ครอบครองปืนไม่มีใบอนุญาต อุทธรณ์ขอลดโทษหรือรอการลงโทษได้ไหม และเหตุผลที่ศาลรับฟัง

คดีอาวุธปืนจำนวนไม่น้อยเริ่มจากเรื่องที่เจ้าตัวไม่คิดว่าร้ายแรง เช่น ปืนของพ่อที่เสียชีวิตไปแล้วยังเก็บอยู่ในตู้ ปืนที่ซื้อต่อมาโดยไม่ได้ทำเรื่องโอน หรือปืนที่ติดรถไว้เพราะกลัวอันตรายระหว่างทาง เมื่อศาลชั้นต้นพิพากษาจำคุก หลายครอบครัวต้องการรู้ว่ายังขอให้ศาลรอการลงโทษได้หรือไม่ บทความนี้อธิบายความผิดที่เกี่ยวข้อง เหตุผลที่ใช้ขอความปรานีได้จริง และเรื่องที่ต้องตรวจในคำพิพากษา

ครอบครองปืนไม่มีใบอนุญาต ลดโทษได้หรือไม่

ได้ การอุทธรณ์ขอลดโทษในคดีครอบครองปืนไม่มีใบอนุญาต คือการขอให้ศาลอุทธรณ์ใช้ดุลพินิจกำหนดโทษใหม่ให้เบาลงหรือรอการลงโทษ โดยชี้ให้เห็นพฤติการณ์ที่ศาลชั้นต้นอาจยังไม่ได้ให้น้ำหนักพอ เช่น ที่มาของปืน วัตถุประสงค์ในการเก็บ และประวัติของจำเลย ผลเป็นดุลพินิจของศาลเสมอ

กฎหมายที่ใช้คือพระราชบัญญัติอาวุธปืน เครื่องกระสุนปืน วัตถุระเบิด ดอกไม้เพลิง และสิ่งเทียมอาวุธปืน พ.ศ. 2490 (พ.ร.บ.อาวุธปืน) ซึ่งแยกการมีปืนไว้ในครอบครองกับการพาปืนติดตัวออกไปนอกบ้านเป็นคนละความผิด คำพิพากษาของคุณอาจมีข้อหาเดียวหรือหลายข้อหา จึงต้องอ่านให้ชัดก่อนวางแนวทางอุทธรณ์

มีปืนกับพกปืน: มาตรา 7 และมาตรา 8 ทวิ ต่างกันอย่างไร

ประเด็น	มีปืนไม่มีใบอนุญาต (ม.7 ประกอบ ม.72)	พาปืนติดตัว (ม.8 ทวิ ประกอบ ม.72 ทวิ)
สิ่งที่กฎหมายห้าม	มีอาวุธปืนไว้ในครอบครองโดยไม่มีใบอนุญาต	พาอาวุธปืนติดตัวไปในเมือง หมู่บ้าน หรือทางสาธารณะ โดยไม่มีใบอนุญาตให้มีอาวุธปืนติดตัว เว้นแต่มีเหตุจำเป็นเร่งด่วนตามสมควรแก่พฤติการณ์
อัตราโทษ	หลายแหล่งระบุตรงกันว่าจำคุก 1–10 ปี และปรับ 2,000–20,000 บาท	ไม่ระบุในบทความนี้ เพราะแหล่งข้อมูลยังขัดกัน ต้องตรวจตัวบทกับทนาย
ข้อสังเกต	มีโทษขั้นต่ำ แต่ยังอยู่ในขอบเขตที่ศาลอาจรอการลงโทษได้ ถ้าโทษที่ลงจริงไม่เกิน 5 ปี	เป็นความผิดแยกจากการมีปืน แม้ปืนนั้นจะมีใบอนุญาตให้มีไว้ในครอบครองแล้วก็ตาม

อัตราโทษตามมาตรา 7 ประกอบมาตรา 72 ในตารางมาจากแหล่งข้อมูลหลายแหล่งที่ตรงกัน แต่ยังไม่ได้เทียบกับตัวบทฉบับราชกิจจานุเบกษา ก่อนอ้างตัวเลขในอุทธรณ์ ควรให้ทนายตรวจตัวบทฉบับที่ใช้บังคับกับคดีของคุณ

สังเกตว่าการมีใบอนุญาตให้มีปืนไว้ในครอบครองไม่ได้แปลว่าพาปืนออกนอกบ้านได้ ใบอนุญาตให้มีอาวุธปืนติดตัวเป็นอีกเรื่องหนึ่ง คดีที่ถูกจับพร้อมปืนในรถหรือที่เอว จึงมักต้องดูทั้งสองประเด็น

