อุทธรณ์ขอรอการลงโทษ (รอลงอาญา) ตามมาตรา 56 เงื่อนไขและสิ่งที่ศาลใช้ชั่งน้ำหนัก

ถ้าศาลชั้นต้นเพิ่งพิพากษาให้คุณหรือคนในครอบครัวจำคุกโดยไม่รอ คำถามแรกที่ตามมามักเป็นว่ายังขอให้รอลงอาญาในชั้นอุทธรณ์ได้หรือไม่ คำตอบขึ้นกับเงื่อนไขในกฎหมายไม่กี่ข้อ และขึ้นกับว่าคุณแสดงให้ศาลเห็นภาพชีวิตของจำเลยได้ชัดเพียงใด บทความนี้อธิบายเงื่อนไขตามตัวบท ปัจจัยที่ศาลชั่ง เงื่อนไขคุมความประพฤติ และผลเมื่อทำผิดซ้ำระหว่างรอ

อุทธรณ์ขอรอการลงโทษคืออะไร

อุทธรณ์ขอรอการลงโทษ คือการขอให้ศาลอุทธรณ์แก้คำพิพากษาของศาลชั้นต้น จากให้จำคุกจริงเป็นกำหนดโทษไว้แต่ยังไม่ให้ลงโทษจำคุก โดยอาศัยประมวลกฎหมายอาญา (ป.อ.) มาตรา 56 ที่คนทั่วไปเรียกว่า “รอลงอาญา” จำเลยยังมีความผิดตามคำพิพากษา แต่ไม่ต้องเข้าเรือนจำ ถ้าไม่ทำผิดซ้ำตามที่กฎหมายกำหนดจนพ้นระยะเวลาที่ศาลรอไว้

การขอรอการลงโทษเป็นการโต้แย้งดุลพินิจในการกำหนดโทษ ซึ่งแนวคำพิพากษาถือเป็นปัญหาข้อเท็จจริง ไม่ใช่ข้อกฎหมาย จึงต้องตรวจก่อนว่าคดีของคุณอุทธรณ์ข้อเท็จจริงได้หรือไม่ ในคดีที่อัตราโทษสูงสุดตามกฎหมายจำคุกไม่เกิน 3 ปี ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา (ป.วิ.อ.) มาตรา 193 ทวิ ห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริง แต่จำเลยที่ถูกพิพากษาให้จำคุกยังอุทธรณ์ได้ อ่านรายละเอียดได้ที่ ข้อห้ามอุทธรณ์ในคดีโทษน้อยตามมาตรา 193 ทวิ

อุทธรณ์ต้องยื่นที่ศาลชั้นต้นภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษา (ป.วิ.อ. มาตรา 198) ถ้าจำเลยต้องโทษจำคุกตามคำพิพากษาแต่ไม่ได้ถูกคุมขังอยู่ ต้องไปแสดงตนต่อเจ้าพนักงานศาลขณะยื่นอุทธรณ์ด้วย ไม่เช่นนั้นศาลไม่รับอุทธรณ์ ภาพรวมทุกขั้นตอนดูได้ที่ คู่มืออุทธรณ์ขอลดโทษคดีอาญาฉบับสมบูรณ์

เงื่อนไขรอการลงโทษตามมาตรา 56 มีอะไรบ้าง

ศาลจะรอการลงโทษได้เมื่อครบสองเงื่อนไขหลัก คือ โทษจำคุกที่ศาลจะลงในคดีนั้นไม่เกิน 5 ปี และประวัติของจำเลยเข้าข้อใดข้อหนึ่งที่กฎหมายกำหนด ถ้าขาดข้อใดข้อหนึ่ง ศาลรอการลงโทษไม่ได้ ไม่ว่าเหตุผลส่วนตัวจะน่าเห็นใจเพียงใด

