คดีลักทรัพย์ อุทธรณ์ขอลดโทษหรือรอการลงโทษได้ไหม เมื่อคืนของหรือชดใช้แล้ว

หลายคนที่ถูกพิพากษาในคดีลักทรัพย์คืนของหรือจ่ายเงินให้เจ้าของไปแล้ว แต่ยังถูกศาลลงโทษจำคุก จึงสงสัยว่าทำไมการคืนของไม่ทำให้เรื่องจบ และยังทำอะไรได้อีกบ้าง บทความนี้อธิบายความต่างของลักทรัพย์ธรรมดากับเหตุฉกรรจ์ ผลของการคืนของหรือชดใช้ เรื่องลักทรัพย์นายจ้าง เหตุจำเป็นทางเศรษฐกิจ และสิ่งที่ควรเขียนในอุทธรณ์

ลักทรัพย์ธรรมดากับลักทรัพย์เหตุฉกรรจ์ต่างกันอย่างไร

ลักทรัพย์ พูดอย่างง่ายคือการเอาทรัพย์ของผู้อื่นไปโดยทุจริต ประมวลกฎหมายอาญา (ป.อ.) แยกโทษเป็นสองระดับ ลักทรัพย์ธรรมดาตามมาตรา 334 และลักทรัพย์ที่มีเหตุฉกรรจ์ตามมาตรา 335 ซึ่งโทษหนักกว่ามาก เหตุฉกรรจ์ เช่น ลักในเวลากลางคืน ลักในเคหสถาน ลักทรัพย์ของนายจ้าง หรือร่วมกันกระทำตั้งแต่สองคนขึ้นไป

ความต่างนี้สำคัญต่อการอุทธรณ์สองทาง ทางแรก คดีลักทรัพย์ธรรมดาอยู่ในเกณฑ์ห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริงตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา (ป.วิ.อ.) มาตรา 193 ทวิ แต่จำเลยส่วนใหญ่ที่ถูกลงโทษยังเข้าข้อยกเว้น ทางที่สอง คดีเหตุฉกรรจ์ไม่อยู่ในเกณฑ์นี้ ฝ่ายโจทก์จึงอุทธรณ์ขอให้เพิ่มโทษได้ด้วย และเมื่อโจทก์อุทธรณ์ขอเพิ่มโทษ ข้อห้ามเพิ่มโทษตามมาตรา 212 จะไม่คุ้มครองจำเลย

คดีลักทรัพย์ยอมความได้ไหม

ไม่ได้ ลักทรัพย์ทั้งตามมาตรา 334 และ 335 ไม่ใช่ความผิดอันยอมความได้ การคืนของ การจ่ายเงิน หรือการที่เจ้าของทรัพย์บอกว่าไม่ติดใจเอาความ จึงไม่ทำให้คดีอาญาระงับ ต่างจากความผิดบางฐาน เช่น ยักยอกหรือฉ้อโกงตามมาตรา 341 ที่กฎหมายให้ยอมความได้

สิ่งที่การคืนของหรือชดใช้ทำได้ คือเป็นข้อเท็จจริงที่ศาลนำมาพิจารณาเมื่อกำหนดโทษหรือพิจารณารอการลงโทษ ภาพรวมของเรื่องนี้อยู่ที่ชดใช้ค่าเสียหายหรือตกลงกับผู้เสียหายระหว่างอุทธรณ์ ช่วยลดโทษได้แค่ไหน

คืนของหรือชดใช้แล้ว ช่วยลดโทษได้อย่างไร

ช่วยได้ผ่านดุลพินิจของศาล ไม่ใช่โดยอัตโนมัติ ป.อ. มาตรา 78 ให้ศาลลดโทษได้ไม่เกินกึ่งหนึ่งเมื่อมีเหตุบรรเทาโทษ ซึ่งรวมถึงการรู้สึกความผิดและพยายามบรรเทาผลร้าย การคืนของหรือชดใช้มักถูกยกขึ้นในเหตุนี้ และมาตรา 56 ก็ให้ศาลคำนึงถึงการรู้สึกความผิดและพยายามบรรเทาผลร้ายเมื่อพิจารณารอการลงโทษ

น้ำหนักของการคืนทรัพย์ขึ้นกับว่าจำเลยทำเองโดยสมัครใจหรือไม่ ถ้าตำรวจยึดของกลางคืนเจ้าของไปตามขั้นตอนปกติ จะต่างจากกรณีที่จำเลยนำเงินมาชดใช้ส่วนที่ขาดด้วยตัวเอง ในอุทธรณ์ควรแยกให้ศาลเห็นว่าส่วนใดเป็นความพยายามของจำเลย และแนบหลักฐาน เช่น บันทึกข้อตกลง ใบรับเงิน หรือหนังสือจากผู้เสียหายที่ยืนยันว่าได้รับการชดใช้แล้ว

คดีลักทรัพย์ รอลงอาญาได้ไหม

ได้ ถ้าศาลจะลงโทษจำคุกไม่เกิน 5 ปี และจำเลยเข้าเงื่อนไขเรื่องประวัติตาม ป.อ. มาตรา 56 เช่น ไม่เคยรับโทษจำคุกมาก่อน แม้ลักทรัพย์เหตุฉกรรจ์จะมีโทษขั้นต่ำ 1 ปี โทษที่ศาลจะลงจริงหลังพิจารณาเหตุบรรเทาโทษก็ยังอาจอยู่ในเกณฑ์ที่ศาลพิจารณารอการลงโทษได้ รายละเอียดอยู่ที่อุทธรณ์ขอรอการลงโทษตามมาตรา 56

