อุทธรณ์ขอลดโทษคดียาเสพติดตามประมวลกฎหมายยาเสพติด 2564 สิ่งที่เปลี่ยนไปจากกฎหมายเดิม

ถ้าคุณค้นเรื่องอุทธรณ์ขอลดโทษคดียาเสพติดทางอินเทอร์เน็ต จะพบบทความจำนวนมากที่อธิบายมาตรา 100/2 ของพระราชบัญญัติยาเสพติดให้โทษ พ.ศ. 2522 บทความเหล่านั้นเขียนตามกฎหมายเดิมซึ่งถูกยกเลิกไปแล้ว คดีที่พิจารณาตามประมวลกฎหมายยาเสพติดต้องอ้างบทบัญญัติใหม่ บทความนี้สรุปเฉพาะบทที่เกี่ยวกับการลดโทษในชั้นอุทธรณ์ และช่องทางของผู้ที่คดีถึงที่สุดไปแล้วตามกฎหมายเดิม

ประมวลกฎหมายยาเสพติด 2564 คืออะไร และใช้บังคับเมื่อไร

ประมวลกฎหมายยาเสพติด คือกฎหมายหลักว่าด้วยความผิดและโทษเกี่ยวกับยาเสพติดที่ใช้อยู่ในปัจจุบัน ออกมาเป็นส่วนท้ายของพระราชบัญญัติให้ใช้ประมวลกฎหมายยาเสพติด พ.ศ. 2564 และมาแทนกฎหมายเดิม เช่น พระราชบัญญัติยาเสพติดให้โทษ พ.ศ. 2522

พระราชบัญญัติให้ใช้ฯ มาตรา 2 ให้ตัวพระราชบัญญัติมีผลวันถัดจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษา และมาตรา 3 ให้ตัวประมวลใช้บังคับเมื่อพ้นสามสิบวันนับแต่วันที่พระราชบัญญัติมีผล ซึ่งตกในเดือนธันวาคม 2564 ข้อที่ควรจำคือ มาตรา 3 ของพระราชบัญญัติให้ใช้ฯ เป็นเรื่องวันใช้บังคับเท่านั้น ไม่ใช่บทที่ให้ผู้ต้องโทษขอกำหนดโทษใหม่อย่างที่บางบทความเข้าใจ

อีกเรื่องที่ควรรู้ คือประมวลอาจมีการแก้ไขเพิ่มเติมหลังปี 2564 ก่อนเขียนอุทธรณ์ควรให้ทนายตรวจถ้อยคำของมาตราที่จะอ้างจากตัวบทฉบับล่าสุด ไม่ใช่คัดลอกจากบทความหรือคำอุทธรณ์ของคดีอื่น

มาตรา 152 ลดโทษต่ำกว่าขั้นต่ำได้ในคดีแบบไหน

มาตรา 152 ใช้กับความผิดร้ายแรงเกี่ยวกับยาเสพติดที่กฎหมายกำหนดโทษทั้งจำคุกและปรับเท่านั้น ไม่ใช่หลักทั่วไปที่ใช้กับความผิดยาเสพติดทุกฐาน หลักตามมาตรานี้คือ ศาลต้องลงโทษทั้งจำคุกและปรับ แต่ถ้าศาลพิเคราะห์ความร้ายแรงของการกระทำ ฐานะทางเศรษฐกิจของผู้กระทำ และพฤติการณ์แล้ว เห็นว่ามีเหตุอันสมควรเป็นการเฉพาะราย ศาลจะลงโทษจำคุกหรือปรับน้อยกว่าอัตราโทษที่กฎหมายกำหนดไว้สำหรับความผิดนั้นก็ได้

ถ้อยคำ “เป็นการเฉพาะราย” บอกว่าศาลต้องเห็นเหตุผลจากข้อเท็จจริงของคดีนั้นเอง การเขียนอุทธรณ์จึงต้องชี้ให้เห็นข้อเท็จจริงที่ตรงกับสามเรื่องที่ตัวบทระบุ ตัวอย่างเช่น

• ความร้ายแรงของการกระทำ บทบาทของจำเลยในเหตุการณ์ เช่น เป็นเพียงผู้ถูกใช้หรือเป็นผู้สั่งการ และสิ่งที่ปรากฏในสำนวนเกี่ยวกับลักษณะการกระทำ
• ฐานะทางเศรษฐกิจ รายได้ ภาระหนี้สิน และผู้ที่ต้องพึ่งพาจำเลย ซึ่งเกี่ยวข้องมากกับโทษปรับที่สูง
• พฤติการณ์ สิ่งที่เกิดขึ้นรอบการกระทำ ความประพฤติก่อนและหลังเกิดเหตุ และสิ่งที่จำเลยได้ทำเพื่อปรับปรุงตัว