1. เงื่อนไขเรื่องโทษ ความผิดนั้นมีโทษจำคุกหรือปรับ และศาลจะลงโทษจำคุกไม่เกิน 5 ปี (จะปรับด้วยหรือไม่ก็ได้) หรือจะลงโทษปรับ
2. เงื่อนไขเรื่องประวัติ จำเลยไม่เคยรับโทษจำคุกมาก่อน หรือเคยรับโทษจำคุกแต่เป็นความผิดที่ทำโดยประมาท ความผิดลหุโทษ (ความผิดเล็กน้อยที่กฎหมายจัดไว้เป็นกลุ่มโทษเบา) หรือจำคุกไม่เกิน 6 เดือน หรือเคยรับโทษจำคุกแต่พ้นโทษมาเกิน 5 ปีแล้ว และความผิดครั้งใหม่ทำโดยประมาทหรือเป็นความผิดลหุโทษ

เกณฑ์ไม่เกิน 5 ปีดูจากโทษที่ศาลจะลงจริงในคดีนั้น ไม่ใช่อัตราโทษสูงสุดที่กฎหมายเขียนไว้ บทความเก่าหลายแห่งยังเขียนว่าต้องไม่เกิน 3 ปี ซึ่งเป็นเกณฑ์ก่อนการแก้ไขเมื่อปี 2559 ปัจจุบันคือ 5 ปี

ประวัติของจำเลย	เข้าเงื่อนไขมาตรา 56 หรือไม่
ไม่เคยรับโทษจำคุกมาก่อน	เข้า
เคยรับโทษจำคุกในความผิดที่ทำโดยประมาท หรือความผิดลหุโทษ	เข้า
เคยรับโทษจำคุกไม่เกิน 6 เดือน	เข้า
เคยรับโทษจำคุกเกิน 6 เดือนในความผิดโดยเจตนา พ้นโทษมาเกิน 5 ปี และคดีใหม่ทำโดยประมาทหรือเป็นลหุโทษ	เข้า
เคยรับโทษจำคุกเกิน 6 เดือนในความผิดโดยเจตนา และคดีใหม่เป็นความผิดโดยเจตนา	ไม่เข้า

แม้เข้าเงื่อนไขแล้ว ศาลยังต้องเห็นสมควรด้วย และคำว่า “เคยรับโทษจำคุก” มีรายละเอียดที่ต้องดูจากคำพิพากษาคดีเก่าทีละคดี จึงควรให้ทนายตรวจประวัติก่อนเขียนอุทธรณ์

ถูกตัดสินจำคุกเกิน 5 ปี ยังขอรอการลงโทษได้หรือไม่

ยังมีทาง ถ้าขอให้ศาลอุทธรณ์ลดโทษลงจนเหลือไม่เกิน 5 ปีได้ก่อน เหตุที่ใช้ขอลดโทษส่วนใหญ่คือเหตุบรรเทาโทษตาม ป.อ. มาตรา 78 ซึ่งศาลลดได้ไม่เกินกึ่งหนึ่งของโทษที่จะลง อุทธรณ์ลักษณะนี้จึงมักมีคำขอสองชั้น คือขอให้ลดโทษ และเมื่อลดแล้วขอให้รอการลงโทษ อ่านต่อได้ที่ เหตุบรรเทาโทษตามมาตรา 78 ที่ใช้เขียนอุทธรณ์

ปัจจัยที่ศาลใช้ชั่งน้ำหนักก่อนรอการลงโทษ

เมื่อเข้าเงื่อนไขแล้ว ศาลยังต้องชั่งว่าสมควรรอหรือไม่ มาตรา 56 ระบุสิ่งที่ศาลคำนึงไว้ค่อนข้างกว้าง อุทธรณ์ที่ดีจึงต้องเล่าข้อเท็จจริงทีละปัจจัยพร้อมหลักฐาน ไม่ใช่เขียนขอความเมตตาลอย ๆ