นอกจากนี้ ลักทรัพย์เป็นความผิดที่มีโทษปรับด้วย ถ้าโทษจำคุกที่จะลงไม่เกิน 3 เดือน ป.อ. มาตรา 55 ให้ศาลลดโทษจำคุกลงอีก หรือยกโทษจำคุกแล้วปรับอย่างเดียวได้ ส่วนมาตรา 20 ให้ศาลลงแต่โทษจำคุกได้ในความผิดที่กำหนดทั้งจำคุกและปรับ ทุกทางเป็นดุลพินิจของศาล

ลักทรัพย์นายจ้าง ต้องระวังอะไร

ลักทรัพย์ของนายจ้างเป็นเหตุฉกรรจ์ตามมาตรา 335 โทษจึงหนักกว่าลักทรัพย์ธรรมดา และถ้าเอาไปหลายครั้ง ศาลอาจลงโทษเป็นหลายกรรม ซึ่งโทษรวมมีเพดานตาม ป.อ. มาตรา 91 วิธีตรวจการนับกรรมอยู่ที่กรรมเดียวหรือหลายกรรม ประเด็นที่ทำให้โทษรวมต่างกันหลายเท่า

บางกรณี การเอาทรัพย์ของนายจ้างไปอาจถูกพิจารณาว่าเป็นลักทรัพย์หรือยักยอกแล้วแต่ข้อเท็จจริง ผลต่างกันมาก เพราะยักยอกเป็นความผิดอันยอมความได้ ส่วนลักทรัพย์ยอมความไม่ได้ เรื่องนี้ต้องให้ทนายตรวจจากข้อเท็จจริงและคำพิพากษา ดูเปรียบเทียบได้ที่คดียักยอกทรัพย์ ยอมความในชั้นอุทธรณ์ได้หรือไม่

เหตุจำเป็นทางเศรษฐกิจ ใช้ขอลดโทษได้หรือไม่

ใช้ได้ในสองทาง ทางแรก ป.อ. มาตรา 335 วรรคท้าย ให้ศาลลงโทษตามมาตรา 334 ได้ ถ้าลักทรัพย์เหตุฉกรรจ์นั้นทำเพราะความจำใจหรือความยากจนเหลือทน และทรัพย์มีราคาเล็กน้อย ทางที่สอง มาตรา 78 กำหนดให้การตกอยู่ในความทุกข์อย่างสาหัสเป็นเหตุบรรเทาโทษ ซึ่งศาลจะลดโทษได้ไม่เกินกึ่งหนึ่ง

กฎหมายไม่ได้กำหนดตัวเลขว่าทรัพย์ราคาเท่าใดจึงเป็นราคาเล็กน้อย ศาลพิจารณาจากข้อเท็จจริงของแต่ละคดี อุทธรณ์จึงควรมีหลักฐานจริงว่าขณะเกิดเหตุมีความเดือดร้อนอย่างไร เช่น เอกสารการตกงาน หนี้สิน หรือภาระค่ารักษาพยาบาล ไม่ใช่เพียงเขียนว่ายากจน

ตัวอย่างสถานการณ์ (สมมติ)

นายจี (นามสมมติ) พนักงานร้านค้า เอาสินค้าของร้านไปขายหลายครั้งในช่วงที่แม่ป่วยหนักและต้องจ่ายค่ารักษา ศาลชั้นต้นลงโทษฐานลักทรัพย์นายจ้างหลายกรรมและไม่รอการลงโทษ หลังเกิดเหตุเขาทำบันทึกผ่อนชำระมูลค่าสินค้ากับเจ้าของร้านและชำระครบแล้ว

ในอุทธรณ์ เขาอาจขอให้ศาลลดโทษตามมาตรา 78 และรอการลงโทษ โดยแนบบันทึกข้อตกลง ใบรับเงิน เอกสารค่ารักษาของแม่ และหนังสือของเจ้าของร้านที่ยืนยันว่าได้รับชดใช้ครบ รวมถึงตรวจว่าโทษรวมหลายกรรมคำนวณถูกต้อง ศาลอาจเห็นด้วยหรือไม่ก็ได้ ตัวอย่างนี้ใช้เพื่ออธิบายวิธีเตรียมเท่านั้น

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยและสิ่งที่ควรทำทันที

1. คิดว่าคืนของแล้วคดีจบ จึงไม่ยื่นอุทธรณ์ภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษา ตาม ป.วิ.อ. มาตรา 198
2. ไม่มีหลักฐานการชดใช้ จ่ายเงินสดโดยไม่มีใบรับ ทำให้ศาลไม่เห็นข้อเท็จจริงนี้
3. อ้างความยากจนโดยไม่มีเอกสาร เหตุจำเป็นทางเศรษฐกิจต้องพิสูจน์ด้วยหลักฐาน
4. ไม่ตรวจบทที่ศาลลงโทษ ว่าเป็นมาตรา 334 หรือ 335 วรรคใด และนับกี่กรรม
5. ลืมเรื่องแสดงตน ถ้าคำพิพากษาให้จำคุกและจำเลยไม่ได้ถูกคุมขัง ต้องแสดงตนต่อเจ้าพนักงานศาลขณะยื่นอุทธรณ์

ภาพรวมของขั้นตอนอุทธรณ์ทั้งหมดอยู่ในคู่มืออุทธรณ์ขอลดโทษคดีอาญา ถ้าต้องการให้ตรวจคำพิพากษาและหลักฐานการชดใช้ก่อนยื่น ติดต่อสำนักงานก่อนครบกำหนด