลอุทธรณ์ยังรอการลงโทษได้ไหม
อาจได้ ถ้าศาลอุทธรณ์ลดโทษลงจนโทษจำคุกที่จะลงไม่เกิน 5 ปี และจำเลยเข้าเงื่อนไขเรื่องประวัติตามมาตรา 56 เพราะเกณฑ์ดูที่โทษที่ศาลจะลง แต่ทั้งการลดโทษและการรอการลงโทษเป็นดุลพินิจของศาล จึงไม่มีใครรับประกันผลได้
ยื่นอุทธรณ์เลยหนึ่งเดือนแล้ว ทำอะไรได้บ้าง
ทำได้น้อยมาก เพราะคำขอขยายเวลาต้องยื่นก่อนครบกำหนด เว้นแต่มีเหตุสุดวิสัย ถ้าเลยกำหนดเพราะเหตุที่อยู่นอกเหนือการควบคุมจริง ควรให้ทนายตรวจข้อเท็จจริงและยื่นคำร้องโดยเร็วที่สุด
อุทธรณ์ขอลดโทษต้องเสียค่าธรรมเนียมศาลไหม
ไม่ต้อง สำหรับการอุทธรณ์ในส่วนอาญา เพราะ ป.วิ.อ. มาตรา 252 ห้ามเรียกค่าธรรมเนียมนอกจากที่หมวดค่าธรรมเนียมกำหนด ซึ่งกำหนดไว้เฉพาะส่วนแพ่ง ค่าทนาย ค่าถ่ายเอกสาร และหลักประกันเป็นค่าใช้จ่ายแยกต่างหาก
ครอบครัวช่วยอะไรได้บ้างระหว่างอุทธรณ์
ช่วยได้มาก ทั้งการหาทนาย รวบรวมหนังสือรับรองและเอกสารภาระครอบครัว เตรียมหลักประกัน และติดตามวันนัดของศาล สิ่งที่ห้ามทำคือกดดันผู้เสียหายหรือพยาน เพราะจะส่งผลเสียต่อคดีอย่างมาก
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