ปัจจัยตามมาตรา 56	สิ่งที่ควรแสดงต่อศาล
อายุ	จำเลยอายุน้อยและยังแก้ไขตัวได้ หรือสูงอายุจนการจำคุกเป็นภาระเกินสมควร
ประวัติและความประพฤติ	ไม่เคยต้องโทษ ทำงานสุจริต มีคนในชุมชนหรือนายจ้างยืนยันความประพฤติ
สติปัญญาและการศึกษาอบรม	ระดับการศึกษา ความเข้าใจต่อผลของการกระทำ
สุขภาพและภาวะแห่งจิต	โรคประจำตัว การรักษาต่อเนื่อง ความเจ็บป่วยทางจิตใจ
นิสัย อาชีพ และสิ่งแวดล้อม	ภาระเลี้ยงดูบุตรหรือบิดามารดา รายได้ที่ครอบครัวพึ่งพา
สภาพความผิด	บทบาทของจำเลยในเหตุ ความเสียหายที่เกิดขึ้นจริง
รู้สึกความผิดและพยายามบรรเทาผลร้าย	การคืนทรัพย์ การชดใช้ การขอโทษผู้เสียหาย
เหตุอื่นอันควรปรานี	ข้อเท็จจริงเฉพาะของคดีที่ทำให้ศาลเห็นว่าควรให้โอกาส

สภาพความผิดเป็นปัจจัยที่จำเลยเปลี่ยนไม่ได้ แต่ปัจจัยอื่นหลายข้อเตรียมหลักฐานได้ ศาลชั่งทุกข้อรวมกัน ไม่มีข้อใดข้อหนึ่งที่ทำให้ได้รอแน่นอน รายการเอกสารที่ใช้พิสูจน์แต่ละปัจจัยอยู่ในบทความ เอกสารประกอบอุทธรณ์ขอลดโทษ

เงื่อนไขคุมความประพฤติที่ศาลอาจกำหนด

เมื่อรอการลงโทษ ศาลจะกำหนดเงื่อนไขคุมความประพฤติด้วยหรือไม่ก็ได้ มาตรา 56 วรรคสองวางตัวอย่างเงื่อนไขไว้ เช่น

• รายงานตัวต่อเจ้าพนักงาน หรือทำกิจกรรมบริการสังคมหรือสาธารณประโยชน์
• ฝึกหัดหรือทำงานอาชีพ และเข้ารับการฝึกอบรม
• ละเว้นการคบหาสมาคมหรือความประพฤติที่อาจนำไปสู่การทำผิดซ้ำ
• เข้ารับการบำบัดการติดยาเสพติดหรือความเจ็บป่วย
• ห้ามออกนอกที่อยู่หรือห้ามเข้าสถานที่บางแห่ง ซึ่งใช้อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ช่วยได้
• ชดใช้ค่าสินไหมทดแทนหรือเยียวยาผู้เสียหายตามที่ตกลงกัน และทำทัณฑ์บน

ศาลแก้ไขหรือเพิกถอนเงื่อนไขภายหลังได้เมื่อพฤติการณ์เปลี่ยนไป ในอุทธรณ์ คุณอาจแสดงความพร้อมที่จะปฏิบัติตามเงื่อนไข เช่น ยินดีทำงานบริการสังคมหรือสมัครเข้ารับการบำบัดไว้แล้ว เพื่อให้ศาลเห็นว่าการรอการลงโทษมีมาตรการควบคุมที่ชัดเจน

รอการกำหนดโทษกับรอการลงโทษต่างกันอย่างไร

ต่างกันที่ศาลได้กำหนดโทษไว้ในคำพิพากษาแล้วหรือยัง ทั้งสองแบบอยู่ในมาตรา 56 และคนทั่วไปมักเรียกรวมกันว่ารอลงอาญา