คดีของคุณเข้าข่าย “ความผิดร้ายแรง” ตามมาตรา 152 หรือไม่ ต้องดูจากฐานความผิดที่ศาลลงโทษจริง ไม่ใช่จากชนิดของยาเสพติดอย่างเดียว ควรให้ทนายตรวจจากคำพิพากษาก่อนตัดสินใจว่าจะอ้างมาตรานี้

มาตรา 153 ให้ข้อมูลสำคัญ ช่วยลดโทษได้อย่างไร

มาตรา 153 เปิดให้ศาลลงโทษน้อยกว่าอัตราโทษที่กฎหมายกำหนดได้ ถ้าผู้กระทำความผิดให้ข้อมูลที่สำคัญและเป็นประโยชน์อย่างยิ่งในการปราบปรามการกระทำความผิดเกี่ยวกับยาเสพติด ต่อเจ้าพนักงาน ป.ป.ส. พนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจผู้จับกุม หรือพนักงานสอบสวนในคดีนั้น

เมื่อพนักงานอัยการระบุเรื่องนี้ไว้ในคำฟ้องหรือยื่นคำร้องต่อศาล ศาลจะลงโทษต่ำกว่าอัตราที่กฎหมายกำหนดก็ได้ ถ้าพนักงานอัยการไม่ได้ระบุ ผู้กระทำความผิดยื่นคำร้องต่อศาลเองได้ เกณฑ์ “สำคัญและเป็นประโยชน์อย่างยิ่ง” เป็นเกณฑ์สูง ข้อมูลทั่วไปที่ไม่ได้นำไปสู่อะไรจึงอาจไม่พอ

บทความเก่ามักอธิบายเรื่องให้ข้อมูลโดยอ้างมาตรา 100/2 ของกฎหมายเดิม เรื่องทำนองเดียวกันนี้ในประมวลอยู่ที่มาตรา 153 และควรอ่านเงื่อนไขจากถ้อยคำของมาตรา 153 เอง ถ้าจะยกเรื่องนี้ในชั้นอุทธรณ์ ควรให้ทนายตรวจว่ายังยื่นได้ในขั้นตอนนั้นของคดีหรือไม่ และมีเอกสารใดยืนยันว่าข้อมูลถูกนำไปใช้ประโยชน์จริง ห้ามแต่งข้อมูลขึ้นเพื่อหวังลดโทษ เพราะอาจก่อปัญหาทางกฎหมายใหม่

หลักทั่วไปที่ยังใช้เมื่ออุทธรณ์ขอลดโทษคดียาเสพติด

นอกจากบทเฉพาะในประมวล หลักทั่วไปของประมวลกฎหมายอาญา (ป.อ.) และประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา (ป.วิ.อ.) ยังใช้กับคดียาเสพติดเหมือนคดีอื่น เรื่องที่พบบ่อยมีดังนี้

• กำหนดยื่นอุทธรณ์ ยื่นต่อศาลชั้นต้นภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษา ตาม ป.วิ.อ. มาตรา 198 ถ้าต้องรับโทษจำคุกตามคำพิพากษาและไม่ได้ถูกคุมขังอยู่ ต้องแสดงตนต่อเจ้าพนักงานศาลขณะยื่น
• รอการลงโทษ ป.อ. มาตรา 56 ให้ศาลรอการลงโทษได้ถ้าศาลจะลงโทษจำคุกไม่เกิน 5 ปี และจำเลยเข้าเงื่อนไขเรื่องประวัติ ศาลกำหนดเงื่อนไขคุมความประพฤติได้ ซึ่งรวมถึงให้ไปรับการบำบัดการติดยาเสพติด รายละเอียดอยู่ที่อุทธรณ์ขอรอการลงโทษตามมาตรา 56
• เหตุบรรเทาโทษ ป.อ. มาตรา 78 ให้ศาลลดโทษได้ไม่เกินกึ่งหนึ่งถ้ามีเหตุบรรเทาโทษ เช่น รู้สึกความผิด หรือให้ความรู้แก่ศาลอันเป็นประโยชน์ ดูเพิ่มที่เหตุบรรเทาโทษตามมาตรา 78
• ห้ามเพิ่มโทษเมื่อจำเลยอุทธรณ์ฝ่ายเดียว ป.วิ.อ. มาตรา 212 ห้ามศาลอุทธรณ์เพิ่มโทษ เว้นแต่โจทก์อุทธรณ์ขอให้เพิ่มโทษด้วย

ข้อควรรู้คือ ศาลถือว่าการขอให้ลงโทษสถานเบาหรือขอให้รอการลงโทษเป็นปัญหาข้อเท็จจริง ถ้าคดีต้องห้ามอุทธรณ์หรือฎีกาในข้อเท็จจริง คำขอแบบนี้อาจไม่ถูกวินิจฉัย ภาพรวมของข้อห้ามและขั้นตอนอยู่ในคู่มืออุทธรณ์ขอลดโทษคดีอาญา

