ขอหักวันคุมขัง และขอไม่ให้นับโทษต่อ เรื่องเล็กในคำพิพากษาที่ทำให้ติดนานขึ้นหลายปี

คนส่วนใหญ่อ่านคำพิพากษาแค่บรรทัดที่บอกว่าจำคุกกี่ปี แต่ในย่อหน้าท้าย ๆ มักมีถ้อยคำสั้น ๆ อีกสองเรื่องที่กระทบเวลาในเรือนจำโดยตรง คือ ให้หักวันคุมขังที่ผ่านมาแล้วหรือไม่ และให้นับโทษต่อจากคดีอื่นหรือไม่ ถ้าตรงนี้ผิดหรือตกหล่น คนที่ควรได้ออกจากเรือนจำอาจต้องอยู่ต่ออีกหลายเดือนหรือหลายปี บทความนี้อธิบายหลักกฎหมาย วิธีตรวจ ตัวอย่างการคำนวณอย่างง่าย และการยกขึ้นในชั้นอุทธรณ์

หักวันคุมขังคืออะไร กฎหมายกำหนดไว้อย่างไร

หักวันคุมขัง คือ การนำจำนวนวันที่ผู้ต้องคำพิพากษาถูกคุมขังก่อนศาลพิพากษา มาหักออกจากระยะเวลาจำคุกตามคำพิพากษา ประมวลกฎหมายอาญา (ป.อ.) มาตรา 22 วางหลักไว้สองข้อ ข้อแรก โทษจำคุกให้เริ่มนับตั้งแต่วันมีคำพิพากษา ข้อสอง ถ้าผู้ต้องคำพิพากษาถูกคุมขังก่อนศาลพิพากษา ให้หักจำนวนวันที่ถูกคุมขังออกจากระยะเวลาจำคุก เว้นแต่คำพิพากษาจะกล่าวไว้เป็นอย่างอื่น

วลี “เว้นแต่คำพิพากษาจะกล่าวไว้เป็นอย่างอื่น” คือเหตุที่ต้องอ่านคำพิพากษาให้ครบ เพราะถ้อยคำในคำพิพากษาเป็นตัวกำหนดว่าการหักจะเป็นอย่างไรในคดีนั้น เช่น ระบุจำนวนวันที่ให้หัก ระบุว่าให้หักวันคุมขัง หรือมีข้อความที่ทำให้ผลต่างไปจากหลักทั่วไป ภาพรวมของการอุทธรณ์ทั้งกระบวนการอยู่ที่ คู่มืออุทธรณ์ขอลดโทษคดีอาญา

ตรวจคำพิพากษาว่าหักวันคุมขังครบหรือไม่ ทำอย่างไร

1. รวบรวมหลักฐานช่วงเวลาที่ถูกควบคุมหรือคุมขัง เช่น วันที่ถูกจับ เอกสารการฝากขังหรือขังระหว่างพิจารณา วันที่ได้รับการปล่อยชั่วคราว และวันที่ถูกขังอีกครั้ง ถ้ามี
2. เขียนลำดับเวลาเป็นช่วง ๆ บางคนถูกขังช่วงหนึ่ง ได้ประกันตัว แล้วถูกขังอีกครั้ง ต้องแยกเป็นช่วงแล้วนับแต่ละช่วงให้ถูก
3. นับจำนวนวันรวม และให้ทนายตรวจว่าช่วงใดเข้าความหมายของการถูกคุมขังก่อนศาลพิพากษาในคดีนี้
4. เทียบกับถ้อยคำในคำพิพากษา ดูว่าศาลสั่งให้หักหรือไม่ ถ้าระบุจำนวนวัน ตัวเลขตรงกับที่คุณนับหรือไม่
5. ตรวจกรณีที่มีหลายคดีพร้อมกัน ถ้าช่วงเวลาเดียวกันถูกคุมขังในหลายคดี การหักจะซับซ้อนขึ้นมาก ควรให้ทนายตรวจเป็นรายคดี