ประเด็น	รอการกำหนดโทษ	รอการลงโทษ
ศาลพิพากษาว่ามีความผิด	ใช่	ใช่
มีตัวเลขโทษในคำพิพากษา	ยังไม่กำหนด	กำหนดแล้ว แต่ยังไม่ให้ลงโทษ
ระยะเวลารอ	ไม่เกิน 5 ปีนับแต่วันพิพากษา	ไม่เกิน 5 ปีนับแต่วันพิพากษา
ทำผิดซ้ำจนถูกจำคุกระหว่างรอ	ศาลคดีหลังกำหนดโทษที่รอไว้แล้วบวกเข้ากับโทษคดีหลัง	ศาลคดีหลังบวกโทษที่รอไว้เข้ากับโทษคดีหลัง
พ้นระยะเวลาโดยไม่ทำผิดเช่นนั้น	พ้นจากการถูกกำหนดโทษ	พ้นจากการถูกลงโทษ

ทำผิดซ้ำระหว่างรอการลงโทษ จะเกิดอะไรขึ้น

โทษที่รอไว้จะถูกนำกลับมาบวก ถ้าระหว่างระยะเวลาที่ศาลรอไว้ จำเลยกระทำความผิดใหม่ที่ไม่ใช่ความผิดโดยประมาทหรือลหุโทษ และศาลในคดีใหม่พิพากษาให้จำคุก ตาม ป.อ. มาตรา 58 ศาลคดีหลังจะบวกโทษที่รอไว้ในคดีก่อนเข้ากับโทษคดีใหม่ ผลคือต้องรับโทษทั้งสองคดี ส่วนการไม่ปฏิบัติตามเงื่อนไขคุมความประพฤติมีบทบัญญัติแยกต่างหากที่บทความนี้ไม่ได้ลงรายละเอียด ถ้าได้รับการรอการลงโทษแล้ว ควรถามทนายให้เข้าใจผลของการผิดเงื่อนไขก่อนเริ่มรายงานตัว

ตัวอย่างสมมติ: ขอลดโทษและขอรอในอุทธรณ์ฉบับเดียว

ตัวอย่างนี้เป็นเรื่องสมมติ นาย ก. อายุ 24 ปี ไม่เคยต้องโทษ ถูกศาลชั้นต้นพิพากษาจำคุก 2 ปีโดยไม่รอ ฐานลักทรัพย์นายจ้าง ซึ่งเป็นเหตุฉกรรจ์ตาม ป.อ. มาตรา 335 ที่มีโทษจำคุก 1 ถึง 5 ปี หลังฟังคำพิพากษา ครอบครัวรวบรวมเงินคืนนายจ้างครบ นายจ้างทำหนังสือยืนยันว่าได้รับเงินคืนแล้ว และนาย ก. เป็นผู้ดูแลมารดาที่ป่วยติดเตียง

อุทธรณ์ของนาย ก. จึงขอให้ลดโทษเพราะรู้สึกความผิดและบรรเทาผลร้าย และขอให้รอการลงโทษโดยแนบหลักฐานการคืนเงิน หนังสือรับรองจากผู้นำชุมชน ใบรับรองแพทย์ของมารดา และแสดงความยินดีทำงานบริการสังคม ศาลอุทธรณ์อาจลดโทษและรอการลงโทษพร้อมกำหนดเงื่อนไข หรืออาจพิพากษายืนก็ได้ เพราะเป็นดุลพินิจของศาล

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยเมื่ออุทธรณ์ขอรอลงอาญา

• เขียนขอความเมตตาโดยไม่มีข้อเท็จจริงหรือเอกสารรองรับ
• อ้างเกณฑ์จำคุกไม่เกิน 3 ปีตามกฎหมายเก่า ทั้งที่ปัจจุบันคือ 5 ปี
• ไม่ตรวจประวัติการต้องโทษเก่า จนขอรอทั้งที่ไม่เข้าเงื่อนไข และเสียโอกาสใช้เหตุอื่น
• ปล่อยให้ใกล้ครบหนึ่งเดือนแล้วค่อยเริ่ม การขอขยายเวลาต้องยื่นก่อนครบกำหนดและต้องมีพฤติการณ์พิเศษ
• ลืมไปแสดงตนต่อเจ้าพนักงานศาลตอนยื่นอุทธรณ์ ทั้งที่จำเลยไม่ได้ถูกคุมขัง
• เข้าใจว่ารอลงอาญาแล้วคดีจบเหมือนยกฟ้อง และละเลยเงื่อนไขที่ศาลกำหนด

