ถูกศาลพิพากษาจำคุกในคดีเมาแล้วขับ โดยเฉพาะเมื่อศาลไม่รอการลงโทษ เป็นเรื่องที่กระทบทั้งงานและครอบครัวทันที คำถามแรกที่ตามมาคือจะอุทธรณ์ขอรอลงอาญาได้หรือไม่ และต้องเตรียมอะไร บทความนี้อธิบายโทษตามกฎหมาย สิทธิอุทธรณ์ของจำเลยในคดีลักษณะนี้ ปัจจัยที่ศาลนำมาชั่งน้ำหนัก และสิ่งที่ควรทำก่อนครบกำหนดยื่น
เมาแล้วขับมีโทษอะไรตามกฎหมาย
เมาแล้วขับ ในทางกฎหมาย คือการขับรถขณะเมาสุราหรือของเมาอย่างอื่น ซึ่งพระราชบัญญัติจราจรทางบก พ.ศ. 2522 มาตรา 43(2) ห้ามไว้ โทษอยู่ในมาตรา 160 ตรี กรณีกระทำผิดครั้งแรกและไม่เกิดความเสียหายแก่ผู้อื่น มีโทษจำคุกไม่เกิน 1 ปี หรือปรับตั้งแต่ 5,000 ถึง 20,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ และศาลสั่งพักใช้ใบอนุญาตขับขี่ไม่น้อยกว่า 6 เดือนหรือเพิกถอนใบอนุญาตด้วย
ถ้าทำผิดซ้ำภายใน 2 ปี หรือการขับขณะเมาทำให้ผู้อื่นบาดเจ็บ บาดเจ็บสาหัส หรือถึงแก่ความตาย กฎหมายกำหนดโทษหนักขึ้นตามลำดับความเสียหาย บทความนี้ไม่ระบุตัวเลขของกรณีเหล่านี้ เพราะต้องตรวจจากตัวบทฉบับล่าสุดในแต่ละคดี กฎหมายจราจรมีการแก้ไขหลายครั้ง ก่อนเขียนอุทธรณ์ควรให้ทนายตรวจว่าคำพิพากษาของคุณอ้างวรรคใดและอัตราโทษเท่าใด
| สถานการณ์ | โทษตามกฎหมาย | สิ่งที่ต้องตรวจก่อนอุทธรณ์ |
|---|---|---|
| ทำผิดครั้งแรก ไม่มีความเสียหายแก่ผู้อื่น | จำคุกไม่เกิน 1 ปี หรือปรับ 5,000–20,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ และพักใช้ใบอนุญาตไม่น้อยกว่า 6 เดือนหรือเพิกถอน | ประวัติการต้องโทษ เงื่อนไขตาม ป.อ. มาตรา 56 และข้อห้ามอุทธรณ์ตาม ป.วิ.อ. มาตรา 193 ทวิ |
| ทำผิดซ้ำภายใน 2 ปี | หนักขึ้นกว่าครั้งแรก | วันที่ของคดีก่อน และคดีก่อนยังอยู่ในระยะรอการลงโทษหรือไม่ |
| มีผู้บาดเจ็บ บาดเจ็บสาหัส หรือเสียชีวิต | หนักขึ้นตามความเสียหาย | ข้อหาตามประมวลกฎหมายอาญาที่ฟ้องมาด้วย และการเยียวยาผู้เสียหาย |
เมาแล้วขับ ติดคุกไหม
ไม่จำเป็นเสมอไป สำหรับการกระทำผิดครั้งแรกที่ไม่มีความเสียหาย กฎหมายเปิดให้ศาลเลือกลงโทษจำคุก ปรับ หรือทั้งสองอย่าง และแม้ศาลจะลงโทษจำคุก ศาลยังรอการลงโทษได้ตามประมวลกฎหมายอาญา (ป.อ.) มาตรา 56 ถ้าโทษจำคุกที่จะลงไม่เกิน 5 ปี และจำเลยเข้าเงื่อนไขเรื่องประวัติ
นอกจากรอการลงโทษ ยังมีทางเลือกโทษที่เบากว่าในบางกรณี เช่น ป.อ. มาตรา 23 ให้ศาลลงโทษกักขังไม่เกิน 3 เดือนแทนจำคุกได้ ถ้าโทษจำคุกที่จะลงไม่เกิน 3 เดือนและผู้นั้นไม่เคยรับโทษจำคุกมาก่อน (หรือเคยแต่เป็นความผิดโดยประมาทหรือลหุโทษ) และ ป.อ. มาตรา 55 ให้ศาลยกโทษจำคุกที่ไม่เกิน 3 เดือนแล้วปรับอย่างเดียวได้ เมื่อความผิดนั้นมีโทษปรับด้วย ดูรายละเอียดที่ขอเปลี่ยนโทษจำคุกเป็นกักขัง ปรับ หรือคุมประพฤติ
