ฎีกาขอลดโทษคดีอาญาได้ไหม ข้อห้ามฎีกาข้อเท็จจริงและการขอให้รับรองฎีกา

เมื่อศาลอุทธรณ์พิพากษายืน หรือลดโทษให้น้อยกว่าที่หวังไว้ หลายครอบครัวคิดว่ายังมีศาลฎีกาเป็นที่พึ่งสุดท้าย ความจริงคือฎีกาในเรื่องโทษมีข้อจำกัดมากกว่าอุทธรณ์อย่างชัดเจน บทความนี้อธิบายระบบฎีกาคดีอาญาทั่วไป ข้อห้ามที่มักทำให้ฎีกาขอลดโทษไปไม่ถึง ทางขอให้รับรอง และความคาดหวังที่สมเหตุสมผล

ฎีกาขอลดโทษคืออะไร และยื่นอย่างไร

ฎีกาขอลดโทษ คือการยื่นฎีกาคัดค้านคำพิพากษาของศาลอุทธรณ์ เพื่อขอให้ศาลฎีกาลงโทษเบาลงหรือรอการลงโทษ ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา (ป.วิ.อ.) มาตรา 216 ให้คู่ความฎีกาได้ภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันที่อ่านหรือถือว่าได้อ่านคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ ทั้งนี้ภายใต้บังคับมาตรา 217 ถึง 221

ฎีกาต้องยื่นที่ศาลชั้นต้น ไม่ใช่ศาลฎีกา และให้นำมาตรา 198 มาใช้โดยอนุโลม รวมถึงเรื่องที่จำเลยซึ่งต้องโทษจำคุกและไม่ได้ถูกคุมขังต้องแสดงตนต่อเจ้าพนักงานศาลในขณะยื่น ขั้นตอนนี้คล้ายกับตอนยื่นอุทธรณ์ ซึ่งสรุปไว้ใน คู่มืออุทธรณ์ขอลดโทษคดีอาญา

ฎีกาคดีอาญาต้องขออนุญาตหรือไม่

ไม่ต้อง สำหรับคดีอาญาทั่วไปตาม ป.วิ.อ. ระบบที่ต้องขออนุญาตฎีกาจากศาลฎีกาเป็นของคดีแพ่งตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ป.วิ.พ.) มาตรา 247 ส่วนคดีอาญาทั่วไปใช้ระบบ “ข้อห้ามฎีกา” ตามมาตรา 218 ถึง 220 และเปิดข้อยกเว้นไว้ด้วยการอนุญาตหรือรับรองตามมาตรา 221

ความต่างนี้สำคัญ เพราะคนจำนวนมากได้ยินมาว่า “ฎีกาต้องขออนุญาต” แล้วเข้าใจผิดว่าคดีอาญาก็เหมือนกัน ทั้งนี้ คดีในศาลชำนัญพิเศษบางประเภทมีกฎหมายวิธีพิจารณาเฉพาะของตัวเอง ถ้าคดีของคุณไม่ได้อยู่ในศาลยุติธรรมตามปกติ ควรให้ทนายตรวจกฎหมายที่ใช้กับคดีนั้นแยกต่างหาก

ข้อห้ามฎีกาข้อเท็จจริงมีอะไรบ้าง

ข้อห้ามฎีกาข้อเท็จจริง คือบทบัญญัติที่ห้ามคู่ความฎีกาโต้แย้งเรื่องข้อเท็จจริงในคดีบางลักษณะ โดยดูจากผลคำพิพากษาของศาลอุทธรณ์และโทษที่ศาลลง สรุปได้ดังนี้

ข้อห้ามตามมาตรา 218 และ 219 เป็นข้อห้ามในปัญหาข้อเท็จจริง ส่วนปัญหาข้อกฎหมายยังฎีกาได้ ขณะที่มาตรา 220 ห้ามฎีกาทั้งหมด ส่วนคำว่า “แก้ไขเล็กน้อย” นั้น ศาลพิจารณาจากคำพิพากษาของแต่ละคดี จึงควรให้ทนายเทียบคำพิพากษาศาลชั้นต้นกับศาลอุทธรณ์ให้ละเอียดก่อนสรุปว่าคดีติดข้อห้ามหรือไม่