ปืนมรดกและเหตุผลอื่นที่ศาลอาจรับฟัง

ศาลกำหนดโทษจากพฤติการณ์ของแต่ละคดี ไม่ได้ดูเพียงว่ามีปืนหรือไม่ ประมวลกฎหมายอาญา (ป.อ.) มาตรา 56 ระบุปัจจัยที่ศาลคำนึงถึงในการรอการลงโทษ เช่น อายุ ประวัติ ความประพฤติ อาชีพ สิ่งแวดล้อม และสภาพความผิด ส่วนมาตรา 78 ให้ศาลลดโทษได้ไม่เกินกึ่งหนึ่งถ้ามีเหตุบรรเทาโทษและศาลเห็นสมควร ข้อเท็จจริงในคดีปืนที่ใช้ประกอบเหตุเหล่านี้ได้ มีดังนี้

ปืนมรดกหรือปืนที่ได้มาโดยไม่ได้ตั้งใจมีไว้ใช้

ถ้าปืนเป็นของบุคคลในครอบครัวที่เสียชีวิตแล้ว และคุณเก็บไว้ต่อโดยไม่ได้ดำเนินการทางทะเบียนให้ถูกต้อง ที่มาแบบนี้ไม่ได้ทำให้พ้นผิด แต่เป็นพฤติการณ์ที่แสดงว่าไม่ได้หาปืนมาเพื่อใช้ก่อเหตุ ควรมีหลักฐานประกอบ เช่น ใบอนุญาตเดิมของผู้ตาย มรณบัตร หรือพยานบุคคลที่ยืนยันที่มาของปืน ขั้นตอนทางทะเบียนเมื่อผู้ได้รับใบอนุญาตเสียชีวิตเป็นเรื่องที่ต้องตรวจกับนายทะเบียนและทนาย

ไม่ได้ใช้ก่อเหตุและไม่ได้พาออกไปข่มขู่ใคร

คดีที่พบปืนเก็บไว้ในบ้านระหว่างการตรวจค้นเรื่องอื่น ต่างจากคดีที่ถูกจับขณะพกปืนในงานเลี้ยงหรือระหว่างทะเลาะวิวาท ถ้าไม่มีข้อเท็จจริงว่าปืนเคยถูกใช้ทำร้ายหรือข่มขู่ใคร ควรเขียนให้ศาลเห็นชัดในอุทธรณ์

ประวัติ อาชีพ และภาระครอบครัว

ผู้ที่ไม่เคยต้องโทษจำคุก มีอาชีพสุจริต และมีคนในครอบครัวต้องพึ่งพา มีโอกาสได้รับการพิจารณาให้รอการลงโทษมากกว่าผู้ที่มีประวัติคดีอาวุธหรือคดีรุนแรง ทั้งนี้ ป.อ. มาตรา 56 รอการลงโทษได้เฉพาะผู้ที่ไม่เคยรับโทษจำคุก หรือเคยแต่เข้าข้อยกเว้นที่กฎหมายกำหนด

เหตุที่ยกขึ้น	หลักฐานที่ควรมี
ปืนมรดกหรือได้มาจากคนในครอบครัว	ใบอนุญาตเดิม มรณบัตร หนังสือรับรองจากญาติหรือผู้นำชุมชน
ไม่ได้ใช้ก่อเหตุ	บันทึกการตรวจค้นและจับกุมในสำนวน ผลการตรวจพิสูจน์ที่ไม่พบการใช้ในคดีอื่น ถ้ามี
ยอมรับและให้ความร่วมมือตั้งแต่แรก	บันทึกคำให้การในชั้นสอบสวน และคำรับสารภาพในศาล ถ้ามี
ประวัติและความประพฤติดี	หนังสือรับรองจากนายจ้าง หน่วยงาน หรือผู้นำชุมชน
ภาระครอบครัวและสุขภาพ	สูติบัตรบุตร ใบรับรองแพทย์ของจำเลยหรือผู้ที่ต้องดูแล

ขอรอการลงโทษในคดีปืน ต้องผ่านเงื่อนไขอะไร

ป.อ. มาตรา 56 ให้ศาลรอการลงโทษได้เมื่อศาลจะลงโทษจำคุกไม่เกิน 5 ปี และจำเลยไม่เคยรับโทษจำคุกมาก่อน หรือเคยแต่เป็นความผิดโดยประมาท ความผิดลหุโทษ หรือจำคุกไม่เกิน 6 เดือน หรือพ้นโทษมาเกิน 5 ปีแล้วและความผิดครั้งหลังเป็นความผิดโดยประมาทหรือลหุโทษ ระยะเวลารอไม่เกิน 5 ปี และศาลอาจกำหนดเงื่อนไขคุมความประพฤติ เช่น ให้รายงานตัวต่อเจ้าพนักงาน ทำกิจกรรมบริการสังคม หรือห้ามเข้าสถานที่บางแห่ง รายละเอียดทั้งหมดอยู่ใน อุทธรณ์ขอรอการลงโทษตามมาตรา 56