คดีเมาแล้วขับ อุทธรณ์ขอรอลงอาญาได้หรือไม่
ได้ในกรณีส่วนใหญ่ของจำเลย แต่ต้องเข้าใจข้อห้ามก่อน ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา (ป.วิ.อ.) มาตรา 193 ทวิ ห้ามอุทธรณ์ในปัญหาข้อเท็จจริงในคดีที่อัตราโทษอย่างสูงจำคุกไม่เกิน 3 ปี หรือปรับไม่เกิน 60,000 บาท ความผิดเมาแล้วขับครั้งแรกที่ไม่มีความเสียหายอยู่ในเกณฑ์นี้ และศาลถือว่าการขอรอการลงโทษเป็นปัญหาข้อเท็จจริง
อย่างไรก็ดี มาตรา 193 ทวิ ยังให้จำเลยอุทธรณ์ข้อเท็จจริงได้ ถ้าถูกพิพากษาให้จำคุก ถูกจำคุกแต่รอการลงโทษ ถูกรอการกำหนดโทษ หรือถูกปรับเกิน 1,000 บาท เมื่อโทษปรับขั้นต่ำของความผิดนี้คือ 5,000 บาท จำเลยที่ถูกลงโทษในคดีเมาแล้วขับจึงมักเข้าข้อยกเว้นข้อใดข้อหนึ่ง และอุทธรณ์ขอให้ลงโทษสถานเบาหรือขอรอการลงโทษได้
อีกด้านหนึ่ง ข้อยกเว้นเหล่านี้เป็นสิทธิของจำเลยเท่านั้น ถ้าศาลชั้นต้นรอการลงโทษให้แล้ว ฝ่ายโจทก์ยังติดข้อห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริงในคดีกลุ่มนี้ เว้นแต่ได้รับอนุญาตหรือรับรองตาม ป.วิ.อ. มาตรา 193 ตรี และเมื่อจำเลยอุทธรณ์ฝ่ายเดียว ศาลอุทธรณ์จะเพิ่มโทษไม่ได้ตามมาตรา 212 ภาพรวมของขั้นตอนอุทธรณ์ทั้งหมดอยู่ในคู่มืออุทธรณ์ขอลดโทษคดีอาญา
ปัจจัยที่ศาลดูเมื่อพิจารณาขอรอลงอาญาคดีเมาแล้วขับ
ป.อ. มาตรา 56 ให้ศาลคำนึงถึงอายุ ประวัติ ความประพฤติ สติปัญญา การศึกษาอบรม สุขภาพ ภาวะแห่งจิต นิสัย อาชีพ สิ่งแวดล้อม สภาพความผิด การรู้สึกความผิดและพยายามบรรเทาผลร้าย หรือเหตุอื่นอันควรปรานี เมื่อนำมาใช้กับคดีเมาแล้วขับ ข้อเท็จจริงที่ควรนำเสนอให้ชัดมักได้แก่
- สภาพความผิด เกิดความเสียหายแก่ผู้อื่นหรือทรัพย์สินหรือไม่ ขับในสภาพแวดล้อมแบบใด
- ประวัติ ไม่เคยต้องโทษ หรือเคยแต่เข้าข้อยกเว้นของมาตรา 56 เช่น เคยรับโทษจำคุกในความผิดโดยประมาท ความผิดลหุโทษ หรือจำคุกไม่เกิน 6 เดือน
- การรู้สึกความผิดและแก้ไขตัว เช่น เข้ารับคำปรึกษาเรื่องการดื่ม เลิกขับรถหลังดื่ม หรือชดใช้ค่าเสียหายให้ผู้ที่ได้รับผลกระทบ
- อาชีพและครอบครัว ผลกระทบต่องานและผู้ที่ต้องพึ่งพาจำเลย ถ้าจำเลยต้องเข้าเรือนจำ
หลักฐานแต่ละข้อควรเป็นเอกสาร ไม่ใช่คำกล่าวลอย ๆ รายการเอกสารที่ใช้บ่อยอยู่ที่เอกสารประกอบอุทธรณ์ขอลดโทษ และเงื่อนไขการรอการลงโทษแบบละเอียดอยู่ที่อุทธรณ์ขอรอการลงโทษตามมาตรา 56