ทำไมฎีกาขอลดโทษจึงมักติดข้อห้าม

เพราะแนวคำพิพากษาของศาลฎีกาถือว่าการขอให้ลงโทษสถานเบา หรือขอให้รอการลงโทษ เป็นการโต้แย้งดุลพินิจในการกำหนดโทษ จึงเป็นปัญหาข้อเท็จจริง ไม่ใช่ข้อกฎหมาย เมื่อคดีติดข้อห้ามฎีกาข้อเท็จจริง ศาลฎีกาจะไม่รับวินิจฉัยคำขอเหล่านี้ แม้จะเขียนเหตุผลด้านมนุษยธรรมไว้ดีเพียงใด

ถ้าศาลอุทธรณ์พิพากษายืนหรือแก้ไขเพียงเล็กน้อย และโทษจำคุกไม่เกิน 5 ปี คดีจะตรงกับมาตรา 218 วรรคหนึ่งพอดี นี่คือเหตุผลที่ฎีกาขอลดโทษอาจไปไม่ถึงการพิจารณาเนื้อหา และเป็นเหตุผลที่การเตรียมอุทธรณ์ให้ดีที่สุดตั้งแต่ชั้นอุทธรณ์สำคัญกว่าการหวังพึ่งชั้นฎีกา

ทางออกตามมาตรา 221: ขออนุญาตหรือขอให้รับรองฎีกา

คดีที่ต้องห้ามตามมาตรา 218 219 และ 220 ยังฎีกาได้ ถ้ามีการอนุญาตหรือรับรองตามมาตรา 221 ซึ่งมีได้สองทาง

• ผู้พิพากษาอนุญาต ผู้พิพากษาคนใดที่พิจารณาคดีนั้น หรือลงชื่อในคำพิพากษา หรือทำความเห็นแย้ง ไม่ว่าในศาลชั้นต้นหรือศาลอุทธรณ์ อนุญาตให้ฎีกา
• อัยการรับรอง อธิบดีกรมอัยการลงลายมือชื่อรับรองในฎีกา

ผู้ที่อนุญาตได้ต้องเป็นผู้พิพากษาที่เกี่ยวข้องกับคดีตามที่ตัวบทระบุ ผู้พิพากษาที่ไม่ได้พิจารณา ไม่ได้ลงชื่อ และไม่ได้ทำความเห็นแย้งในคดีนั้น ไม่ใช่ผู้ที่ตัวบทให้อำนาจ และต้องจำไว้ว่ามาตรา 221 ไม่ครอบคลุมข้อห้ามตามมาตรา 219 ตรี กลไกนี้คล้ายกับการขอรับรองอุทธรณ์ในชั้นศาลอุทธรณ์ ซึ่งอธิบายไว้ใน ข้อห้ามอุทธรณ์ตามมาตรา 193 ทวิ และทางออกตามมาตรา 193 ตรี

เพื่อความปลอดภัย ควรดำเนินการขออนุญาตหรือขอรับรองให้เสร็จภายในกำหนดฎีกาหนึ่งเดือน และคำร้องควรชี้ให้เห็นว่าทำไมประเด็นในคดีนี้ควรได้รับการวินิจฉัยจากศาลฎีกา ไม่ใช่เพียงบอกว่าโทษหนักเกินไป การอนุญาตหรือรับรองเป็นดุลพินิจของผู้มีอำนาจทั้งสิ้น