แม้ความผิดฐานมีปืนไม่มีใบอนุญาตจะมีโทษขั้นต่ำ ศาลยังกำหนดโทษในช่วงต่ำได้ และถ้ามีเหตุบรรเทาโทษ ศาลอาจลดโทษลงอีกไม่เกินกึ่งหนึ่งตามมาตรา 78 (อ่านต่อที่ เหตุบรรเทาโทษตามมาตรา 78 ที่ใช้เขียนอุทธรณ์ได้จริง) โทษที่ออกมาจึงอาจอยู่ในขอบเขตที่รอการลงโทษได้ แต่ทั้งหมดนี้เป็นดุลพินิจ ไม่มีอะไรรับประกันผล

คำพิพากษามีหลายข้อหา ต้องตรวจอะไรบ้าง

คดีปืนหลายคดีมีทั้งข้อหามีปืน พาปืน และมีเครื่องกระสุนปืน ป.อ. มาตรา 90 กำหนดว่าการกระทำกรรมเดียวที่ผิดกฎหมายหลายบท ให้ลงโทษตามบทที่หนักที่สุด แต่ถ้าศาลเห็นว่าเป็นหลายกรรม ศาลลงโทษทุกกรรมแล้วรวมโทษภายใต้เพดานตามมาตรา 91 การที่ศาลชั้นต้นนับเป็นกรรมเดียวหรือหลายกรรมขึ้นกับข้อเท็จจริงของคดี และอาจทำให้โทษรวมต่างกันมาก อ่านต่อที่ หลายกรรมหรือกรรมเดียว ประเด็นที่ทำให้โทษรวมต่างกันหลายเท่า

อีกเรื่องที่ควรอ่านให้ละเอียดคือคำสั่งของศาลเกี่ยวกับตัวปืนและเครื่องกระสุนที่ยึดไว้ การจะขอให้คืนหรือไม่ และขอได้หรือไม่ เป็นเรื่องเฉพาะที่ต้องปรึกษาทนาย ในอุทธรณ์ที่ขอความปรานี การเรียกร้องขอคืนปืนอาจขัดกับภาพที่ต้องการให้ศาลเห็นว่าคุณไม่ได้ต้องการมีอาวุธ

ตัวอย่างสมมติ: ปืนของพ่อที่เก็บไว้ในตู้

ตัวอย่างนี้เป็นเรื่องสมมติ นาย ฉ. เก็บปืนของบิดาที่เสียชีวิตไว้ในตู้ที่บ้านโดยไม่ได้ทำเรื่องทางทะเบียน วันหนึ่งเจ้าหน้าที่เข้าตรวจค้นบ้านในเรื่องอื่นและพบปืนกระบอกนั้น นาย ฉ. รับสารภาพ ศาลชั้นต้นพิพากษาจำคุกโดยไม่รอการลงโทษ

ทนายของนาย ฉ. ยื่นอุทธรณ์ภายในกำหนด ขอให้ลงโทษสถานเบาและรอการลงโทษ โดยชี้ว่าปืนเป็นของบิดาซึ่งเคยมีใบอนุญาต แนบสำเนาใบอนุญาตเดิมและมรณบัตร ชี้ว่าปืนไม่เคยถูกนำออกจากบ้านหรือใช้ก่อเหตุ นาย ฉ. ไม่เคยต้องโทษจำคุก มีอาชีพค้าขายและเป็นผู้ดูแลมารดาที่ป่วย พร้อมหนังสือรับรองจากผู้ใหญ่บ้าน ศาลอุทธรณ์จะเห็นด้วยหรือไม่เป็นดุลพินิจ แต่ข้อเท็จจริงชุดนี้ต่างจากคดีที่ถูกจับขณะพกปืนในที่ชุมนุมชนอย่างชัดเจน

สิ่งที่ควรทำทันทีหลังศาลชั้นต้นพิพากษา

1. อ่านคำพิพากษาว่าลงโทษในข้อหาใดบ้าง นับเป็นกรรมเดียวหรือหลายกรรม และมีคำสั่งเกี่ยวกับปืนอย่างไร
2. นับกำหนดอุทธรณ์ ต้องยื่นต่อศาลชั้นต้นภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษา ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา (ป.วิ.อ.) มาตรา 198 ถ้าถูกจำคุกโดยไม่รอการลงโทษและไม่ได้ถูกคุมขัง ต้องแสดงตนต่อเจ้าพนักงานศาลตอนยื่น
3. ถ้าถูกคุมขังอยู่ ให้ครอบครัวปรึกษาทนายเรื่องการยื่นคำร้องขอปล่อยชั่วคราวระหว่างอุทธรณ์ต่อศาลชั้นต้น
4. รวบรวมหลักฐานที่มาของปืน ประวัติ อาชีพ และภาระครอบครัว
5. ให้ทนายร่างอุทธรณ์ที่มีคำขอเป็นลำดับ เช่น ขอรอการลงโทษ ถ้าไม่ได้ ขอลดโทษ