ถ้าคุณกำลังพิจารณาอุทธรณ์ขอรอการลงโทษ ให้นับวันครบกำหนดหนึ่งเดือนตั้งแต่วันอ่านคำพิพากษา ขอคัดคำพิพากษา และเริ่มรวบรวมเอกสารทันที การให้ทนายตรวจเงื่อนไขมาตรา 56 และประวัติของจำเลยตั้งแต่ต้นช่วยให้อุทธรณ์ตรงประเด็น หากต้องการคำปรึกษา ติดต่อสำนักงาน

คำถามที่พบบ่อย

รอลงอาญาแล้วถือว่าไม่มีความผิดใช่ไหม

ไม่ใช่ การรอการลงโทษไม่ใช่การยกฟ้อง ศาลยังพิพากษาว่าจำเลยมีความผิด เพียงแต่ยังไม่ให้ลงโทษจำคุกภายในระยะเวลาที่กำหนด ถ้าพ้นระยะเวลาโดยไม่ทำผิดตามมาตรา 58 จึงพ้นจากการถูกลงโทษในคดีนั้น

อุทธรณ์ขอรอการลงโทษแล้ว ศาลอุทธรณ์จะเพิ่มโทษได้ไหม

ไม่ได้ ถ้าจำเลยอุทธรณ์ฝ่ายเดียว ป.วิ.อ. มาตรา 212 ห้ามศาลอุทธรณ์เพิ่มโทษจำเลย เว้นแต่โจทก์อุทธรณ์ขอให้เพิ่มโทษด้วย ถ้าโจทก์อุทธรณ์ในทำนองนั้น ศาลเพิ่มโทษได้ จึงต้องติดตามว่าโจทก์ยื่นอุทธรณ์หรือไม่

ระยะเวลารอการลงโทษนานกี่ปี

ไม่เกิน 5 ปีนับแต่วันที่ศาลพิพากษา ศาลเป็นผู้กำหนดระยะเวลาตามความเหมาะสมของแต่ละคดี และอาจกำหนดเงื่อนไขคุมความประพฤติให้ปฏิบัติในช่วงนั้นด้วย

ศาลอุทธรณ์ไม่ให้รอ ฎีกาขอรอลงอาญาต่อได้ไหม

มักติดข้อห้าม ถ้าศาลอุทธรณ์พิพากษายืนหรือแก้ไขเล็กน้อยและจำคุกไม่เกิน 5 ปี ป.วิ.อ. มาตรา 218 ห้ามคู่ความฎีกาในข้อเท็จจริง ซึ่งรวมถึงการขอรอการลงโทษ ทางที่เหลือคือขอให้ได้รับอนุญาตหรือรับรองให้ฎีกาตามมาตรา 221 รายละเอียดอยู่ใน ฎีกาขอลดโทษคดีอาญาได้ไหม

ศาลชั้นต้นรอการลงโทษแล้ว อัยการอุทธรณ์ขอไม่ให้รอได้ไหม

ขึ้นกับอัตราโทษของความผิด ถ้าโทษสูงสุดตามกฎหมายจำคุกไม่เกิน 3 ปี ฝ่ายโจทก์อุทธรณ์ข้อเท็จจริงไม่ได้ตามมาตรา 193 ทวิ และการคัดค้านการรอการลงโทษถือเป็นข้อเท็จจริง แต่ถ้าโทษสูงสุดเกิน 3 ปี โจทก์อุทธรณ์ขอไม่ให้รอได้