ตัวอย่างคำนวณอย่างง่าย

ตัวอย่างสมมติ นาย ฉ. ถูกจับและถูกขังระหว่างสอบสวน 60 วัน จากนั้นได้ประกันตัว ต่อมาผิดนัดจึงถูกขังอีก 30 วันก่อนวันฟังคำพิพากษา ศาลพิพากษาจำคุก 2 ปี วันที่ถูกคุมขังก่อนศาลพิพากษารวมเป็น 90 วัน

กรณี	โทษตามคำพิพากษา	วันที่หักออก	ระยะเวลาที่ต้องรับโทษนับจากวันพิพากษา
หักครบตามหลักมาตรา 22	2 ปี	90 วัน	2 ปี หัก 90 วัน
หักเพียงช่วงแรก	2 ปี	60 วัน	2 ปี หัก 60 วัน (นานกว่าที่ควร 30 วัน)
ไม่ได้หักเลยเพราะคำพิพากษากล่าวไว้เป็นอย่างอื่น	2 ปี	0 วัน	2 ปีเต็ม (นานกว่ากรณีแรก 90 วัน)

ตัวเลขในตารางเป็นตัวอย่างเพื่อให้เห็นภาพเท่านั้น การนับวันจริงต้องดูเอกสารของแต่ละช่วงและถ้อยคำในคำพิพากษา ในคดีที่ถูกคุมขังนานก่อนพิพากษา ส่วนต่างอาจมากกว่านี้หลายเท่า

นับโทษต่อคืออะไร และทำให้ติดนานขึ้นได้อย่างไร

นับโทษต่อ คือ การที่คำพิพากษาสั่งให้โทษจำคุกในคดีนี้เริ่มนับหลังจากโทษในอีกคดีหนึ่งสิ้นสุดลง แทนที่จะเริ่มนับตั้งแต่วันมีคำพิพากษาตามหลักในมาตรา 22 ผลคือโทษของสองคดีเรียงต่อกัน ไม่ได้เดินไปพร้อมกัน เช่น คดีแรกจำคุก 2 ปี คดีหลังจำคุก 1 ปีและให้นับโทษต่อ เวลาที่ต้องอยู่ในเรือนจำจะต่อเนื่องกันรวมเป็นประมาณ 3 ปี ไม่ใช่ 2 ปี

เรื่องนี้ต่างจากกรณีที่จำเลยทำผิดหลายกรรมในคดีเดียว ซึ่ง ป.อ. มาตรา 91 ให้ศาลลงโทษทุกกรรมแต่กำหนดเพดานโทษจำคุกรวมไว้ คือ ไม่เกิน 10 ปี ถ้ากระทงที่หนักที่สุดมีอัตราโทษจำคุกอย่างสูงไม่เกิน 3 ปี ไม่เกิน 20 ปี ถ้าเกิน 3 ปีแต่ไม่เกิน 10 ปี และไม่เกิน 50 ปี ถ้าเกิน 10 ปีขึ้นไป เว้นแต่ลงโทษจำคุกตลอดชีวิต ส่วนการนับโทษต่อข้ามคดีจะสัมพันธ์กับเพดานนี้อย่างไร เป็นเรื่องที่ต้องให้ทนายตรวจจากสำนวนจริง อ่านเรื่องกรรมเดียวกับหลายกรรมเพิ่มได้ที่ หลายกรรมหรือกรรมเดียว ประเด็นที่ทำให้โทษรวมต่างกัน

ประเด็นที่ควรตรวจเมื่อศาลสั่งนับโทษต่อ

• หมายเลขคดีที่ให้นับต่อถูกต้องหรือไม่ ทั้งคดีดำและคดีแดง และเป็นคดีของจำเลยคนนี้จริงหรือไม่
• คดีที่ถูกอ้างถึงมีคำพิพากษาลงโทษจำคุกแล้วหรือยัง ผลสุดท้ายเป็นอย่างไร ถ้าคดีนั้นยกฟ้องหรือรอการลงโทษ ต้องให้ทนายตรวจว่าคำสั่งนับต่อมีผลอย่างไร
• มีการสั่งนับโทษต่อซ้ำซ้อนหรือวนกันระหว่างหลายคดีหรือไม่
• ในคดีที่มีจำเลยหลายคน คำสั่งนับโทษต่อระบุถึงจำเลยคนที่ถูกต้องหรือไม่