ภาพรวมทุกขั้นตอนของการอุทธรณ์ สรุปไว้ใน คู่มืออุทธรณ์ขอลดโทษคดีอาญาฉบับสมบูรณ์

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยในคดีอาวุธปืน

• อ้างตัวเลขโทษพกพาปืนจากบทความทั่วไป ตัวเลขที่เผยแพร่ยังไม่ตรงกัน ต้องตรวจตัวบทก่อนใช้
• คิดว่ามีใบอนุญาตให้มีปืนแล้วพาออกนอกบ้านได้ การพาปืนติดตัวต้องมีใบอนุญาตอีกประเภทหนึ่ง
• อ้างว่าเป็นปืนมรดกโดยไม่มีหลักฐาน ข้อเท็จจริงที่ไม่มีเอกสารรองรับมีน้ำหนักน้อย
• เขียนอุทธรณ์ปฏิเสธข้อเท็จจริงที่รับสารภาพไปแล้ว ทำให้คำขอความปรานีเสียน้ำหนัก

คดีอาวุธปืนเป็นคดีที่ข้อเท็จจริงเล็ก ๆ อย่างที่มาของปืนหรือสถานที่ที่พบ ส่งผลต่อดุลพินิจของศาลได้มาก ถ้าคุณอยู่ในอายุอุทธรณ์ ควรให้ทนายตรวจคำพิพากษาและหลักฐานก่อนครบกำหนดหนึ่งเดือน หรือติดต่อสำนักงานเพื่อวางแนวทางอุทธรณ์ที่เหมาะกับคดีของคุณ

คำถามที่พบบ่อย

ปืนมรดกที่ยังไม่ได้โอน ผิดกฎหมายไหม

อาจถูกดำเนินคดีฐานมีอาวุธปืนโดยไม่มีใบอนุญาต ถ้าคุณครอบครองปืนนั้นโดยไม่ได้ดำเนินการให้ถูกต้องตามกฎหมาย ที่มาจากมรดกไม่ได้ทำให้พ้นผิดโดยอัตโนมัติ แต่เป็นพฤติการณ์ที่ศาลอาจนำมาพิจารณาลดโทษหรือรอการลงโทษ

พกปืนในที่สาธารณะ ต่างจากมีปืนไว้ที่บ้านอย่างไร

เป็นคนละความผิด การพาอาวุธปืนติดตัวไปในเมือง หมู่บ้าน หรือทางสาธารณะโดยไม่มีใบอนุญาตให้มีอาวุธปืนติดตัว เป็นความผิดตามมาตรา 8 ทวิ แม้ปืนนั้นจะมีใบอนุญาตให้มีไว้ในครอบครองแล้ว อัตราโทษควรตรวจกับตัวบทผ่านทนาย

มีปืนไม่มีใบอนุญาต รอลงอาญาได้ไหม

ได้ ถ้าศาลจะลงโทษจำคุกไม่เกิน 5 ปี และคุณเข้าเงื่อนไขตาม ป.อ. มาตรา 56 เช่น ไม่เคยรับโทษจำคุกมาก่อน ศาลจะชั่งน้ำหนักที่มาของปืน พฤติการณ์ และประวัติประกอบกัน การรอการลงโทษเป็นดุลพินิจของศาลเสมอ

ไม่เคยใช้ปืนก่อเหตุเลย ช่วยลดโทษได้ไหม

ช่วยได้ในแง่เป็นพฤติการณ์ประกอบดุลพินิจ ไม่ใช่เหตุลดโทษอัตโนมัติ ข้อเท็จจริงว่าปืนเก็บไว้ในบ้านและไม่เคยถูกใช้ทำร้ายหรือข่มขู่ใคร ทำให้คดีต่างจากคดีที่ใช้ปืนก่อเหตุ ควรมีหลักฐานในสำนวนรองรับ

ยื่นอุทธรณ์คดีปืนที่ไหน ภายในกี่วัน

ยื่นที่ศาลชั้นต้นที่พิพากษาคดี ภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษา ตาม ป.วิ.อ. มาตรา 198 ไม่ใช่ยื่นที่ศาลอุทธรณ์ ถ้ามีเหตุจำเป็นต้องขอขยายเวลา ต้องยื่นคำขอก่อนครบกำหนด เว้นแต่มีเหตุสุดวิสัย