คดีถึงที่สุดตามกฎหมายเดิม ขอกำหนดโทษใหม่ได้หรือไม่

ได้ ถ้าเข้าเงื่อนไขของ ป.อ. มาตรา 3(1) ไม่ใช่บทเฉพาะกาลของพระราชบัญญัติให้ใช้ประมวลฯ เงื่อนไขคือ คดีถึงที่สุดแล้ว ผู้กระทำความผิดยังไม่ได้รับโทษหรือกำลังรับโทษอยู่ และโทษตามคำพิพากษาหนักกว่าโทษตามกฎหมายที่บัญญัติในภายหลัง

ผู้ที่ร้องขอได้ คือผู้กระทำความผิด ผู้แทนโดยชอบธรรม ผู้อนุบาล หรือพนักงานอัยการ ศาลอาจกำหนดโทษใหม่ให้ต่ำกว่าโทษขั้นต่ำของกฎหมายใหม่ หรือปล่อยตัวถ้าเห็นว่าโทษที่ได้รับมาเพียงพอแล้วก็ได้ แต่ถ้าโทษที่ได้รับไม่ได้หนักกว่าโทษตามประมวล ศาลจะไม่กำหนดโทษใหม่ ช่องทางอื่นหลังคดีถึงที่สุดอยู่ที่คดีถึงที่สุดแล้วยังมีทางลดโทษไหม

มีบทเฉพาะกาลหนึ่งที่ควรรู้ คือพระราชบัญญัติให้ใช้ฯ มาตรา 21 ให้ข้อสันนิษฐานว่ามีไว้ “เพื่อจำหน่าย” ตามกฎหมายเดิม ยังคงใช้กับคดีที่ศาลชั้นต้นพิพากษาไปแล้วก่อนวันที่ประมวลใช้บังคับ จนกว่าคดีจะถึงที่สุด คดีที่ค้างอยู่ในศาลสูงมานานจึงต้องตรวจเรื่องนี้ด้วย

เทียบช่องทางลดโทษในคดียาเสพติด

ตัวอย่างสถานการณ์ (สมมติ)

นายดี (นามสมมติ) อายุ 23 ปี ถูกศาลชั้นต้นลงโทษในความผิดร้ายแรงเกี่ยวกับยาเสพติดที่มีทั้งโทษจำคุกและปรับ ศาลลงโทษตามอัตราขั้นต่ำ ข้อเท็จจริงในสำนวนแสดงว่าเขาถูกญาติวานให้นำของไปส่งหนึ่งครั้ง ไม่มีประวัติ ครอบครัวมีรายได้น้อย และเขาต้องดูแลแม่ที่ป่วย

อุทธรณ์ของเขาอาจขอให้ศาลอุทธรณ์ใช้มาตรา 152 ลงโทษต่ำกว่าอัตราที่กฎหมายกำหนด โดยชี้ข้อเท็จจริงเรื่องบทบาทที่จำกัด ฐานะทางเศรษฐกิจ และพฤติการณ์ พร้อมเอกสารยืนยัน เช่น หนังสือรับรองรายได้และใบรับรองแพทย์ของแม่ ถ้าโทษที่ลดลงไม่เกิน 5 ปี ก็อาจขอให้รอการลงโทษพร้อมเงื่อนไขคุมความประพฤติเป็นคำขออีกข้อหนึ่ง ศาลอาจเห็นด้วยหรือไม่ก็ได้ ตัวอย่างนี้ใช้เพื่ออธิบายวิธีคิดเท่านั้น

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยในการอุทธรณ์คดียาเสพติด

1. อ้างมาตรา 100/2 ของกฎหมายเดิม ในคดีที่พิจารณาตามประมวล ทำให้อุทธรณ์ดูไม่น่าเชื่อถือ
2. อ้างมาตรา 152 กับทุกข้อหา ทั้งที่มาตรานี้ใช้เฉพาะความผิดร้ายแรงที่มีทั้งโทษจำคุกและปรับ
3. เขียนเหตุผลกว้าง ๆ เช่น “ขอความเมตตา” โดยไม่ชี้ข้อเท็จจริงเฉพาะรายตามที่ตัวบทกำหนด
4. เข้าใจว่าพระราชบัญญัติให้ใช้ฯ มาตรา 3 ให้ขอกำหนดโทษใหม่ ช่องทางที่ถูกต้องคือ ป.อ. มาตรา 3(1)
5. คัดลอกอุทธรณ์ของคดีอื่น โดยไม่ตรวจว่าประมวลมีการแก้ไขหลังปี 2564 หรือไม่

คดียาเสพติดมีรายละเอียดเฉพาะที่ต้องอ่านจากคำพิพากษาจริง ถ้ากำลังจะอุทธรณ์หรือมีคนในครอบครัวที่ถูกพิพากษาตามกฎหมายเดิม ควรปรึกษาทนายก่อนครบกำหนดหนึ่งเดือน ติดต่อสำนักงานพร้อมสำเนาคำพิพากษา