ขอไม่ให้นับโทษต่อได้ในกรณีใด

กรณีที่ชัดที่สุดคือคำสั่งนับโทษต่อมีข้อผิดพลาดตามรายการข้างต้น เช่น อ้างคดีผิด หรือคดีที่อ้างถึงไม่ได้ลงโทษจำคุก ส่วนจะขอให้ศาลใช้ดุลพินิจไม่สั่งนับโทษต่อด้วยเหตุอันควรปรานีได้เพียงใด ขึ้นกับข้อเท็จจริงและเงื่อนไขของแต่ละคดี ควรให้ทนายประเมินจากคำฟ้องและสำนวนก่อนตัดสินใจเขียนในอุทธรณ์

ยกเรื่องหักวันคุมขังและนับโทษต่อขึ้นในชั้นอุทธรณ์อย่างไร

ถ้าพบว่าคำพิพากษาศาลชั้นต้นหักวันคุมขังไม่ครบ หรือสั่งนับโทษต่อโดยมีข้อผิดพลาด ช่องทางหลักคือยกขึ้นในอุทธรณ์ ซึ่งต้องยื่นที่ศาลชั้นต้นภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษา ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา (ป.วิ.อ.) มาตรา 198 ควรเขียนเป็นข้อแยกต่างหาก ระบุให้ชัดว่าถ้อยคำใดในคำพิพากษาผิด ที่ถูกควรเป็นอย่างไร และแนบหลักฐานวันคุมขังประกอบ วิธีวางโครงอุทธรณ์อ่านได้ที่ วิธีเขียนอุทธรณ์ขอลดโทษ

ถ้าเป็นความผิดพลาดเล็กน้อยในการพิมพ์ อาจมีช่องทางอื่นให้ศาลแก้ไขได้โดยไม่ต้องอุทธรณ์ทั้งฉบับ ทนายจะเป็นผู้เลือกช่องทางที่เหมาะกับลักษณะความผิดพลาด แต่อย่ารอให้เลยกำหนดอุทธรณ์ เพราะถ้ายื่นไม่ทัน ต้องยื่นขอขยายเวลาก่อนครบกำหนด (เว้นแต่มีเหตุสุดวิสัย) และต้องมีพฤติการณ์พิเศษ ดู ระยะเวลาอุทธรณ์และการขอขยาย

อีกเรื่องที่ทำให้หลายคนสบายใจขึ้น คือ ป.วิ.อ. มาตรา 212 ห้ามศาลอุทธรณ์เพิ่มโทษจำเลยเมื่อจำเลยอุทธรณ์ฝ่ายเดียว เว้นแต่โจทก์อุทธรณ์ขอให้เพิ่มโทษด้วย การยกประเด็นการหักวันคุมขังขึ้นมาจึงไม่ได้ทำให้เสี่ยงต่อโทษที่หนักขึ้น ตราบใดที่โจทก์ไม่ได้อุทธรณ์ในทางนั้น

ข้อควรระวังเรื่องพิมพ์ตกหล่น

คำพิพากษาเป็นเอกสารที่คนเขียน ความผิดพลาดเล็ก ๆ จึงเกิดขึ้นได้ และมักซ่อนอยู่ในส่วนที่ไม่มีใครอ่านละเอียด จุดที่ควรตรวจทุกครั้ง ได้แก่