เงื่อนไขคุมความประพฤติที่ศาลอาจกำหนด
เมื่อรอการลงโทษ ศาลจะกำหนดเงื่อนไขคุมความประพฤติด้วยหรือไม่ก็ได้ เงื่อนไขที่ ป.อ. มาตรา 56 เปิดให้ศาลเลือกและเข้ากับลักษณะคดีเมาแล้วขับ เช่น ให้ไปรายงานตัวต่อเจ้าพนักงานหรือทำกิจกรรมบริการสังคมหรือสาธารณประโยชน์ ให้เข้ารับการฝึกอบรม ให้ละเว้นความประพฤติที่อาจนำไปสู่การกระทำผิดซ้ำ ให้บำบัดรักษาความเจ็บป่วย หรือห้ามเข้าสถานที่บางแห่ง ศาลแก้ไขหรือเพิกถอนเงื่อนไขภายหลังได้เมื่อพฤติการณ์เปลี่ยนไป
สิ่งที่ต้องจำคือ ถ้าระหว่างระยะเวลาที่ศาลรอไว้ คุณกระทำความผิดที่ไม่ใช่ความผิดโดยประมาทหรือลหุโทษ และศาลพิพากษาจำคุกในคดีใหม่ ป.อ. มาตรา 58 ให้ศาลนำโทษที่รอไว้ในคดีนี้ไปบวกกับโทษในคดีใหม่ การรอลงอาญาจึงไม่ใช่การพ้นผิด แต่เป็นโอกาสที่มีเงื่อนไข
สิ่งที่ควรทำก่อนยื่นอุทธรณ์
- นับกำหนดเวลา ยื่นอุทธรณ์ต่อศาลชั้นต้นภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษา ตาม ป.วิ.อ. มาตรา 198
- ขอคัดคำพิพากษาฉบับเต็ม เพื่อดูว่าศาลอ้างวรรคใด ลงโทษอะไร และให้เหตุผลที่ไม่รอการลงโทษว่าอย่างไร
- เรื่องแสดงตนและประกันตัว ถ้าคำพิพากษาให้จำคุกโดยไม่รอการลงโทษและคุณไม่ได้ถูกคุมขังอยู่ ต้องแสดงตนต่อเจ้าพนักงานศาลขณะยื่นอุทธรณ์ ส่วนการขอปล่อยชั่วคราวระหว่างอุทธรณ์ให้ยื่นต่อศาลชั้นต้นตามมาตรา 106
- รวบรวมหลักฐาน ประวัติการทำงาน หนังสือรับรองจากนายจ้างหรือชุมชน หลักฐานการเข้ารับคำปรึกษาหรือการรักษา หลักฐานการชดใช้ (ถ้ามีผู้เสียหาย) และภาระครอบครัว
- ปฏิบัติตามคำสั่งเรื่องใบอนุญาตขับขี่ อย่างเคร่งครัด การขับรถระหว่างถูกพักใช้ใบอนุญาตเป็นปัญหาใหม่ที่ทำลายเหตุผลทั้งหมดในอุทธรณ์
- เขียนคำขอให้ชัด เช่น ขอให้รอการลงโทษ หรือขอให้ลงโทษปรับสถานเดียว พร้อมเหตุผลที่ผูกกับข้อเท็จจริงของคุณเอง
ตัวอย่างสถานการณ์ (สมมติ)
นายอี (นามสมมติ) อายุ 35 ปี ถูกเรียกตรวจที่ด่านและพบว่าเมาสุรา ไม่มีอุบัติเหตุ ไม่เคยต้องโทษ ศาลชั้นต้นลงโทษจำคุกและปรับโดยไม่รอการลงโทษ เขาเป็นพนักงานขายที่เป็นผู้หารายได้หลักของบ้าน
ในอุทธรณ์ เขาอาจขอให้รอการลงโทษ โดยแนบหนังสือรับรองจากนายจ้าง หลักฐานว่าเข้ารับคำปรึกษาเรื่องการดื่มหลังเกิดเหตุ และเอกสารภาระครอบครัว พร้อมแสดงความพร้อมรับเงื่อนไขคุมความประพฤติ เช่น ทำงานบริการสังคมและเข้ารับการอบรม ศาลอุทธรณ์อาจเห็นด้วยหรือไม่ก็ได้ ตัวอย่างนี้ใช้อธิบายวิธีเตรียมเท่านั้น ถ้าเหตุการณ์มีผู้บาดเจ็บหรือเสียชีวิต การพิจารณาจะต่างออกไปมาก ดูที่ขับรถประมาทเป็นเหตุให้ผู้อื่นถึงแก่ความตาย