ตัวอย่างสมมติสองคดี

คดีที่หนึ่ง นาย ช. (ตัวอย่างสมมติ) ถูกศาลชั้นต้นพิพากษาจำคุก 3 ปี ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน นาย ช. ต้องการฎีกาขอให้รอการลงโทษ คดีนี้ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนและโทษจำคุกไม่เกิน 5 ปี จึงเข้ามาตรา 218 วรรคหนึ่ง และคำขอให้รอการลงโทษเป็นปัญหาข้อเท็จจริง ฎีกาจะติดข้อห้าม เว้นแต่นาย ช. ได้รับอนุญาตหรือรับรองตามมาตรา 221

คดีที่สอง นาง ซ. (ตัวอย่างสมมติ) ถูกพิพากษาจำคุก 7 ปี ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน มาตรา 218 วรรคสองห้ามเฉพาะโจทก์ฎีกาในข้อเท็จจริง นาง ซ. ซึ่งเป็นจำเลยจึงฎีกาขอลดโทษได้ ถ้าศาลฎีกาลดโทษลงจนโทษจำคุกที่จะลงไม่เกิน 5 ปี ศาลยังอาจพิจารณารอการลงโทษตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 56 ได้ด้วย แต่ทั้งหมดเป็นดุลพินิจของศาล

ความคาดหวังที่สมเหตุสมผลในชั้นฎีกา

• ไม่ถูกเพิ่มโทษถ้าฎีกาฝ่ายเดียว หลักห้ามเพิ่มโทษตามมาตรา 212 ใช้ในชั้นฎีกาด้วยตามมาตรา 225 ถ้าโจทก์ไม่ได้ฎีกาขอให้เพิ่มโทษ ศาลฎีกาก็เพิ่มโทษจำเลยไม่ได้ ดู ศาลอุทธรณ์เพิ่มโทษได้หรือไม่
• การประกันตัวยังทำได้ หลังศาลอุทธรณ์อ่านคำพิพากษา ยื่นคำร้องขอปล่อยชั่วคราวต่อศาลชั้นต้นได้ ถ้าศาลชั้นต้นไม่เห็นสมควรอนุญาต ต้องรีบส่งคำร้องพร้อมสำนวนไปให้ศาลฎีกาสั่ง (มาตรา 106)
• ไม่มีค่าธรรมเนียมศาลในส่วนอาญา มาตรา 252 ห้ามศาลเรียกค่าธรรมเนียมในคดีอาญานอกจากที่หมวดค่าธรรมเนียมกำหนด แต่ค่าทนายและค่าเอกสารยังมีอยู่
• ฎีกาคือด่านสุดท้ายของการต่อสู้คดี เมื่อคดีถึงที่สุดแล้ว ช่องทางที่เหลือเป็นเรื่องอื่น เช่น การขอพระราชทานอภัยโทษ ซึ่งไม่ใช่การอุทธรณ์ อ่านที่ คดีถึงที่สุดแล้ว ยังมีทางลดโทษไหม

สิ่งที่ควรทำทันทีหลังฟังคำพิพากษาศาลอุทธรณ์

1. จดวันที่อ่านคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ และขอคัดสำเนาคำพิพากษา
2. ยื่นขอปล่อยชั่วคราวต่อศาลชั้นต้นถ้ายังถูกจำคุกตามคำพิพากษา
3. ให้ทนายเทียบคำพิพากษาสองศาล เพื่อตรวจว่าคดีติดข้อห้ามตามมาตรา 218 219 219 ตรี หรือ 220 หรือไม่
4. ถ้าติดข้อห้าม พิจารณาว่ามีประเด็นข้อกฎหมาย หรือมีเหตุพอจะขออนุญาตหรือรับรองตามมาตรา 221 หรือไม่
5. ยื่นฎีกาที่ศาลชั้นต้นภายในหนึ่งเดือน และแสดงตนถ้ากฎหมายกำหนดให้ต้องแสดง

การตัดสินใจฎีกาควรเริ่มจากการตรวจข้อห้ามให้ชัดก่อนลงแรงเขียน ถ้าคุณเพิ่งฟังคำพิพากษาศาลอุทธรณ์และต้องการให้ทนายประเมินทางเลือก ติดต่อสำนักงานได้