• จำนวนวันที่ให้หักไม่ตรงกับเอกสารการคุมขัง
• ไม่มีถ้อยคำเรื่องการหักวันคุมขังเลย ทั้งที่จำเลยถูกคุมขังมาก่อน
• หมายเลขคดีที่ให้นับโทษต่อพิมพ์ผิดหนึ่งหลัก
• ชื่อหรือลำดับของจำเลยสลับกันในคดีที่มีจำเลยหลายคน
• วันที่ในคำพิพากษาไม่ตรงกับวันที่อ่านคำพิพากษาจริง

เมื่อจำเลยเข้าเรือนจำแล้ว ครอบครัวควรสอบถามวันพ้นโทษที่คำนวณไว้ และนำมาเทียบกับการคำนวณของทนาย ถ้าไม่ตรงกันจะได้รีบหาสาเหตุ สำหรับช่องทางลดเวลาในเรือนจำหลังคดีถึงที่สุด ซึ่งไม่ใช่การอุทธรณ์ อ่านได้ที่ พักการลงโทษ ลดวันต้องโทษ และขอพระราชทานอภัยโทษ

บรรทัดเล็ก ๆ ท้ายคำพิพากษาอาจมีผลต่อชีวิตมากกว่าที่คิด ถ้าคุณเพิ่งได้รับคำพิพากษาและไม่แน่ใจว่าการหักวันคุมขังหรือการนับโทษต่อถูกต้องหรือไม่ ติดต่อสำนักงาน ให้ช่วยตรวจก่อนครบกำหนดหนึ่งเดือน

คำถามที่พบบ่อย

วันที่ถูกขังก่อนได้ประกันตัว นำมาหักจากโทษได้ไหม

ได้ตามหลัก ป.อ. มาตรา 22 ซึ่งให้หักจำนวนวันที่ถูกคุมขังก่อนศาลพิพากษาออกจากโทษจำคุก เว้นแต่คำพิพากษาจะกล่าวไว้เป็นอย่างอื่น จึงควรเก็บเอกสารที่แสดงวันถูกคุมขังและวันได้ประกันตัวไว้ให้ครบ

คำพิพากษาไม่ได้เขียนเรื่องหักวันคุมขัง ต้องทำอย่างไร

ให้ทนายตรวจทันที หลักตามมาตรา 22 คือให้หักวันที่ถูกคุมขังก่อนพิพากษา เว้นแต่คำพิพากษาจะกล่าวไว้เป็นอย่างอื่น ทนายจะดูว่าการที่คำพิพากษาไม่กล่าวถึงมีผลอย่างไร และควรยกขึ้นในอุทธรณ์หรือใช้ช่องทางอื่น

โทษจำคุกเริ่มนับตั้งแต่เมื่อไร

เริ่มนับตั้งแต่วันมีคำพิพากษา ตาม ป.อ. มาตรา 22 แล้วจึงหักวันที่ถูกคุมขังมาก่อน เว้นแต่คำพิพากษาจะกล่าวไว้เป็นอย่างอื่น หรือสั่งให้นับโทษต่อจากคดีอื่น

ถูกนับโทษต่อหลายคดี โทษรวมสูงสุดได้กี่ปี

ขึ้นกับว่าเป็นหลายกรรมในคดีเดียวหรือหลายคดีแยกกัน ป.อ. มาตรา 91 กำหนดเพดานโทษรวมสำหรับหลายกรรมไว้ที่ 10 ปี 20 ปี หรือ 50 ปี ตามอัตราโทษของกระทงที่หนักที่สุด ส่วนกรณีนับโทษต่อข้ามคดีควรให้ทนายตรวจจากสำนวนจริง

อุทธรณ์เรื่องหักวันคุมขัง จะโดนเพิ่มโทษไหม

ไม่ ถ้าจำเลยอุทธรณ์ฝ่ายเดียว เพราะ ป.วิ.อ. มาตรา 212 ห้ามศาลอุทธรณ์เพิ่มโทษ เว้นแต่โจทก์อุทธรณ์ขอให้เพิ่มโทษด้วย ควรตรวจว่าโจทก์ยื่นอุทธรณ์หรือไม่ก่อนประเมินความเสี่ยง