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- เขียนอุทธรณ์ว่า “ดื่มเพียงเล็กน้อย” หรือโทษเครื่องตรวจ ทั้งที่ต้องการขอความปรานี ทำให้ศาลไม่เห็นความสำนึกผิด
- ไม่มีหลักฐานการแก้ไขตัวใด ๆ นอกจากคำสัญญาว่าจะไม่ทำอีก
- ไม่ตรวจว่าเคยมีคดีเมาแล้วขับภายใน 2 ปี หรือยังอยู่ในระยะรอการลงโทษของคดีก่อน
- ปล่อยให้ใกล้ครบหนึ่งเดือนแล้วจึงเริ่มหาเอกสาร
ถ้าคุณหรือคนในครอบครัวถูกพิพากษาในคดีเมาแล้วขับและกำลังคิดจะอุทธรณ์ ควรนำคำพิพากษาไปให้ทนายตรวจโดยเร็ว ติดต่อสำนักงานก่อนครบกำหนดยื่น
คำถามที่พบบ่อย
เมาแล้วขับครั้งแรก ต้องติดคุกไหม
ไม่จำเป็นเสมอไป กรณีไม่มีความเสียหาย กฎหมายกำหนดโทษจำคุกไม่เกิน 1 ปี หรือปรับ 5,000–20,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ศาลเลือกลงโทษแบบใดก็ได้ และถ้าลงจำคุก ศาลยังรอการลงโทษได้ถ้าเข้าเงื่อนไข ป.อ. มาตรา 56
เมาแล้วขับซ้ำ ขอรอลงอาญาได้ไหม
ยังขอได้ถ้าเข้าเงื่อนไขตาม ป.อ. มาตรา 56 แต่การทำผิดซ้ำภายใน 2 ปีมีโทษหนักขึ้น และศาลจะดูประวัติเป็นสำคัญ ถ้าทำผิดระหว่างที่ศาลรอการลงโทษคดีก่อนและถูกจำคุกในคดีใหม่ โทษที่รอไว้อาจถูกนำมาบวกตามมาตรา 58
ศาลรอลงอาญาแล้ว ยังถูกพักใบขับขี่ไหม
ควรตรวจคำพิพากษาให้ครบ เพราะกฎหมายกำหนดให้ศาลสั่งพักใช้ใบอนุญาตขับขี่ไม่น้อยกว่า 6 เดือนหรือเพิกถอนด้วย การรอการลงโทษจำคุกไม่ได้หมายความว่าคำสั่งเรื่องใบอนุญาตจะหายไป ถ้าสงสัยให้ถามทนายจากถ้อยคำในคำพิพากษาจริง
ศาลตัดสินปรับอย่างเดียว อุทธรณ์ได้ไหม
ได้ จำเลยที่ถูกปรับเกิน 1,000 บาทอุทธรณ์ในข้อเท็จจริงได้ตามข้อยกเว้นของ ป.วิ.อ. มาตรา 193 ทวิ และข้อกฎหมายอุทธรณ์ได้เสมอ แต่ควรชั่งว่าคุ้มหรือไม่ เพราะโทษปรับอย่างเดียวถือว่าเบาอยู่แล้ว
อุทธรณ์คดีเมาแล้วขับต้องยื่นภายในกี่วัน
ภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษา โดยยื่นที่ศาลชั้นต้นตาม ป.วิ.อ. มาตรา 198 ถ้าจำเป็นต้องขอขยายเวลา ต้องยื่นคำขอก่อนครบกำหนดและต้องมีพฤติการณ์พิเศษ
โจทก์อุทธรณ์ขอไม่ให้รอลงอาญาได้ไหม
ในคดีเมาแล้วขับครั้งแรกที่ไม่มีความเสียหาย ทำได้ยาก เพราะอัตราโทษสูงสุดอยู่ในเกณฑ์ห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริงตาม ป.วิ.อ. มาตรา 193 ทวิ และข้อยกเว้นเป็นสิทธิของจำเลยเท่านั้น เว้นแต่โจทก์ได้รับอนุญาตหรือรับรองให้อุทธรณ์ตามมาตรา 193 ตรี
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